Flori - Press

A i duhet perkrahja Isuf Dedushaj?

2006-11-18T10:48:00.000+01:00

Prishtinë,18 nentor –
Peadagogu dhe patrioti shiqptar Prof.dr.Isuf Dedushaj ,pati fatin e tij Prej Dekani t Fakultetit t Mjeksis ,qe ti pas me 31 tetor te ketij viti me titullin Bachelor 29 infermierë dhe 18 mami në Departamentin e ri të Infermierisë dhe Mamive të Universitetit të Prishtinës, i themeluar me 1.5 milion euro I një projekti të menaxhuar nga Agjencia Evropiane për Rindërtim, si pjesë e përpjekjeve më të gjera të BE-së për përmirësimin e edukimit në Kosovë.

“Ky program paraqet një kontribut të rëndësishëm në përmirësimin e standardeve profesionale në sektorin e shëndetësisë në Kosovë”, tha Dr. Renzo Daviddi, zëvendësshefi i zyrës ndërlidhëse të Komisionit Evropian në Kosovë.
“Me përfundimin e kësaj faze të parë të programit të trajnimit, kujdesi shëndetësor në Kosovë ka arritur një nivel të ri të profesionalizmit në sektorin e infermierisë dhe mamive”, tha ai.

Të diplomuarit i takojnë gjeneratës së parë të profesionalistëve të kujdesit shëndetësor që marrin një titull më të lartë pas shkollimit të mesëm në fushën e infermierisë dhe mamive; gjatë sistemit të vjetër, Infermieria është mësuar gjatë shkollimit të mesëm profesional të përfunduar pas shkollimit fillor tetëvjeçar.
Duke folur gjatë ceremonies se 31 tetorit , Prof.Dr. Isuf Dedushaj, dekani i Fakultetit të Mjekësisë e përshkroi diplomimin e studentëve dhe themelimin e Departamentit të Infermierisë dhe Mamive në kuadër të Fakultetit të Mjekësisë të Universitetit të Prishtinës si një të arritur të shkëlqyeshme për kujdesin shëndetësor në Kosovë. Ai falënderoi Agjencinë Evropiane për Rindërtim për mbështetjen e themelimit të Departamentit si dhe personelin akademik nga Universiteti Kaledonian i Glasgout, i cili e ka implementuar projektin gjatë tri viteve të kaluara, duke shtuar se marrëdhëniet e ndërtuara midis tyre do të vazhdojnë përherë.

Përveç të 47 infermierëve dhe mamive të diplomuara, 5 infermiere dhe 2 mami morën titullin Bachelor i shkencës dhe do të vazhdojnë studimet për titullin Master në Universitetin Kaledonian të Glasgout.

“… ne kremtuam kulminacionin e punës së zellshme disavjeçare të personelit dhe studentëve të përfshirë në programin e parë në rajon i cili është udhëhequr në përputhje me Deklaratën e Bolonjës dhe direktivat e KE-së për infermieret dhe mamitë", tha Prof.Dr. Valerie Fleming, udhëheqëse e projektit.

Që nga viti 2000, BE-ja financoi themelimin e programeve të tjera arsimore, siç janë mjekësia familjare si dhe një program master në menaxhimin e shërbimeve të shëndetësisë…

Qnesore per te gjitha keto eshte se Isuf Dedushaj edhe gjate luftes si pedagog dhe Kryetar I Kryqit te Kuq te Kosoves,edhe pas luftes si drejtor I IKSH dhe tash Dekan I Fakultetit t Mjekesise pati baticat dhe zbaticat e tij,j one aspektin shkencor e ase ate patriotic porn e aspektin finansiar per te mekembe tash institucionet shendetesore.
I njajti megjithperkrahjen megoje te faktorit politike I lypset edhe perkrahja materjale per te mekembur Fakultetin e Mjekesise,I cili nuk ka para per te blere edhe 50 bretkoca per studente ne oret mesimore te Fiziologjise se njeriut,e te mos flasim per gjera tejet te nevojshme per student,mesimdhenesit dhe reformat qe duhet ti beje Deushaj per kohe te shkurter.
I vetedijshem eshte shkenctari Dedushaj qe duhet bere reformat nga aspekti shkencor,por nuk mund ti largoj si me gume traktori qindra pedagog dhe asitent qe kane kontribuar dhe kontribojne shkences boterore te mjekesise dhe asaje shiptare ne vecanti per cka ketij I lypset inkurajimi moral dhe materjal per te zhvilluar shkencen ne standardet e WHO-se,e jo me premtime e fjala boshe te disa udheheqesve politike ne vend dhe jashte tij.
Flori Bruqi
Verjtje:Shkrimin e plote mund ta lexoni nese klikoni: http://dervina.com/?sherbimi=lajme&lajmi=2293-2086:666

Nuhi LLUGAXHIU:S'eshte permend emri i Smajl Hajdarit

2006-11-14T10:02:00.000+01:00

Lajçi: “Unë s’e kam dëgjuar ministren Termkolli të ketë përmendur emrin e Smajl Hajdarit”(marre nga Iliria-Poste,Prishtine)

Vetëm pas publikimit të rezultateve të raundit të parë të votimit me ç’rast kandidati për kryetar të LDK-së, Ali Lajçi mezi ishte radhitur i gjashti në listë, pas Besa Gaxherrit dhe Smajl Shalës, të cilët kishin marrë më së shumti vota (57, përkatësisht 56 sosh), ky rezultat i kishte irrituar përkrahësit e Lajçit dhe në atë moment, duke shfrytëzuar fjalimin e Melihate Tërmkollit si pretekst, prishën Kuvendin për të mos e pranuar humbjen e Ali Lajçit

Prishtinë, 13 nëntor- Deri në momentin kur u shpallën rezultatet e raundit të parë të votimit nga delegatët e pranishëm në Kuvendin zgjedhor të LDK-së në Pejë, pak a shumë procesi qe zhvilluar në rregull. Por në momentin, kur u shpallën rezultatet e raundit të parë të votimi, me ç’rast Ali Lajçi mezi u radhit i gjashti në listë, në bazë të votave të fituara, gjithçka filloi të tensionohej nga përkrahësit e tij, të cilët shumica janë nga treva e Rugovës. Që në çastet e para të kësaj situate votash, Lajçi kërkoi që disa delegatë, të cilët kanë lidhje familjare aty dhe që kanë konflikt interesi, duhej ta lëshonin Kuvendin, edhe pse ai vetë, në fillim të tubimit, një “defekti” të tillë i kishte dhënë dritën e gjelbër. Pas kërkesës së Lajçit, që delegatët, që cilësoheshin se kishin pjesëmarrje interesash, ministrja e Shërbimeve Publike dhe anëtare e Kryesisë së LDK-së, që në këtë Kuvend ishte e deleguar nga Kryesia e LDK-së, tërhoqi vërejtjen se askush nga delegatët e pranishëm nuk duhej ta lëshonin sallën e votimit, meqë deri në këtë finale ata kishin ardhur brenda një procesi të rregullt zgjedhor.

Por gjatë fjalimit të saj, Lajçi, i pakënaqur me votat që kishte marrë, disa herë e ndërpreu ministren duke e urdhëruar me fjalët: "Ulu, ulu!". Njësoj si Lajçi, vepruan edhe përkrahësit e tij, duke iu vërsulur me ulërimë, sharje e kërcënime.

“Delegati nuk mund të ndërrohet për teke apo qejfe të kujtdo. Askujt nuk i lejohet t’i thotë dikujt dil jashtë”, theksoi znj. Tërmkolli. Fjala e saj kishte acaruar Lajçin, dhe përkrahësit e tij, të cilët edhe iu vërsulën t’i qëronin hesapet me të edhe fizikisht.

Pas gjithë kësaj dhe ndërhyrjes së efektshme të SHPK-së për të ndalur turrin primitiv të përkrahësve kërcënues të Lajçit, ky i fundit, sipas gazetës së djeshme “Lajm”, i ka deklaruar kësaj gazete se ministrja Tërmkolli i paska thënë atij se “do ta bëjë edhe ty si Smajl Hajdarajt”. Por, kur “Iliria Post” i drejtua z. Lajçi për saktësinë e një pohimi të tillë të mbushur me akuzë shumë të rëndë dhe me një prejudikim dënues, ai mohoi të ketë dëgjuar një fjalë të tillë nga Tërmkolli. “Një gjë të tillë ma thanë delegatët e tjerë”. Megjithatë, ai nuk e mohoi t’ia ketë thënë dhe deklaruar gazetës “Lajm” një pohim të tillë kaq akuzues dhe kaq të shpifur. Një kryetar komune dhe një kandidat për kryetar të LDK-së sikur është jo normale të manipulojë në publik me thashetheme përkrahësish, siç thotë vetë. Ai do të mund të shpalonte vetëm ato që ishin thënë dhe që i kishte dëgjuar. Goja e tij është e gabimtë nëse transmeton ato që i kanë dëgjuar apo që s’i kanë dëgjuar, por i kanë shpifur veshët, goja dhe mendja e shpifësve, jo për t’iu hakmarrë vetëm ministres Tërmkolli dhe Ali Lajçit, por gjithë LDK-së.

“Ajo (Melihate Tërmkolli) ka thënë se do të bëjë kështu e ashtu (çfarë?-vërejtja jonë), kurse “do ta bëj si Smajl Hajdarit” e kanë dëgjuar të tjerët, por unë nuk e kam dëgjuar të këtë thënë kështu ngase kam qenë më larg”, tha të martën Lajçi, duke i ikur përgjigjes së drejtpërdrejtë për deklaratat e tij tashmë publike se ai e ka “dëgjuar vetë”. Në anën tjetër, si nuk është në gjendje tash t’i identifikojë ata delegatë që ia paskan përcjellë këtë pohim të ministres Tërmkolli se “do ta bëj si Smajl Hajdarajt”. Kërkon z. Lajçi që kështu, duke mos i identifikuar, gjithë këtë gënjeshtër ta mbulojë me “të nime”, apo, duke mos gjetur kë ta identifikojë ta fsheh shpifjen, autor i së cilës mbase është krejtësisht vetë?

Megjithatë, Lulzim Zeneli dhe Ismet Hashani, të deleguar edhe këta nga Kryesia qendrore e LDK-së në këtë Kuvend zgjedhor dhe të ulur afër ministres Tërmkolli dhe afër Ali Lajçit, e mohojnë plotësisht të ketë thënë dhe të kenë dëgjuar të thotë diçka të tillë ministrja Tërmkolli.

“Kjo nuk është e vërtetë që Tërmkolli të ketë thënë diçka të tillë, diçka të tillë, që s’e kap logjika e njeriut. Kam qenë ulur afër saj dhe gjithçka që është folur aty në foltore dhe përreth, i kam dëgjuar. Them se përkundrazi, znj. Tërmkolli ka reflektuar një frymë pozitive dhe është munduar që t’i mbrojë rregullat statutore”, tha Lulzim Zeneli, anëtar i Kryesisë së LDK-së.

Sipas Zenelit, që nga fillimi i Kuvendit e deri në momentin e publikimit të rezultateve gjithçka është zhvilluar në frymën më demokratike të mundshme. Që nga shpallja e rezultateve të votimit, që, sipas tij, Lajçi mezi arriti të hyjë në listë i gjashti, filluan tensionimet. “Kryetari i komunës ka pretenduar që të arrijë një rezultat të lartë në këto zgjedhje, dhe, natyrisht, atij s’i ka pëlqyer rezultati, sipas votimit të lirë dhe të vullnetshëm të të pranishmëve. Pikërisht për këtë dhe në këto çaste u shkaktua keqësimi i ambientit zgjedhor, konkretisht prej z. Lajçi dhe njerëzve që e përkrahin atë”, tha Zeneli.

Zhvillimi i tillë tashmë duket të ketë qenë i organizuar, jo si mënyrë për vërsuljen e tyre ndaj ministres Tërmkolli, por si shkas që të pamundësohet përfundimi i këtij Kuvendi, sa për të fituar një shans të ri z. Lajçi me ndonjë Kuvend tjetër zgjedhor.

Ndërkaq, Ismet Hashani, kryetari i KK të Obiliqit, i cili po ashtu kishte qenë ulur afër ministres Tërmkolli, pa komentuar shumë, tha se nuk kishte dëgjuar që ministrja Tërmkolli të këtë thënë një gjë të tillë. “Unë nuk mund të komentoj asgjë, sepse edhe nuk më takon, por e di se ka qenë një rrëmujë e madhe dhe unë nuk kam dëgjuar të ketë thënë diçka të tillë ministrja Tërmkolli e as të jetë përmendur emri i Smajl Hajdarajt.

Ndërkaq, në anën tjetër Ministrja e Shërbimeve Publike, Melihate Tërmkolli, ka reaguar ashpër përmes një deklarate për media, lidhur me incidentin në Kuvendin e degës së LDK-së në Pejë, duke thënë se ishte përpjekje për incident të izoluar në procesin zgjedhor të LDK-së.

“Përpjekja e z. Lajçi për ta dëmtuar rrjedhën demokratike të Kuvendit zgjedhor nuk ka gjetur përkrahje te shumica e delegatëve, të cilët kanë reaguar me keqardhje”, thotë Tërmkolli. “Ajo që ndodhi në fund të punimeve të Kuvendit nuk i përket traditës së qytetarëve të Pejës e as të anëtarëve të LDK-së dhe vlerave të vetë Kuvendit të Degës së LDK-së në Pejë”.

Keze Zylo:Nje cikel poetik

2006-11-13T10:32:00.000+01:00

From : keze zylo
Sent : Monday, November 13, 2006 12:11 AM
To : "B.Cela" , Bashkim , BEN GRAZIANI , Betulla , Blerim , Blerina , Blerina likollari , Blerta Cela , brikena , Flori , jetona B
Subject : Nje cikel poetik

BUZË MJALTA DASHURI

E dehur mbeta puthjeve të tua,
Buzë mjalta dashuri,
Si një lule më vesit agut tënd,
E aromën përhap lëndinave të zjarrta,
Nektarin e dashurisë pimë valëve të trupit,
E në ishujt e pashkelur,
Bëhemi Zot për atë vend!

NË PORTAT HIJERËNDA

Në shkofshi ju stërnipër në shtëpitë e të parëve,
Udhëve të monopatit do të gjeni gjurmë,
Në krojet e shumta me burime nga mali,
Këpusni gjethen e lofatës, e vini për pak buzën,
Aty do të shuani etjen per uje.
Bisedoni përqark me zogjtë e malit,
Sec gjyshër jetonin në Mezhgoranin e lashtë,
Edhe pse së largu s’dëgjohet troku i kalit,
Zogjtë do çuçurrisin është legjendë e rrallë.
Edhe nëse portat kanë ngelur si gërdalla,
Me kyce gojë hapur të ndryshkur nga koha,
Qëmtoni me kujdes gurët e sokakut,
Në carjet e tyre do të gjeni plagëdhimbjet tona.
Me vellon e rënde të trishtimit hedhur,
Mbuluar do të jenë shtëpitë e gurta,
Nga pllakat e portave me hije të rënda,
Do të pikojnë lotët për gjurmët e humbura.

KUR FLOKËT LEHTË
M’I SHPUPURRIS

Në puthje qetohem shpesh me ty,
Harroj gjithcka që endet pranë,
Dhe cicërrim e zogut lart
Më fut në tempull, më bën me krahë.

Në flakët e mallit përqafohemi,
Buzëbashkuar, shtrënguar në gji,
Edhe plakur kur të jemi,
Thëngjill gjurme do ketë për ty.

Shpesh i dashur gjoksit druhem,
Të shuaj etjen pambarim,
Pëshpërrimat nëpër zjarre,
Digjen flakë në shpirtin tim.

Të ndjej thellë, zemër bekuar,
Kur flokët lehtë m’i shpupurris,
Një kurorë ylber dhuruar,
Ja thurr ballit të dashurisë.

NË ACARIN E SHKURTIT

Ma grise qiellin e shpirtit i rëndi trishtim,
Me natën e ikjes zemrën ma plogështon,
Është ecje e fundit bulevardit tim,
Në acarin e shkurtit pishat i kundroj.
Eh, ndarje e hidhur, e rënda ndarje,
C’më gjete ca qoshëza në dhomëzat e shpirtit,
Seç rrinë të strukura, të rreshkura pa frymëmarrje,
Si ca dru të djegura, mbetur në ngjyrë hiri.
Edhe kur avionit shkarazi do t’i hipi,
Me këmbët zvarrë, rrugëve të përbaltura,
Me vete do të marr krahët e hallakatura,
Që s’dinë ku do të përplasen tutje në Perëndim!

Tiranë, 27 Shkurt, 1997
http://www.albanianliterature.org/writers/kozeta_zylo.htm

Copyright ©1999-2006 kzylo@yahoo.com All Rights Reserved

Letr e hapur mediave dhe RUP-it

2006-10-14T20:54:00.000+02:00

Hasim Rushiti:Leter e hapur mediave dhe RUP-it
GJYKIM SE JO MAHI – E TËRË KJO NUK ISHTE RASTËSI

Ja se si dhe pse u suspenduam nga puna

Përkundër faktit se jemi viktimizuar duke u suspenduar nga puna me vendimin të njëanshëm të Rektorit të UP-së opinionet e juaja që nuk kanë të ndalur, i kuptoj si mbrojtje të vlerave të mirëfillta intelektuale dhe shkencore të cilat me decenie, e çuditërisht edhe tani po nëpërkëmben.

Nga modestia prej intelektuali nuk do të thellohem në detale, pasi të gjitha këto janë të vendosura mbi tavolina të atyre që vendosin, por me këtë rast dëshiroj ti shtoj vetëm ca të dhëna për ta plotësuar mozaikun e të vërtetës. Nga situata e krijuar në Fakultet, emërimet e ushtruesve të detyrës së udhëheqjes së Fakultetit e shumë e shumë tjera, e gjitha me qëllim të mbulimit të të palarave, me sinqeritetin më të madhë dhe përgjegjësinë morale them se nuk jam viktimizuar rastësisht.

Asgjë nuk ishte rastësi!

VIKTIMIZOHEM - për shkak se si prodekan për çështje mësimore në FKF dhe Sportit kisha guximin profesional dhe akademik në përkrahjen e reformave në insistimin për ndryshime dhe reformim , ndryshimit dhe reformimit të programeve, me qëllim të ngritjes së cilësisë së studimeve në Fakultet.

VIKTIMIZOHEM – sepse kisha guximin profesional e intelektual /pa modesti ndër të rrallët/ që në cilësinë e kryetarit të komisionit për nostrifikim në FKF dhe Sportit të mos jap pëlqimin për barasvlerë të diplomave, magjistraturave të falsifikuara / ekzistojnë dosjet në MASHT-së.

VIKTIMIZOHEM – Për shkak se ua kam tërhequr vërejtjen disa arsimtarëve /lexo – tani ushtrues të posteve udhëheqëse në Fakultet të emëruar nga Rektori/, për fryrje të orëve në studimet master vetëm e vetëm të mos dëmtohen studentët, këtë e kam bërë pasi që isha mentor i vitit të parë të studimeve master./Ekzistojnë shënimet edhe në Rektorat/. Pse edhe për këtë nuk pyeten studentët?

VIKTIMIZOHEM- sepse u kam sugjeruar arsimtarëve që të mos vendosin lajmërime në tabelë të shpalljeve siç janë ;rezultatet e provimeve, shtyrjet e provimeve etj etj,/, të shkruara me dorë të cilat as vet nuk mundë ti lexojnë e lere ma studentët – kohë e kompjuterëve apo!!!!!!!.

VIKTIMIZOHEM – sepse u kam sugjeruar arsimtarëve që patjetër të ju mundësohet studentëve konsultimet dhe shiqimi i testeve të provimeve, praktikë kjo që nuk respektohet nga shumica e profesorëve në UP.

VIKTIMIZOHEM – ku si prodekan për qështje mësimore/ barra kryesore për mabrëvajtjen e provimit pranues/ e edhe si antarë i komisionit për pranim, në të dy afatet korrik dhe shtatorë, nuk kishim asnjë ankesë nga kandidatët, dukuri kjo e cila kurrë nuk ka ndodhur ma parë, ku shqyrtoheshin me dhjetra ankesa të kandidatëve.

VIKTIMIZOHEM – pasi me këmbëngulje jam angazhuar dhe do të angazhohem për autonominë e Universitetit.

VIKTIMIZOHEM – pasi nuk i përkas asnjë partie politike.

VIKTIMIZOHEM – pasi me tërë qenien jam angazhuar në kryerjen e obligimeve dhe detyrave në Fakultet ( le të pyeten studentët).

VIKTIMIZOHEM – pasi që nuk isha i angazhuar në dy, tri apo edhe ma shumë vende të punës, dukuri të cilën shumë mirë e din opinioni dhe se edhe vet Rektori është zotuar se do ta luftoj.

Apo mos ndoshta jam viktimë, ku nën përkujdesjen time si trajner, studenti i UP – së Bujar Jashari arriti ti thyej dy rekorde botërore/ duke hyrë në “Librin e rekordeve”, çka do të thotë kjo për një amerikan, gjerman ........etj.

Kam edhe të tjera, por ai a vlen, ...po kujt me ju rrëfyer ma...

Çfarë duhet bërë tjetër që ti tregojmë Evropës se jemi në Evropë. A i plotësojmë ne “standardet” brenda vetvetes që të na njohin të tjerët, si duket qëllimisht apo pa te jemi shumë larg!

Me vendimin e njëanshëm të Z.Rektor, përfundimisht grushti ma i madhe u është dhënë reformave të filluara dy tri vite ma parë.
Ndërkaq grushtat e shumëpërfolur në opinion janë gënjeshtra dhe trillime, për qëllime të caktuara, e që edhe opinioni i respektuar do të njihet shumë shpejt, siç thuhet në popull “ I duel timi kësaj pune”

Të tjerat gjykoni vetë.....

Sa për të ju përkujtuar , me një biografi shumë e njohur për opinionin, me angazhim të njohur për student, me punime profesionale e shkencore të botuara brenda dhe jashtë vendit me..........., ende nuk mund ta kuptoj se pse jam suspenduar. Si mundë të etiketohemi se kemi bërë vepër penale. Cilat organe e vërtetojnë këtë? Si mundë të akuzohen studentët, vetem e vetëm pse kërkojnë kthimin e profesorëve të suspenduar.

Absurditeti vazhdon edhe më tej – kur profesorët e emëruar si organ i përkohshëm udhëheqës në Fakultet nuk i lejojnë studentët të vendosin lajmërimet për protestë, ata i vendosin e këta i shkoqin po në q’kohë po jetojmë.

Një asht e qartë, dikush përfitoi duke i fërkuar duart /vetëm sa për ti mbuluar marifetllëqet e tyre/ Apsurdi tjetër, të ashtuquajturit “kolegë” ushtrues të përkohshëm të posteve u turren me vrap dhe formuan komisione për provime pa kurrfar kriteri / apo mos duan ti kthejnë studentët për vete duke ua falur notat/– këtë e dinë më së miri studentët, shumica e kolegëve arsimtarë brenda dhe jashtë Fakultetit.
Po kush i kontribuoi se?
Edhe qëllimi i tërë këtij marifeti u kurorizua me sukses, u shkarkua Dekani, u suspendua Prodekani për qështje mësimore, u suspendua Koordinatori i ECTS – së për Fakultet. Andaj nuk është e vështirë të kuptohet prapavia. Këto shum mirë i din edhe Rektorati, me çrast u stopuan propozimet për ndryshime të lëndëve dhe programeve mësimore. A nuk janë këta grushtat që i pësoi ma së shumti Fakulteti dhe studentët. Dhe tani i fërkojnë duart ata të cilët edhe pas dy tri viteve nuk deshën apo nuk duan të kuptojnë se çka është sistemi i ECTS – së, çka janë kreditë, çka janë ngarkesat në mësim ,hartimi i programeve kompatibile me vendet tjera,etj etj.....
Pse mediat nuk shprehin guximin per ta zbardhur të vërteten? Pse nuk i bëjnë vetem një vizitë të vetme Fakultetit , për ta ndëgjuar të vërteten nga mbrenda, duke përjashtuar disa media me ndikim më tëvogël të cilët me guxim shkruan për të vërteten!
Dhe fare në fund çfarë tu them studentëve, familjes shokëve dhe miqve se ende nuk e di se pse jam suspenduar

Me respekt Dr. Hasim Rushiti, prof.ass në FKF dhe Sportit dhe ish prodekan për qështje mësimore.

posted by Flori Bruqi at 8:50 MD

Flori Bruqi:Falsifikatorët dhe kameleonët politikë larg Universitetit të Prishtinës

2006-09-28T16:30:00.000+02:00

Letër e hapur për Kryeministrin e Kosovës ,Rektorin e Universitetit të Kosovës ,Anëtarët e Këshikllit drejtues të Universitetit të Prishtinës,anëtarët s Senatit nga radha e personelit akademik dhe joakademik të Universitetit të Prishtinës.

Ju drejtohem juve më këtë letër të hapur që të kërkoni nese keni guximin intelektual,moral dhe shëncorë që përshkak të presedanit dhe pa përgjegjësisë se tij prej udhëheqsi ,diplomati,pedagogu të jap dorëheqje të parevokueshme nga pozita e Rektorit të Universitetit të Prishtinës ,profesori dhe doktori i shkencave politike zoti ENVER HASANI,i cili duke ju besuar thashethemeve të disa pakurrizorëve në Fakultetin e Kulturës Fizike dhe Sportit ,shkarkon dhe suspendon shkencëtarët e fakultetit në fjalë Prof.dr.sci.Mustafë Aliun,Prof.dr.sci.Hasim Rushitit,prof.Mr.sci.Shemsedin Vehapin etj.,vetë e vetëm që në krye të këtij Fakulteti të vijnë njerëzit e dëgjushën të sistemit klanorë.
Profesori për mua deri tash i mirënjohur ENVER HASANI, nuk e ka dhënë provimin si rektor dhe për kët arsye unë si qyetarë i Kosovës ,kërkojë që ai para Anëtarëve të këshillit drejtues të UP-së ,Anëtarëve të senatit nga radha e personelit akademik dhe joakademik të jap dorëheqje ngase i njëjti s’ka pytur fare ata por ka bërë këtë gaf të rënd politikë,duke larguar shkencëtarët nga pozitat e tyre udhëheqëse dhe në këtë mënyrë ky fakultet dhe mbi 500 studentë po mbetën pa kuadër shkencorë.

Rektori ENVER HASANI, me kameleonet e tij nga ky fakultet po dëshiron ta kthejë dhunën,nepotizmin dhe monizmin në Universitetin e Prishtinës, konkretisht në Fakultetin e Kulturës fizike dhe Sportit pa pytur askë dëshiron t’i emroj në vendet udhëheqëse :Dr.as.Bylbyl Sokolin,Dr.As.Bujar Turjakën,Dr.As.Aziz Dujakën.

Pra ju të të ndëruar intelektual thuani JO largimeve të profesorëve më të mirë të UP-së !
Joja e juaj do të jetë në favor të Kartës së Bolenjës,për avansim të UP në arenën ndërkombëtare dhe kombëtare.
Mos e destabilizoni FKFS në Prishtinë më falsifikues të notave të bëra në Fakultetin e Kulturës Fizike në Tetovë nga disa kameleon politikë mu të këtij fakulteti(FKFS nga Prishtina) të cilët tash po i favorizon Rektori Enver Hasani.
Faksimilin dhe notat e falsifikuara nga këta kameleonë –profesorë favorizues do ti botojmë në forumin tonë...

Më respekt,

Flori Bruqi

Prishtinë,28.09.2006.

Letra i postohet liderëve shqiptarë:
Agim Çekut
Ramush Haradinaj
Hashim Thaqit

Anëtarëve të Këshillit drejtues të UP-së.
Prof. as. Demë Hoti
Prof. dr. Abdullah Zejnullahu
Prof. dr. Isa Mustafa
Prof. dr. Hivzi Sojeva
Prof. dr. Dukagjin Pupovci
Prof. dr. Behxhet Mustafa
Prof. as. Haki Demolli
Prof. as. Basri Çapriqi
Prof. dr. Hivzi Muharremi
Anëtarët e Senatit nga radha e personelit akademik dhe joakademik

Prof.as. Demë Hoti
Destan Halimi Sipas detyrës zyrtare
Prof.as. Ramush Mavriqi Filozofik
Prof.dr.Anton Berishaj Filozofik
Prof.dr. Isa Elezaj SHMN
Prof.dr.Muhamet Bicaj SHMN
Prof.dr. Nuhi Rexhepi F.Filologjik
Prof.as.Sedat Kuçi F.Filologjik
Prof. as. Enver Hasani F.Juridik
Prof.as.Rexhep Gashi F.Juridik
Prof.dr. Sabahudin Komoni F.Ekonomik
Prof.dr. Selman Selmanaj F.Ekonomik
Prof.dr. Musa Stavileci Ndërt-Arkit.
Ass.mr.Bujar Bajqinovci Ndërt-Arkit.
Prof.dr. Luan Ahma F.Inxh.Elektronike
Prof.as.Ruzhdi Sefa F.Inxh.Elektronike
Prof.dr. Ismajl Gojani F.Inxh.Mekanike
Prof.dr.Fejzullah Krasniqi F.Inxh.Mekanike
Prof.dr. Isuf Dedushaj F.Mjekësisë
Prof.dr. Selvete Krasniqi ,Prorektore ne UP
Prof.i rreg. Ahmet Dërguti F.i Arteve
Prof.asc.Shyqri Galica F.i Arteve
Prof. as.. Shukri Fetahu F.Bujqësisë
Prof.as.Skender Kaçiu F.Bujqësisë
Prof. Dr. Kadri Berisha F.Xehet-Metalurgjik.
Prof.dr.Bajram Shabani F.Xehet-Metalurgjik.
Prof.dr. Mustafë Aliu F.Kult.Fizike
Prof.as.Hazir Salihu F.Kult.Fizike
Prof.as. Mejdi Elezi F. i Edukimit
Prof.as. Adem Hajdaraj F. i Edukimit
Prof.as.Muhamet Sadiku FSHAB-Pejë
Prof.dr. Shaban Shkololli FSHAB-Pejë
Prof.as. Avdi Salihu FSHTA-Mitrovicë
Prof.as.Hakif Zeqiri FSHTA-Mitrovicë
Mr.Razim Hoxha FSHTA-FERIZAJ
Prof.i Shl. Abdyl Koleci FSHTA-FERIZAj

Administrata e Universitetit

Esat Kelmendi Administrata qendrore

Haki Mjekiqi FSHMN

Anëtarët e Senatit nga radha e Studentëve
Elbasan Hoti-ex-officio F. Juridik
Shkëlzen Osmani F.Mjekësisë
Fidan Selimi F. Ekonomik
40 Mergim Lushtaku F. Filozofik
Zymber Ukaj F. Juridik
Xhevdet Pantina F. Arteve
Labinot Halilaj F. Ekonomik

Flori Bruqi:Pro et contra Migjenit

2006-09-28T14:59:00.000+02:00

From : Bruqi Flori
Sent : Thursday, September 28, 2006 11:52 AM
To : art-cafe@alb-net.com
CC : bruqi-flori@hotmail.com
Subject : Flori Bruqi:Pro et contra Migjenit

FLOART :
PRO ET CONTRA MIGJENIT

MIGJENIT

Vigan i shekujve do te jesh,
O Fanar i vargut te lire!
Nuk mundet jo gojet e cinikve
Qe te hedhin mbi ty erresire!

Dhe pse priftit ju dha liria...
Te flase e te thoje cfare te doje,
Nuk e thote, jo, demokracia,
Qe poetet ti marrin neper goje...!

Nuk e thote jo rregulli i njerezize,
As i Klerit dhe as i vete zotit!
Nuk e thone jo, pse njerzit e liq,
Eshtrat tentojne ti nxjerrin prej vorrit!

Zeri qe kumboje vargjeve te lira,
Ne kohet kur errsires kembana gjemonte...
Drite iu bene njerzimit qe te shohe udhen,
Kur drejt shekullit te ri po triumfonte...1

Ti shembull i guximit i fjales veteimtare,
Shekujsh do te jesh si nje drite ne erresire!
Pushteteve te liga, apo te cdo klase
Do te ua kallish tmerrin me vargun e lire!

Llemadeo

Nuk eshte hera e pare as e fundit,qe ne shqiptaret ,ngrihen kunder shqiptareve! Veprat e shume shkrimtareve i kane bere emer kombit,duke jua ndriquar mendjet e ketij populli te shumvuajtur ,per tu larguar nga skamja e skajshme ,padituria dhe mjerimi nder shekuj…

Kohe me pare ne disa web faqe interneti kane filluar te sulmojne poetin e madh te mjerimit Migjenin tone ,ku ne emer te fese atij ia bejne nje te mire te madhe,pore edhe nje te keqe te madhe.

-Emira e madhe eshte se e ngrejne ate ne nivelin e duhur,sepse shtresa inteligjente shqiptare kundervepron menjehere siq po veprojme tash ne per ti qite ne sheshe pak a shume ne forumin tone autobiografin “pro et contra Migjenit”.

-Dhe e keqja eshte se duke folur nga tempulli i kishes katolike,nje klerik(Mons.Zef Simoni) me emer ne kete menyre,demton ne nje far menyre imazhin e njerezve per drejtuesit e sotem te fese.Per hire te lexuesve po shkepusim disa nga shkrimet per dhe kunder Migjenit.

Me respekt,
Flori Bruqi

Prishtine,28 shtator 2006

Ipeshkvi në Arqipeshkvinë e Shkodrës z. Mons. Zef Simoni,shkruan në mes tjerash:

Mbi të gjithë poetët e brezit të quejtun të vjetëve 1930, do të ishte jo i patalent Millosh Gjergj Nikolla. Ju ndie zani ma shumë në vjetin 1944, kur doli në botim, mbas një çensurimi, vepra e tij “Vargjet e lira”. Migjeni pati jetën e shkurtë. Në kohën tonë të lirisë së besimit, mund të shprehemi: Kështu desh Zoti për atë.

E ndiej për një detyrë shpirtnore, si besimtar edhe detyrë t’i dishroj të mirën vendit tim e me Zotin (para se të dalë vepra eme e gjanë mbi letërsinë shqipe), të paraqes këtë material rreth Migjenit me objektivitet, pa inat e zemrim, veç inatit e zemrimit që do të ketë njeriu kundër të keqes. Ky shkrimtar me një poezi të mbylltë, të errët e me pak ajër sllav, deri te poeti sovjetik Majakovski,ishte adhurues i Lindjes së çartun e të egërsueme.

Pat një simpati edhe për grupin komunist të Korçës e për shkrimtarët e realizmit sovjetik, si: Gorkin, Fadajevin etj. Ka një prozë të bukur, por pa shejtëni. Me sa trille e shumë probleme sociale, tue paraqitë realitete të randa shqiptare deri te “Legjenda e misrit”, “Luli i vocërr” e “Zeneli”. Migjeni asht origjinal me proza e me poezi të dhimbshme që futën thellësi të fatkeqësive, të mjerimeve tona, por tue të çue kah protesta të rrëzikshme, pse për idetë që paraqet autori, damet i sjell të mëdha, me land krejtësisht pa Zot e kundër religjionit e klerit. Me këto ide do t’i bante shërbim për së largu komunizmit e ma vonë për së afërmi, komunizëm i cili do të luftonte e do të punonte pa asnjë lavdi për të shërue plagët e botës, mbushë me vorfni e shtypje, por që askush nuk do t’ia shtonte ma randë, ma idhtë, me persekutim të rafinuem e të parafinuem të vobektëve, të shtypunvee të drejtëve mjerimet me të gjitha format, për t’u quejtë me të vërtetë komunizëm tanësisht mbrapshti e rrenim. E Migjeni lëshoi para ardhjes së diktaturës komuniste në Shqipni, gazin mbytës që do na çonte deri atje sa me ngja spekulime të mëdha për të dalë në fund gjithçka jashtë realitetit e kundër së vërtetës së njoftun. Migjeni, një nxanës i shkollës ortodokse të Shkodrës e pastaj nxanës i seminarit të Manastirit, shkoi për t’u ba pop, prift i Kishës ortodokse. Por aty këputet si këputet një fryt peme i papjekun, të cilit i ka hy krymbi, pse del nga vetja, tue i sjellë shpinden Zotit të gjallë në princip e në histori, për të vazhdue të jetë një qënie në krizë të tërbueme deri në vdekje, që i ngjanë në spitalin “Torre Pellice” të Torinos, në spitalin me emën të bukur të Luigji Gonzagës, që edhe vdiq i ri, por me një jetë krejt e kundërta e tij, vdiq shejt me forcat e shejtnisë, tue i shërbye kështu, jezuiti i ri 24-vjeçar, të murtajuemve, i murtajuem edhe ai vetë. E thotë saktë Ismail Kadare për atë, por me qëllim fyes e të randë ndaj besimit: “Mbaroi seminarin si një antiseminarist. Për sytë e një fetari, vazhdon Ismaili, ai ishte një dezertor i fesë. Migjeni delte nga seminari ortodoks si një djallë me tri brirë”. Migjeni urretjen ma të madhe do ta kishte ndaj sa të këqijave, por mbi të gjitha ndaj sa të mirave dhe ndaj asaj që asht ma e mira, se do të përqeshte ne shkrimet e veta të shumta Zotin, do të fyejë dogmat, institucionet shejte, shumë Kishën Katolike, predikimet e gojtarëve apriori.

Nuk do të ishte vetëm ateist, por mbushë me urretje kundër klerit e klerit katolik. Urretja ka punue ne atë. Ka vazhdue urretje ndaj motrave që mbushin botën nëpër spitale me shërbimet e tyne, kryevepra të heshtuna, pa tjetër ndaj zhenive të Kristianizmit dhe burrave të letërsisë së bekueme ruse me Dostojevskin e Leon Tolstoin e mbi të gjithë, për personen që ka ba bota, Krishtin e Gjakosun në Kryq për krejt njerëzimin, vëllanë e turmave fajtore e Dashamirin e përzemërt të të përsekutuemve e të mëkatnorëve.

Do të vinte koha kur Migjeni ta lente veten për së vdekuni në dorë të burrave të rrëzikshëm të diktaturës, që ta adhurojnë të rinjtë me pak njohje, tue arritë bota shqiptare e prishun t’i dhurojë në Shkodër një ndërtesë që do të quhet teatri “Migjeni”, e cila do të vazhdojë si e tillë me këtë emën edhe mbas shembjes zyrtare të komunizmit.

A nuk do të ishte ma mirë, ma ideale që ky teatër të quhet për lavdi të vërtetë, “Teatri i Qytetit”, ku në Shkodër lindi e u zhvillue teatri për mbarë Shqipninë në salonet e tyne pranë etenve jezuitë e etenve françeskanë atdhetarë me rrajë, pranë Katedralës së Shkodrës dhe Insitutit të Motrave Stigmatine e në të gjitha këto tue i dhanë Shkodrës e kombit drama shqiptare e të hueja të larta? A nuk do të ishte ma e saktë dhe ma fisnike që teatri “Migjeni” të marrë emnin “Teatri i Qytetit” që njef Zotin, ku ka lulëzim religjioni e që ky qytet i ka dhanë kombit kulturën e shqueme, një qytet që vërtetë ka pësue një ramje, një dekadencë, por që do të jetë e përkohshme, pse një qytet që nuk vdes kurrë e të do përtrihet. Migjeni, ka vdekë në spitalin “Torre Pellice” të Torinos, tue i pasë shërbye me shumë nderim e devocion motrat katolike të spitalit. Punë me dhimbje e pa shpërblim tokësor, me dashuni të krishtenë dhe ideal, që për së gjalli. Migjeni, nuk e ka kuptue forcën e motrave. Afër vdekjes që po i vinte, do të ketë pa në ato vlerat e tyne që nuk u konsumuen kurr motrave të shpirtit, të sakrificave e të shejtnisë.

Na nuk mund të dimë si ka vdekë Migjeni. Ka vdekë si shkrimtar i sëmundë dhe njeri i shumë ideve negative, por prej lutjeve të motrave që i rrijshin afër, na pelqen të thomi se ka mujtë të vdesë në Tenzonë, ka shkue te i Madhi Zot. E na vetëm për Zotin mund dhe duhet të thomi se asht i Madh. Jo për njerëzit. Për asnjë njeri. Nëse flasim edhe për njerëzit e shquem të atdheut tonë, për asnjë nuk duhet të përdorim termin “i madh”. E asnjë tjetër. Shumë ma mirë ta zevendësojmë, kur e meriton, fjalën i “madh” me fjalën i “i shquem” apor “i lartë”.

Kemi edhe në historinë kishtare persona të zgjedhuna në këtë emën “i madh”, si Shën Luani i Madh Papë, Shën Gregori i Madh Papë e sa të tjerë në jetën, veprën e shejtininë e tyne, se kanë punue kryesisht për Zotin, Atij ia kanë kushtue çdo fjalë, çdo vepër, të gjitha veprimtaritë. Ndër ata fjala “i madh” nuk ka dalë nga një kreni, nga një pompozitet, nga një lavdi me fuqi tokësore, nga pasione ideologjike e politike, me përmbajtje edhe gënjeshtare.

E vërteta ka pastërti, thjeshtësi, sublimitet dhe e ruan vetveten nga Absoluti.
Me ardhjen në Shqipni për të parën herë të Nunciaturës Apostolike e të Nuncit Apotolik Ivan Dias, ma vonë Kardinal i Bombeit mbas ramjes difinitive të asaj lloj diktature me të gjithë çmenditë, kur Nunci zbriti nga avioni prej Rome në Rinas, këto kjenë fjalët e tija të larta: “Zoti asht i Madh!”. E kush mund të jetë tjetër i madh sa Zoti?! E sa ata njerëz shejten që kanë jetue e ngadhënjye në Atë?!
Për ne që kemi pa e jetue për gati pesëdhjetë vjet një rregjim vetëm rrenues e shtazarak, ku kishte ngadhnjye çdo e keqe, e mbi të gjitha e keqja anti hyjnore, të gjithë rreshtat e Migjenit të shumë poezive kundër Absolutit e frymës së Tij, si: “Parathanja e parathanjeve”, “Të birtë e shekullit të ri”, “Zgjimi”, “Poema e mjerimit”, “Blasfemi”, “Kanga skandaloze”, “Peshë e fatit”, “Kangët e Prendimit”, “Shpirtent shtegtarë”, “Lutje”, e të sa prozave si tragjedi apo komedi: “Nji refren i qytetit tem”, “Në kishë”, “Zoti të dhashtë”, “Idhujt pa krena”, “Gogoli”, “Bukën tonë të përditshme, falna sot”, janë të neveritshmet ide që i dhambin krenave tona aq fort të vrame e shpirtenve tonë të paralizuem në ato ditë të territ të verbër pa Perendi e në atë jetë pa Zot, aq të tërbueme, mizore. Nuk ka nevojë për aso ideshë e shprehjesh migjeniane as shkrimtari ynë, as rinia jonë, jo atdheu ynë që ka nevojë për religjion e Zot, ato ide janë dhunë e mendimit se “ngadhnjimi, ndërgjegja e mendimi i lirë”, paskan qenë për ne, or vëlla, llom i pafund “për të bijtë e shekullit të ri”. Na pranojmë dobësitë njerëzore e gabimet fort fort të randa që kanë rrjedhë prej saj e vullneteve të këqija, se jemi racë njerëzore e rame në mëkat. Duhet të përpiqemi të njofim veten tonë e të shofim Zotin jashtë nesh prej ligjeve të mëdha të kosmosit me dijetarët e shekujve të mëparshëm e ato të mesjetës, të kohës së re dhe biologët e fizikantët e shquem të kohës moderne. Edhe na shofim Zotin mbrenda nesh me ligjën e sigurtë morale. Sikur shofim e jetojmë jashta nesh fazat e madhnueshme të lindjes së diellit e të prendimit të ngadalshëm, mrekulli të realitetit, që kanë lëvizjet e qënies, ligjë e Krijuesit, ashtu përmes Tij, mbrenda vetes sonë të përshëndesim Krijuesin e t’i konceptojmë kërkesat tona. Migjeni, i veshun me rrobën elegante të një mësuesi të Vrakës, të Shkodrës e të Pukës, mes mbrapambetjes materiale, asht ma zemraku i shkrimtarëve, gjithkund me një grusht në shkrimet e tij, stuhi e dhunës vrastare e një grusht paraenverian. Migjeni asht i sëmuri i trupit dhe i shpirtit të vet, që në infinitetin e realitetit të lartësive të mendjes së urtë e të fuqishme njerëzore, gjithçka në pajtim e në përshtatje me lartësitë e së vërtetës, së mirës dhe së bukurës, të tria elemente metafizike të një Absoluti që asht Ideali Suprem, fjalët e Migjenit të shthuruna na duken në shumë vende si fjalë të marra.

Edhe ato të sa kritikëve entuzistë, që çka po flasin mirë për atë, por plot artificialitet, na duken dhe janë edhe ma të marra. Mund të na dhimbset Migjeni, se do të ishte ba i shquem në të vërtetë e ma me kyvet se në revoltat e veta, por jo tue ecë në udha të gabueme të atyne ideve. Ky shkrimtar i talentuem që i kjan hallin skamit, urisë, sa padrejtësive shoqnore, asht përkrahës i një bote pa Zot e i një shoqnie pa religjion, ku hapen vetëm plagë.

Këto ide të Migjenit anti-Perendi, kundër konstruksionit të shoqnisë, do ta përshtjellojshin letërsinë tonë, tue e ba Migjenin vetëm një idhull në vorfninë tonë mendore të shterpët të kohës, që do të vijë me zjarr, e me hekur, e qënë një ditë komuniste të shkurtit 1956, ishte data 4, do të vishin eshtent e tij prej Torinos, ku kishte vdekë, më 1938, tue kalue tashti detin e qetë të Adriatikut mbas luftës, për ta varrosë në atdhe, në varrezat e dëshmorëve në Shkodër. Rininë e klasën punëtore do ta çojshin komunistat e shkrimtarët e realizimit socialist para eshtenve të tij e sa herë para bustit e muzeut të tij, si para një lteri spekulues, pa qira e me lule që veshken.

E në veprat e mavonshme të Enverit delte një popull i këputun për një kafshatë bukë, për atë kafshatën e madhe “or vëlla të mjerimit” të atij Migjeni si foshnjarak e të tërbuem të letërsisë sonë, me danga të mëdha. “Poema e mjerimit” e Migjenit, asht një material i dhimbshëm e i rrezikshëm, pse Migjeni ka kapë një aspekt të mjerimit, tue i sjellë botës shqiptare frikë, thatësi e vdekje të një terri të specializuem nga të zezat.

Kështu Migjeni bahet vrasës i moralit, do të ishte ai që do të shuej dashuninë që e jep të përsosun Krishtenimi edhe ndër vuetje. Do të hiqte bazat e një shoqnie të qetë, Zotin e harmonisë e kategorinë e amshimit të mbinatyrshëm.

Asht larg e kundra jo vetëm së vërtetës, por edhe kundër mirësisë e njoftjes së shejtnisë. Kanë qenë ngatërrue në atë qiell e tokë e pranon deformimin e përditshëm të rrënimit tëvetëvetes në qytetin e lindjes, tue ndejë e bisedue në Kafën e Madhe aq të famshme, me shokët para luftës. Njashtu sikurse nuk mund të dëbojmë vuejtjet e mjerimit, nuk mund të largojmë padrejtësitë.

Padrejtësia asht mëkat, bahet dhunë e me radhë vrasje, hajni, egoizëm, fort e keqja shpirtligësi me prepotencë. Mundohemi t’i gjejmë një zgjidhje dhe mirë bajmë, por nuk zhduket se i ka rrajët në pasionet, inatet dhe interesat tona. Asht burimi i sa luftave zemrake me shumë dredhi.

“Poema e mjerimit” asht e lidhun me atë të vuajtjes, që gjindet gjithherë në botë. Mund të kërkojmë një zvoglim të saj, ta mëshehim pak, t’ia ndalim hovin, stuhinë, zemërimin e karkatisun të tij nëpër shpinat, zemrat, kokat e kambët tona. Tue u dijtë ma tepër shkaku i vuejtjes, se ajo asht pasojë e mëkatit fillestar, religjioni i jep dritë, ndihmë e lehtësim. Vetëm me anë të religjionit jepet ilaçi i madh për mjerimet e njerëzimit.

Religjionin disi e pat Migjeni nga familja e Kisha ortodokse. Ai mund ta lente rrugën e meshtarisë edhe studimet në universitetin e përmendun të Oksfordit, sikur nuk e pranoi, por kurr prej urretjes e të një urretjeje specifike.

Pat nisë të lidhej disi me Krishtin, të bahej i Tij, por tue dalë nga seminari u ba anti-Krisht. Migjeni mund të quhet figura e sëmurë e anti-Krishtit në letërsinë tonë në Shqipninë e halleve historike.

Migjeni vërteton veten si një shkrimtar që nuk i ka pa mirë problemet. Jo problemet mirë.
“Vargjet e lira”, vargjet e shthuruna, ku në ato ka pak Nitcshe, pak sovjetizem, pak stil, shumë halle, shumë revolucion e shumë helme, botoheshin në vjetin 1944, para se të vinte vdekja e madhe e kombit. Na u aviteshim humnereve e po bijshim në ato. Këtu mund të flas mirë për Migjenin. Ndoshta po të kishte jetue kjo potencë në komunizem, do të kishte qenë një Migjen tjetër. Një tjetër do të thoshte një njeri në tokë krejt afër Zotit. Por ka sjellë një dam të madh, pa asnjë shej pendimi. Vuejtjet e hallet shqiptare kanë qenë të vërteta jashtë tij. Ajo krizë kundër Zotit qe një material i damshëm brenda vetes së tij.

Një cung nënkrejës e një këmishë në shtat i përkasin vetëm vorfnisë? Jo. I përkasin fort mbrapambetjes. Vorfënia nuk asht një plagë e thjeshtë me njerëz të unshëm, të paushqyem, të paveshun që mërdhasin edhe pranë vatrave. Vorfënia bahet sëmundje e pasojave dhe e gjykimeve të gabueme e në një orë fatale e ngjarjeve tragjike, kryesue nga gënjeshtarët e shkathtë që kanë shumë hipokrizi. Hipokrizia nuk qëndron kurr vetëm. Ajo asht e ngjitun me mbrapshti. Koha moderne i ban ballë hipokrizisë tradicionale. Po ana negative e kësaj kohe ka një kulm tjetër që arrinë në instiktet e shtrime që kanë shumë sinqeritet të keq e ma shumë hipokrizi të rafinueme.

Kur Migjeni mori udhën për t’u shërue në Itali, ishte në krizë ai dhe bota.
Krahnori dhe trupi i tij vuente në shtratin e dhimbave të paravdekjes, në moshën 27-vjeçare e bota në prakun e dhimbave të Luftës së Dytë Botnore, që do ta shkatërronte shumë njerëzimin prej tërbimit të nazizmit e fashizmit, ma vonë të quejtun gjakatarë.
Dy rrymat e tërbueme, shkaktare të luftës, dhanë gjak e tmerr. Por kjo luftë do të na jepte shumë martirë, si polakun Maksimilian Kolbe, e izraeliten ba motër katolike Edith Stein. Mbi dyqind figura të lavdishme, të lum e shejten, shpallë Kisha Katolike në gjysmën e dytë të shekullit njëzetë, që kanë dhanë jetën në kampet e përqëndrimit.

Toka shqiptare, qyteti i Shkodrës, që provoi diktaturën komuniste, pret lumninë e martirëve të vet, lumninë e Kishës e atë të Shqipnisë. Janë katërdhetë martirë në proces, në gjasim të katërdhetë martirëve të Sarandës shqiptare.

Nana Tereze shqiptare e shpallun “E Lume” bindi boten me dashuni e punë shejte e hidhte poshtë “Poemën e mjerimit”, me metodën e Krishtit, që ka dhanë jetën për të vuejtunit e të vobektit. Nana Tereze, kur ka pa, jetue e tue e gjetë pranë në mjerimet e botës e të Indisë, pranë njerëzve skelektikë, gati kufoma, përpara i asht drejtue Zotit e Krishtit me lutje të pandame, për t’I dhanë me kuptue atyne që janë në
mjerim se gjindet dikush që i don.Migjenit nuk i shkoi mendja të kujtonte në Kafen e Madhe për sa vepra të mira që bante Kisha.

Ka njoftë Migjeni qytetin e Shkodrës dhe kulturën e zgjedhun të saj, të dallueme në Shqipni, kontributin e klerit katolik, me shtyp të lartë, me shkollë fort të shqueme të nivelit europian, tue pasë nëpër shkolla, sidomos ajo e françeskanëve fëmijë e studenta të vobektë e tue u dhanë sa bursa me kujdes, veçanërisht të At Fishës nëpër Universitetet e Europës, për të pasë Shqipnia drejtues, që t’i apin shtetit pak ndihmë, të cilit shtet duhen kërkue shkaqet e mbrapambetjes e vuejtjet e malësorëve në “Legjenda e misrit”, “Luli i vocërr”, “Zeneli”.Shkrimtarët e letërsisë sonë dhe rinia inteligjente në formim duhet të ruejë copa të bukura të auktorit Migjeni dhe në anën tjetër të bahen spjegime prej të aftish për ato përmbajtje të damshme kundër Zotit dhe religjionit.
Gjanat a janë të vërteta, apor nuk janë?!

(Shkrimi eshte marre sipas origjinalit te botuar ne organin e shtypit “Kuvendi”, botuar ne Shqiperi.)*

*Revista Kuvendi, botohet ne Detroit,USA. Eshte reviste e permuajshme kombetare, informative dhe kulturore(shperndahet edhe ne Shqiperi dhe ne te gjitha trojet Shqiptare, si edhe ne Europe, dhe SH B A , ku ka shqiptare.)

Shkrimi është marre ne revisten "Zeri i Larget"

Autor i reagim eshte poetiti dhe publicistit LLemadeo ne lidhje me artikullin e nje prifti qe sulmon poetin dhe prozatorin e madh Millosh Gjergj Nikolla, "Migjeni".

Autori Llemadeo thote:

Ketu ju paraqes shkrimin tim, me te cilin une si autor, si krijues, i kundershtoj ato akuza e shpifje qe nje prift ka bere ne menyre cinike kunder Migjenit.

Ky shkrim i imi eshte thjesht nje heqje e maskave te atyre lloj prifterinjesh qe paraqiten para lexuesit me nje cinizem te eger per te vrare poet, krijues, per te frenuar njerzit qe shperndajne dije dhe zhvillojne kulturen njerzore.
Kete po e bej duke e ballafaquar shkrimin e atij autori prift, me fakte apo ngjarje, ku shume priftrinje si ai, ne kohet e meparshme dhe deri sot, kane synuar te sakatojne vepra dhe kultura e autore te ndryshem, ku nuk kane pertuar te sakatojne deri dhe jete njerzish, duke i djegur e vrare shume njerez deri dhe gra qe i akuzonin per shtriga…etj.

Jeni te lire qe kete artikull ta merrni per çdo faqe, web, etj, dhe ta ribotoni krahas shkrimit te atije prifti, ku te doni… ju jam mirnjohes per ribotime sa me te shumta, pasi deshiroj qe publiku Shqipetar te jete sa me i informuar se ç’bejne tipat si ai prift sot ne Shqiperi dhe se per çfare ka nevoje Shqiperia sot?!
Ne se ndokush mundet te marre persiper dhe perkthime ne gjuhe te ndryshme, do te ishte akoma dhe me mire e une ju them: Ju qofshi gjithmone te nderuar!
LLemadeo

A DUHET TA GELLTISIM SI "USHQIM SHPIRTROR", SHKRIMIN E NJE PRIFTI QE SULMON POETIN DHE PROZATORIN E MADH, MILLOSH GJERGJ NIKOLLA, "MIGJENI"???

Meqene se nje prift në Shqiperi, ka botuar nje shkrim, ose me mire te them ka filluar nje lufte kunder Poetit dhe Prozatorit te madh, Millosh Gjergj Nikolla, “Migjenit”, po shkruaj ketu disa mendime te mijat per ti bere publike qe ti lexoje cilido qe ka deshire, kudo qofte, pa dallim feje, krahine, ideje, kombesie apo nacionaliteti!

Prifti e ka filluar ate lufte kunder Migjenit me disa fjale te Shkrimtarit dhe poetit Ismail Kadare i cili ka thene jo vetem ato fjale te vyera, qe ai i kapur per ti perdorur per shkrimin e vet, sikur Kadare te kete thene ndonje gje te pa vend per Migjenin…por ai ka thene aq shume dhe aq bukur per Migjenin e madh dhe biles mjaft meritueshem, sepse Migjeni ka qene dhe do te mbetet i madh! Edhe pse neper lavderimet e meritueshme per Migjenin ai ka kritikuar ashper dhe shume pa vend te madhin nder te mdhjenjte at Gjergj Fishten… Ndoshta i detyruar nga regjimi, ose i provokuar prej regjimit per te iu kundervene ne nje fare menyre Fishtes, ne ate parthenie ne librin e Migjenit, gje qe mbetet ne dore te tij per ta spjeguar kur ta shohe vete te arsyeshme… (Shih: Migjeni, ‘vepra’1989.)

E sigurisht qe prifti ka pare se çfare eshte shkruar aty edhe ne lavderim te Migjenit apo dhe ne sulm kundër Gjergj Fishtes, ku regjimi e cilson si reaksionar etj, etj…

Por atij nuk i sidhen aspak nepermend fyerjet e renda dhe mohimi qe i eshte bere Gjergj Fishtes, deri dhe çvarrimi i tij nga varri prej komunizmit barbar, e vetem pse ai ishte nje njeri i madh, poet e mendimtar i zoti, nje Epike e gjalle e kombit Shqipetare qe frymzoj per gjithmone kombin e popullin Shqipetare per te ditur te mbroje lirine dhe pamvarsine e vet…

Atij nuk i bije ndermend qe te zbertheje ato te verteta dhe ti mesoje ata varrmihes te Fishtes qe te kerkojne falje kombit e popullit Shqipetare per ate sulm e poshtrim qe i kane bere trupit dhe vepres se Fishtes edhe per se vdekuri…
Keto i them, pasi ai prift na eshte paraqitur si nje klerik i besimit Katolik ne ate lufte qe i ben Migjenit, te cilin Fishta i madh e pati bashkekohes si dhe shume te tjere rilindas e njerz te penes te asaj kohe dhe asnje here nuk e kritikuan as nuk e sulmuan Migjenin!

Nuk eshte shume e çuditshme per te ditur se nga na del ai prift si nje Klerik, pinjoll mendimesh mesjetare te atyre klerikve qe dogjen ne turre te druve ne zemer te Europes shkenctar dhe dijetar te mdhenje qe po hidhnin hapat e para te zhvillimit te mendimit e qytetrimit botror, ku cdo gje mbahej nen tutelen e fese, duke mos lejuar per te ditur asgje per boten ku jetonin, as per vende e popuj te tjere…

E ai lloj prifti u ngjan atyre qe e futen ne mes flakve te zjarrit, studiuesin, astronomin e madh Xhordano Brunon, i cili dhe me zjarr neper goje e trup, ashtu i lidhur ne mes turres se druve dhe flakve qe ia ndezi feja, bertiti vetem fjalet :
“E megjithatë bota rrotullohet!”.
Ashtu i dogji Kisha ne mesjete shume te tjere... si dhe mijra gra i dogjen e i theren ku dhe i çane per kembesh para publikut neper qytetet e Europes, pasi i cilsuan si shtriga qe gjoja “benin” magji dhe “hanin” njerz, sipas prifterinjve...

Prifterinjte si ai, per te cilet Papat jane detyruar te kerkojne falje njerzimit me qindra here per ato masakra qe kane bere duke i gjymtuar e djegur njerzit te cilet hodhen ide qe u bene realitet se Bota eshte si nje lemsh, qe rrotullohet rreth vehtes…e shume te tjera argumenta qe kishin lidhje me realitetit universal te gjithesise…

E ai sot e lidhe prap mesjetarisht me lindjen dhe perendimin e diellit…prralla mesjetare si ato per planetin tone, qe sipas tyre: "Ishte si nje tepsi dhe e mbante ne dore ai, zoti qe kishte ne mendimet dhe qellimet e veta Kisha mesjetare Europiane!"

Nuk dua te zgjatem shume me hyrjen pasi dua te dal direkt tek ato fjale qe shkruan ai kunder Migjenit…

Nuk e dij a thua do ti vije ndo pak turp nga vehtja atij apo cilit do shkarravites, qe e mban vehten si njeri te letrave ne nje kohe kur perbalt figura si Migjeni?
Por nje prifti me mendime mesjetare nuk besoj qe i vjen turp. Priftrinje qe i çojne ditet me fantazira per prodhime shtrigash imagjinare dhe na paraqiten si “profeten deri afer zotit” me parashikimet e tyre, ata nuk ndjejne turp per asgje!

“do te ishte jo i pa talent Millosh Gjergj Nikolla…”
Shkruan prifti, duke lene nenkuptimin se gjoja Migjeni nuk paska pase talent, per derisa nuk ka shkruar sipas deshirave apo interesave te priftrinjve te asaj kohe apo te çdo kohe...

Ketu pyes:
Kush eshte ai njeri i çdo rangu qofte, qe merr neper goje vepren dhe talentin e nje poeti krijues origjinal siç ishte Migjeni? I çfare kapaciteti është?
Edhe Zoti vetë po te ishte, do te ishte prap me i kujdeseshem per ta injoruar vepren e Migjenit, talentin e tij…
I cili ua xhveshi maskat te gjitha llojeve te feve dhe regjimeve... qe nuk benin gje tjeter veç se mashtronin popullin dhe benin sehir atehere kur njerzit vdisnin urie, vdisnin semundjesh…
Ne ate kohe kur ata, parardhsit e atij prifti shkrues, trasheshin Kishave e Xhamijave tulesh, duke i detyruar te varfrit qe te ua mbushnin hambaret e Qelave me rezerva ushqimore dimri e vere…?

Por une e kuptoj se kush guxon te shkruaje ashtu kunder Migjenit!
Ata jane te njejtet soj qe dhe sot bejne po te njejten gje, duke mashtruar besimtare te ndershem dhe te pa shkolluar mire dhe duke perfituar prej vuajtjeve te tyre!

Jane e njejta kategori qe pershtaten pushtetarve shtypes te popullit...
Por jane po ata qe pershtaten dhe ngjajne edhe me sojin e atyre qe paten guxuar para disa vitesh te shkruajne edhe kunder Gjergj Kastriotit "Skenderbe", e do te guxojne neser te shkruajne edhe kunder Naimit apo te tjerve njerz te mdhenje te historise dhe kultures Shqipetare!

Ata do te guxojne ne se ne i gelltisim fjalet e tyre paradoksale si gjoja "ushqim shpirtrorë"!

Por mua me habit fakti, se nuk shoh asgjekundi se ku eshte qendrimi i atyre llojeve ndaj aktualiteteit Shqipetare sot ne Shqiperi?
Ç'po ben feja atje, ai dhe priftat apo hoxhat e tjere, sa po ja zbusin varferine atij populli, sa po ndikojne me fjalen e tyre per tu bere njerzit e lire ne mendime, ne fjale, ne kerkesa e ankesa, etj???

Sa po perpiqen ata te shkollojne doktora per tu ardhur ne ndihme te semurve ne Shqiperi qe po vdesin per mungese te çdo lloj mjekimi?

Sa po bejne ata qe neper fshatrat e Shqiperise te kete drita, rruge, autobuze linje ne sherbim te njerzve, te kete furnizime, te kete shkolla per arsimin e femijeve, te ardhmes së Shqiperisë?

Ku jane ata kur Shqiperia ka zi, ka dhembje, kur njerzit mbyten ne detra per faje te qeverive, te atyre qeveritarve qe jane pjelle e asaj diktature per te cilen ai prift flet perciptazi dhe kujton vetem 40 viktima katolike, prifterinjesh te vrare nga regjimi ?

Por per mijra viktima te tjera ne shkrimin e vet, nuk don te ja dije fare…a thua se ajo diktature ka patur nje lufte vetem kunder katolikve?
Gje qe nuk eshte aspak e vertete, pasi ajo diktature ka vrare mijra njerz te ndershem dhe te pa faj, te cilet kane qene te besimeve te ndryshme dhe skane pas lidhje me klerin.

E, ai me ate menyre dallimi te viktimave nen diktaure del si nje racist radikal qe kerkon te perçaje popullin duke lavderuar vetem katoliket, duke i bere vetem priftat katolike si heronje qe jane viktimizuar nga diktatura…

Prap menyra se si ai ka shkruar kunder Migjenit ku ka bere ironi me vuajtjen fizike te poetit dhe me vdekjen e tij, ai prift na paraqet nje djallezi nen veladonin e priftit kur thote se:

“Migjeni e pati jeten e shkurtë se ashtu desht zoti”!

Ironi kriminale prifterinjesh mesjetar qe ngjasojne deri dhe me vepra barbare te atyre prifterinjeve qe u vune zjarrin studiuesve te hapsires ne kohrat e mesjetes, apo i lidhen grate me litar ne te dy anet e trupit dhe i terhoqen duke i shkyer e ndare ne dy pjese...drama qe ka kryer Kisha kunder njerzve qe i quante shtriga...

Çfardo lloj vepre qe mund te botoje ai per letersine shqipe, siç paska planifikuar, kurre ato qe ai po i quan “vepra” siç i quanin librat e Enverit dikur, ato nuk do te shikohen si te vlera, per arsyen e thjeshte se ai nuk shkruan gjuhen Shqipe, pasi me fryrjen e te shkruarit ne menyren dialektore veriore te mesjetes i fryn nje perçarje te kombit, ku injoron gjuhen letrare dhe dialektin e bukur te jugut... Dhe çfarë eshte me e rendesishmja si e keqe e tij, qenka nje mohues dhe varrmihes i krijimtarise se poetit dhe prozatorit te madh Millosh Gjergj Nikolla, e jo vetem aq, por dhe nje kercnim per poezine dhe prozen shqipe.

Ashtu qe ajo “veper” e tij, nuk do te jete e mirpritur per lexuesin shqipetar, e jo vetem kaq, por theksoj se ai i ka bere nje dem te jashtzakonshem klerit dhe fese katolike ne Shqiperi me ato sharje dhe ironi qe ka perdorur kunder Migjenit e krijimeve te tij, me ato mori akuzash e shpifjesh, saqe ka humbur shume besimtar, shume njerz qe e adhurojne dhe e duan si nje poet dhe krijues te mrekullueshem, i cili ka ditur si askush tjeter te ua çjerre maskat jo vetem regjimeve, qeveritarve te çdo ideje, por dhe deri klerikve te pa shpirt qe bejne sehir kur vdes njeriu unit, te ftohti, kur njerzit thyejne qafen maleve per nje rruge, kur femija vdes per nje qese gjak, kur njeriu vdes per nje operacion…

E te gjitha ai i justifikon duke thene fjalet ironike te shekujve:

“E kishte te shkrueme prej zotit!”

Fjale qe vadisin dhe mbjedhin injorancë!

Nuk ka se si te jete inati apo zemrimi i tij me i madh se sa ato qe ka filluar te shkruaj dhe ka shkruar, inat e zemrim i nje prifti hipokrit qe ja servir lexuesit te vitit 2004 ato fjale, sikur po ja paraqet lexuesve te paket te shekullit te 15-të te mesjetes…sepse qenka vete ne mendime gati si nje mesjetar shpellor, qe fatkeqesisht jetoka ne Shkoder dhe ne nje nder Kishat e qytetit me ne ze per njerz te mençur e te vyer per kombin, siç ka qene At Gjergj Fishta, Pater Anton Harapi etj… te cilet Migjenin e kane pase bashkekohes, por kurre nuk e kane sulmuar as ironizuar. Por çuditrisht qe te tre dhe shume te tjere njerz te penes se asaj kohe kane kritikuar fort pushtetin e atyre viteve ne Shqiperi!
Gjë që eshte merite e çdo krijuesi qe te ushtroje kritika te rrepta ndaj pushtetarve dhe ndaj çdo institucioni brenda vendit ku krijuesi jeton, kritika per padrejtsite, per korruptimet etj…E ata, si Migjeni, Fishta etj e kane bere mrekullueshem ate mision!

Nje injorant qe nuk merr vesh aspak se çfare eshte poezia, proza apo letersia ne pergjethsi, mundet qe te thoje ato fjale qe thote ai kunder Migjenin, ku e cilson si:

”Shkrimtar me nje poezi te mbydhtë, te erret, me pak ajr sllav…”

E, sipas llogjikes tij absurde e paska bere dhe kopjac te Majakovskit, i cili ishte ne te njeten kohe si krijues ne Rusi, por ai kurre nuk i kishte as aftesite krijuese as talentin e Migjenit, gje qe nuk ka pase asnje arsye qe Migjeni ti referohet atij bashkekohsi te tij diku larg ne Rusi, per te zhvilluar frymzimet e veta bazuar ne realitetin e jetes Shqipetare.
Se ku e paska pare ai ate ajrin sllav ne vargjet e Migjenit e din vetem djallezia e tij, si nje armik i vargut te lire, i njerzve me talent e aq me shume kunder atij frymezuesi te çdo krijuesi te ri ne Shqiperi…kunder asaj shkolle te madhe per çdo letrar shqiptar!

E sa per ate “lindjen e çartun e te egersueme… » (fjalet e tij)
siç e thekson ai…Po kujtoj se as ai prift dhe as shoket e tij atje ne Shkoder, nuk lexuam kund nje rrjesht te botuar neper shtypin Shqipetare apo botror dhe ashtu as nje leter lutje Papes atje ne Vatikan, që ai prift apo shoket e tij, te kerkonin ne emer te fese, ti ndalej dora barbare sllave, Serbise, qe dogji e shkatrroj Kosoven tone martire!

Asnje gjurme nuk e hodhen ata lloj priftash apo hoxhesh, biles as kaq sa ka sulmuar Migjenin nuk ka shkruar diçka kunder asaj lindjes se çartun...diçka kunder asaj lufte ne vitet 1998-1999, ne atë aktualitet te atyre ditve e viteve te zeza per kombin.
Egersine e lindjes e ka njofte populli shqipetare dhe e ka perballuar dhe po e perballon me gjakun e bijve te vet edhe pse ai lloj me llojin e vet si prifterinje e hoxhallare, fshihen kur populli digjet e derdh gjak !

Nuk perfshije ketu ata Prifterinje shume te nderuar qe kane ndihmuar ne menyre humane si situaten e luftes ne Kosove, por dhe ne Shqiperi ku kane punuar mjaft mire neper disa zona te Shqiperise...gjithnje te ndihmuar nga prifterinje Italiane, ku kane shtruar edhe ndonje rruge te vogel apo kane ndihmuar ne fusha te tjera, por gjithnje nen ndikimin e prifterinjeve Italiane qe u kane qendruar ne koke investimeve te tyre…
Ata prifterinje meritojne lavderim dhe rrespekt, por ata nuk jane ngritur kunder Migjenit dhe asnje krijuesi tjeter Shqipetare.

Pra edhe nje here, kujtoj se Maksim Gorki as Fadajevet, te cilet shquhen vetem per nje servilizem ndaj nje ideje barbare siç eshte komunizmi, pra si krijues qe iu bene sherbetor diktatures ata mbeten te pa lexueshem, sepse u mungoje universalizmi ne hapsirat e krijimeve te tyre…Pra ata nuk kane patur kurre ate talent dhe fuqi krijuese siç e kish Migjeni, e aq me pak qe ata nuk kane ditur te zberthejne asnje problem shoqeror e as te denoncojne mjerim e varferi, te akuzojne dhe autoret, shkaktaret e asaj gjendje dhe pse ishin nder ata shkaktare edhe prifterinjte qe mbidhnin injorance duke ua thene njerzve ne sy :

”Vdis, se ashtu thote Zoti”!

Ndodh jo rradhe kur injoranca fshihet bashke me djallin nen veladonin e priftit... qofte edhe ne Shkoder!
Shekujt prodhojne here mbas here dhe pinjoll shpifjesh dhe mashtrimesh, deri dhe neper mendimet e disa prifterinje qe perpiqen te keq orinetojne njerzimin drejt urrejtjes, drejt shembjes se vlerave dhe te kultures se mirfillte krijuese letrare!

E ata nuk jane gje tjeter veçse "pseudo klerik", "pseudo priftrinjë", ose "pseudo besimtar" !
E Zoti qe eshte nje per te gjithe i njejtë, ne se ekziston, ai ua ka ndalur driten qe te shohin mire udhen e tyre, punen e tyre, detyren etyre, e ne udhen qe ata e kane futur vehten duke vrare krijuesit edhe ne varr, Zoti i lajmron që te kthjellohen jo duke sulmuar Migjenin, por duke zhvilluar trurin e vet, i gjithi ai lloj!
Pasi ai dhe te tjere si ai, kane dale jashte grigjes se Zotit, duke marre ferrat duke u zvarritur si gjarperinje helmues, kunder vargut te lire, kunder fjales e mendimit te lire Migjenian, duke u ngritur edhe kunder gjithe adhuruesve te tij, qe jane po thuajse gjithe populli Shqipetar!

Sipas tij, njerzimi nuk duhet te protestoje kunder varferise, kunder shkaktarve qe e sjedhin varferine, qofshin ata dhe prifterinje qe abuzojne me misionin e tyre…

Kjo bote e kjo gjithesi nuk mbetet pa Zot, ne se vertet ekziston, pasi nuk ka mundur asnje klerik deri me sot te shkoje me tej se ato profeci qe permban Bibla apo Kurani…edhe pse ne emer te Zotit, sot si dhe neper dymije vjet me radhe, eshte abuzuar e spekulluar aq shume e kryesisht nga kishat...

E aty, Zoti na paraqitet i kudo gjindshem, prane çdo gjeje dhe mbi çdo gje…dhe Zoti nuk ka thene kurre qe ti ndertohen as Kisha as Xhamija me miliarda dollare, nuk ka thene asgjekundi dhe asnje here qe te krijohen qindra miliona shkolla per prifterinje e hoxhallare e te pregatiten njerz qe bejne nje jete per qef, duke konsumuar me miliarda dollar shpenzime... ne nje kohe kur miliona njerz ne bote vdesin urie e per mungesa ushqimi e mjekimi…

Abuzimet e klerikve me profecite Biblike dhe me fete jane te pa llogaritshme, aq sa sot ne shume vende te botes Kisha te tera kan mbetur dhe po mbesin bosh çdo dite dhe me shume, ku as per festen e Krishtlindjeve nuk hyjne me shume se 200 vete ne nje Kishe normale qyteti…
E aq me shume te pa deshirueshme po i bejne ato per besimtaret, ngjarjet qe prifterinjte kane kryer, si pedofilite me femije ne Amerike, perdhunimi i garve neper Kisha te Europes etj…

Me ato faje te renda te klerikve duhet te merren kleriket, para se te vijne tek lufta kunder Migjenit…

Sipas fjalve te tij, asnje njeri qe nuk ndjek shkollen e prifterinjeve…
nuk qenka ne udhen e Zotit…por qenka ne ate qe ai e quan:
”krize e terbueme deri ne vdekje…”

Une e shikoj si nje turp jo vetem per ate prift qe ka shkruar ne ate menyre cinike dhe shume fyese per poetin, por si nje turp edhe per te gjithe kleriket qe ai perfaqeson me ato fjale qe thote per Poetin, ku e permend ndrrimin e jetes se tij, sikur ai prift te te mos ishte fare njeri i Kishes…!

Edhe krahasimi qe ai ben me emrin e spitalit ku ai e dhunon emrin e Migjenit, ne krahasimet qe ka bere duke lavderuar nje tjeter njeri… jo poet, e aq me pak i njohur per shqiptaret, kur ben fjale per ate spital, ku poeti vuajti fizikisht prej asaj semundje te rende...qe shkak i mos sherimit te atyre semundjeve kane qene injorancat qe ka mbjedhur feja ne shekujt e me parshem duke mos i lene njerzit qe te studijojne, e te zbulojne semundjet e shkaqet dhe luften kunder tyre…por i detyronte njerzit ta prisnin vdekjen ne shtepi pa ilaçe, pa spitale… vetem e vetem qe ta kishin me te lehte ti mashtronin dhe ti shfrytezonin…

Ndersa une duke mos pranuar aspak qe Migjeni te kete qene me ide komuniste siç e ka thene ai ne shkrimin e vet, se gjoja ai paka ndenjur me komunist...gje qe nuk do te thote se je komunist pse rrin me komunistet...e aq me pak mund te ndikojne tek nje poet njerz qe nuk i kane aftesite e tij ne botkuptimin e ideve apo aktualiteteve...
Por krahasimi i priftit ngjan aq shume me racizmin komunist qe i ndau njerzit ne dy shtresa: "Te prekurit politik dhe njerzit e partise!"

E une do te thoja se Migjeni eshte arratisur me plot te drejte nga seminaret kishtare ortodokse ku ka qene, pasi aty ka pare hipokrizite e prifterinjve, ku nuk ka gjetur asgje te shenjte atje, por vetem hipokrizi e mashtrim ndaj njerzve te thjeshte dhe te vuajtur…

Ai ka dale siç del nje Engjull prej rrethit te djajve kur i sheh se ata kane pushtuar shkolla e universitete ne emer te Zotit, kur luajne me vuajtjet e njerzve duke shitur fjale bible sipas interpretimit te orekseve te tyre…ne ate kohe kur populli donte shkolla per te mesuar gjuhen Shqipe, donte spitale, pune, zhvillim e jete normale…

Ashtu ai e braktisi Kishen duke e denoncuar botrisht klerin ne pergjithsi, si mashtrues e dredharake qe abuzon me emrin e Zotit ku dhe lufton neper shekuj duke u perpjekur qe ta pervetsoje Zotin si prone private, pastaj per ta shitur, here si katolik, here si islam, here si ortodoks, e tashme jane bere dhe nja 20 religjione te tjera, deri tek Jehovai e apo feja e djallit, te cilet ne propogandat e tyre, kleriket e fese katolike i paraqesin si mashtruesit dhe dredharaket me te mdhenje!

Migjeni natyrisht qe u eshte kundervene dogmave fetare, ku vete “Dogmat”, si baza te fese… nuk jane gjithmone te verteta!

Fshehja shpesh e klerikve, per fajet qe bejne, pas motrave murgesha, eshte sa e pa drejte por aq dhe abuzive! Fshehja pas njerzve te bindur ne jeten e tyre si sherbetore te fese, te cilat shpesh e braktisen deri dhe fene, duke marre persiper barren e rende te ndihmes humane direkte per njerzit e vuajtur ne varferi e semundje…

E nje shembull origjinal ishte dhe Nena Tereze e cila iu kundervu shume kohe Kishes, ku dhe deri Papat e sulmuan nje fare kohe…por kur e pane se ajo u be mbare botrore si shembull i pervujtesise dhe u humanizmit te saj, duke e sfiduar dhe rolin e Kishes ne bote…Kisha dhe vete Papa e thirri me lavderime dhe i afroj dhe ndihme per vepren e saj humane…

Prifterinjte akoma nuk e kane te qarte se:
Te duash Zotin dhe birin e tij Jezu Krishtin, nuk do te thote qe te shkosh e te marresh vize, apo leje tek Kisha katolike…apo tek ai prift apo shoket si ai atje ne Shkoder!

Ai e akuzon me lart Migjenin sikur ishte pro sllav, dhe se kishte ajr lindje?
Ne ato fjale ai prift del kunder vetvehtes duke rene ne kurthin qe ja ka ngritur vehtes vete me fjalet e veta:

Sigurisht qe po, sepse e ka shkruar te zezen me te zi…

Kur prifti pas akuzave qe i ben Migjenit si perkrahes gjoja i Majakovskit apo Fadajevit, duke e cilsuar si pro sllav, me poshte ai lavderon ato pena te medha te Rusise, si Dostojevskin dhe Leon Tolstoin, ku me sa duket ai ka harruar qe, te dy jane sllavë dhe biles jane dy pena te medha te Rusise Cariste dhe me vone kohes tyre, komuniste.
Jane „bij“ te atij Cari qe investonte ne Serbi per te pushtuar trojet e popullin Shqipetar…

A thua se qenka vete me shume sllav se Migjeni i cili ne krijimet e tij nuk ka lene asnje imitim sllav apo asnje lloj ajri lindor, perveç se themelisht Shqipetar!?

E, pro sllav nuk i them atij prifti pse ka simpati per ato pena te medha te Rusise as per ato qe ka akuzuar Migjenin, por po them qe ai me cinizmin e vet e fyen rende fene katolike Shqipetare. Dhe Kishen katolike e ka goditur me ato fjale kunder Migjenit, me nje thike pas shpine, sa qe as diktatura nuk e ka goditur aq tinzisht sa ai!

Diktatura i fshiu besimet per te gjithe nje lloj, dhe ne menyre deklarative deri me Kushtetute ashtu hapur.
Nndersa ai lloj prifti ja debon besimtaret Kishes katolike ne menyre tinzare dhe shume hipokrite!

Ideja e atij prifti, per ta fshire deri dhe emrin e atij poeti te madh te popullit shqiptar nga Teatri i Shkodrës eshte sa cinike aq edhe raciste, nje racizem qe fshihet ne prifterinje katolik si ai.
Dhe me duket se emri i Migjenit ua prish shume punen priftrinjve si ai shkrues, ne perpjekjet e tyre per te mashtruar e abuzuar me popullin, ne emer te fese…

Ai prift permend lulezime te qyteteit te Shkodres dhe ben thirrje per ndryshimin e emrit te Teatrit “Migjeni”, ne nje kohe kur Shkodra digjet ne shkrumbin e urise, pa punsise, vuajtjes e mjerimit te gjithanshem, te baltes e te mungeses se ujit te pishem, te dritave per te pare njeri tjetrin, shkrumon nen erresiren e analfabetizmit ku mijra femije jane pa shkolle, pse nuk kane shkolla, pse nuk kane siguri jete…
Shkodra vuan ne gerhamat me te lodhshme qe ne kohet e mesjetes ku mijra lypsat e varfer i kane mbushur rruget e atij qytetit…Ndersa Kishat e Xhamijat lulezojne si per ironi te atij realiteti, biles lulezojne me shume se ne kohe te Romakve apo te Turqise ne Shkoder e kudo ne shqiperi… Ne vend qe ata klerik te kishin ndertuar ne vend te ndonje Kishe apo Xhamije ne menyre humane dhe ndonje shkolle per femijet Shqipetare!
Por tash kleri duket se ka problem vetem fshirjen e Migjenit si emer, per te mos iu trembur me fare, jeteses se klerikve ne lulezim atje, ku po u shtohen njerzit e pa shkolle, ku po shtohet injoranca gje qe do te thote u jep mundesi prifterinjve qe te kene me shume mundesi per shitje te liturgjive te tyre…
E sigurisht ndonje emer tjeter ne prapa skene te klerit edhe pse nuk e thote ai prift, do te tentohet te vendoset mbi emrin e Migjenit… Gje qe nuk besoj se do te lejoje kultura dhe qytetrimi i popullit i intelektualizmit Shkodran dhe Shqiptar!

Por une do te thoja se Kleri ka shume pune te tjera para se te guxoje te vije aty, deri tek heqja e emrit te Migjenit nga tetari "Migjeni" Shkoder:

Duhen shuar se pari abuzimet me te vdekurit, me vorret nen hijen e Kishes ne Shkoder, deri dhe me shitje te trojeve per varreza ne vorret historike te Rrmajit, ku po i çvarrosin njerzit dhe po ua tresin eshtrat ne thase plasmasi…vetem qe te ken vrreza boshe per ti shitur, e ato pazare ndodhin ne oborr apo ambiente te Kishes ne Shkoder!

Neper fshatrat e ne male ka nevoje qe perfaqesuesit e vertete te klerit te shkojne dhe te shohin atje se si po jetojne atje ne gjendje te mjerueshme, njerzit, besimtaret, ku mijra prej tyre po braktisin vendin duke i lene malet shkrete nje here e per gjithmone…
Dilni e shihni se sa besimtar, nena me femije te Shkodres dhe rrethine, vajza te reja gjenden te izoluara, pa shkolle dhe pa jeten e lire, vetem per shkaqe grindjesh e vrasjesh, ku shpesh kleri i ka cilesuar si Kanunore, duke hedhur balte edhe mbi Kanunin dhe ata autore e komentar te mdhenje te tij si At Shtjefen Gjeçovi e At, Gjergj Fishta, vrasje pra qe nuk kane lidhje me Kanunin, por ne shume raste edhe per gatrresa qe nxiten prej klerikve dhe atyre lloj kryepleqesh qe i perkrah Kisha…

Shkodra ka nevoje per shume gjera te tjera jetike me perpara se sa te varrose emrin e Migjenit apo te djege krijimet e tij…Gje qe nuk besoj se do ta pranoje kurre populli i Shkodrës !

Te ironizohet me vdekjen e njeriut eshte mekat, gjynah, mirpo ai prift e ben si per qef ate ironi me vdekjen e poetit, i cili e ironizon ne menyre shume harbute.
Migjeni ka ndrruar jete si çdo njeri i ri apo i vjeter qe ja ka borxh jeten ketij Dheu, por nje gje eshte e qarte, se sikur njerzimi te mos kishte pase pengesa te prifterinjve apo klerikve te tjere injorante neper shekuj…shume njerz nuk do te kishin vdekur ne moshe te re per shkaqe semundjesh qe sot jane te mjekueshme ne te gjitha vendet e botes perveç se ne Shqiperi akoma jo, pasi atje akoma ka prifterinje dhe klerike te tjere qe i prijne injorances me shume se zhvillimit…ashtu siç ka qeveritar hajdute qe vjedhin deri edhe fondet per shendetesine, ashtu siç ka edhe mjek qe vjedhin te semuret duke u marre para per operacionet etj…

Ka prifterinje qe nuk jane te perkushtuar per asnje lloj ngritje problemesh ne asnje institucion te shtetit as te botes per vuajtjet e krizat shoqerore ne Shqiperi, ku njeriu vret njeruin ne familje vetem prej krizave psiqike qe ka shkaktuar mungesa e punes, e bukes apo e gjerave jetike atje…

Eh, ato motra qe i kane sherbyer Migjenit atehere, apo sherbejne kudo ne bote sot, nuk jane motrat vetem te fese katolike, por jane dhe motra islame dhe te çdo feje tjeter... por edhe ateiste ne bindjet e veta, qe u sherbejne te semurve me ndrim e dashuri te madhe neper bote!

Humanizmi ne shpirtin e njerzve nuk eshte fryt i fese katolike, por eshte fryt i nje edukimi njerzor qe zen fille qe ne gjirin e Nënave me kulture, me mençuri, te baballarve te urte që u mekojne femijeve dashuri e rrespekt per njeri tjetrin, dhe jo urrejtje qe u ushqeka ai prift midis njerzve, duke u perpjekur qe ti armiqesoje kunder Migjenit dhe atyre qe e kane simpatizuar apo e kane idol te poezise.

Edhe nje here po them, se ato motra nuk kane nevoje fare per kujtimin e atij prifti as per vlersimin e tij pasi ato nuk e kane bere per asnje lloj lavderimi, por e kane bere per humanizemn ndaj atyre te semurve, ashtu siç e kane bere ato motra ndihmes mjeke per Migjenin, pacientin e tyre, te cilin ai prift ua akuzon e ua shpif, e sikur ato ta dinin se ai prift abuzon me humanizmin e tyre ndaj Migjenit, ato sigurisht qe do te distancoheshin menjehere nga klerik te tillë!
Pasi asnje njeri qe ben nje veper humane nuk ka nevoje qe te ja kujtoje askush sepse e ka bere per njeriun, per Zotin dhe per shpirtin e vet! E aq me pak kane te drejte prifterinjte ti perdorin emrat e humanve dhe te abuzojne me emrat e tyre per te perfituar autoritet !

E, sa per perpjekjet e atije prifti qe „filozofon“ duke u mbeshtetur ne termat teologjike, po jap nje pergjigje qe e meriton ajo pseudo-filozofia e atij lloj kleriku.
Dhe keto le tu sherbejne te gjithe klerikve!

Sipas profecive Biblike apo Kuranore e deri dhe budiste si feja me e vjeter e botes:
Zoti nuk ka thene kurre dhe askund qe eshte i madh!
Zoti ka thene : “Une jam ai qe jam”!
Pra nuk ka pranuar te quhet as i madh as i vogel.
Njerzit me veprat e tyre behen te mdhenje ose mbesin normal, por ka dhe nga ata qe behen me te vegjel seç jane apo qe mbahen, siç qenka dhe ai njeri prej syresh…sepse e ka bere vehten shume me te vogel ne shpirt seç eshte shitur ne ate shkrim…ku qe ne fillim perpiqet te i mburret lexuesit se ai po na botoka nje diçka per letersine Shqipe…qe e paske quajtur “veper” edhe pa dale ne drite asgje akoma…
E, fjalen veper e vendos vetem lexuesi, populli, askush nuk ka te drejte te vjedhe vlersime per punen e tij, as tituj, e aq me pak, para se te kete bere diçka!

E njerz te medhenje me vepra te medha ka kjo bote shume dhe jane te pa harrueshem, njerz qe bota i ka radhitur ne nje liste botrore ku quhen njerzit e mdhenje te kohrave, epokave etj…
E diktatura donte ti lente te gjithe ne nje kategori si ne Stallë, ku te mos dallohej as intelegjenca nga injoranca, dhe injoranti behej minister ndersa intelektuali i universiteteve te Vjenes apo Romes dergohej ne burg politik…

Edhe ai prift me “filozofine” e tij na çfaqet si nje mikro diktator ne shpirt, ku i dashka te gjithe ne rrjesht nje soj si besimtare te bindur, ku te ulin koken, intelektual dhe te pa shkolle dhe te luten para pallavrave te tija me ore te tera, kur ai “prdikon”, si: “se Migjeni vdiq se paska dashte Zoti”…a thua mos ia tha Zoti atij atë gje?

Pra populli nuk eshte turme, por eshte nje shoqeri njerzore ku nxjerr njerz te mdhenje dhe mjaft te kulturuar, por nga nje here mjerisht dhe prifterinje te djallezuar siç ka denoncuar vetvehten vete ai prift, me shkrimin kunder Migjenit!

Prap ai vlerson fene mbi çdo gje, ku sipas tije, vepra te medha bekan vetem priftat e sidomos ata te fese katolike…dhe se vetem ata e meritokan emertimin si: “i madh”…

Por jo, klerike te tille nuk kane bere asnje lloj vepre te madhe per tu quajtur “i madh”, apo “te mdhenje”, perveç se atyre qe jane marre me lemij kulturore ne fusha te artit, pikture, letersi, muzike apo ndonje fushe tjeter, ne te cilet vertet kane shkelqyer… Por si priftrinje predikues te thjeshte te dogmave fetare, te fese, nuk kane pse te quhen te mdhenje kurre.

E une jam nje katolik si rrjedhe besimtaresh, por besoj ne nje Zot qe eshte njelloj per te gjitha fete dhe besimtaret. Por une dij te hyje dhe ne Xhami e te degjoj me rrespekt edhe predikimin e Hoxhes se mire, dhe te lutem po te njetit Zot e te dal i knaqur ne shpirt…
E ne se Kishat, kur te mund te zbuloj se kane prifterinje te tille si ay lloj prifti, une nuk do te shkoj kurre brenda tyre, por vetem kur te kuptoj se aty ka vertet njerz te mençur, te kulturuar qe dijne te lidhin boten shpirtrore te njerzve me besimin ne Zotin e te gjithve, duke u qendruar prane njerzve ne ditet kur populli vuan, e kur te jem i bindur se ata nuk fshehin ne shpirtin e tyre ndjenja raciste percarse apo denigruese kunder poetve e njerzve te kultures!

Ne se ai prift e ka shpirtin e paralizuar… siç dhe shkruan ne artikullin e vet, qe nuk do ta quaja as artikull, as shkrim, asgje qe ka lidhje me fushen e letrave, por vetem nje sulm barbar i nje prifti mesjetar ndaj nje poeti te madh siç eshte Migjeni!
Atehere ai ka nevoje qe te kerkoje ne thellesi ne vargjet e Migjenit qe te mesojn se si te çlirohet nga roberia apo vetroberimi ku qenka mbytur, nga ai roberim qe ia ka errur syte deri ne ate shkalle sa te ngreje armet kunder kultures, kunder letersise Shqipetare, kunder njerit prej yjeve te poezise dhe te prozes siç eshte Millosh Gjergj Nikolla, Migjeni.

Sot me shume se kurre ka nevoje populli shqipetare per vargjet e Migjenit, per tu frymezuar dhe per te fshire nga pushteti qeveritare hajdute qe jane familjare e fise te diktatures qe vazhdojne te njeten rruge duke shtypur nen maska demokratesh popullin Shqipetare.
Kane nevoje njerzit qe te mesojne se si te distancohen dhe nga prifterinje te tille si ai, apo nga klerik mashtrues qe ne emer te fese kane ngjallur urrejtje jo vetem kunder poetve apo njerzve te mdhenje te shkences dhe kultures bashkekohore, por kane nxitur deri dhe organizime terroresh te hapura kunder shteteve, kunder popujve qe po bejne luftra te pergjakshme, luftra ku ne qender te tyre jane religionet si shkaqe konfliktesh…siç eshte rasti i Izraelit kunder Palestines.

Ndersa prifterinjte e kleriket trashen tulesh neper kisha e xhamija etj, duke udhetuar biles dhe neper avjone si turiste konferencash fetare e kongresesh qe nuk po i sjedhin botes as paqe, as zhvillim, as ndonje veper humane ku te shuhen luftrat, ato luftra qe ata i bekojne…
Pra pak po behet e po thuaj aspak nga kleri qe te zhduket varferia te kete vllazerim midis popujve e njerzve me njeri tjeterin etj…

“E llomi i pa fund…”, siç thekson Migjeni, jane politikanet mashtrues e hajdute te lidhur me krimin e mafjet si dhe kleriket nxites te urrejtjes siç çfaqet ai prift!

Vetem nje njeri i pa kulture, nje njeri me ndjenja djallezore…mund te shkruaje fjalet siç i ka shkruar ai prift per Migjenin, ku thekson se:
“Migjeni ashtë i semuri i trupit dhe shpirtit te vet!”

Ai deklaron veten si nje njeri i pa shpirt, qe pergojon edhe fatkeqesine e vuajtjen e poetit!
Ate fatkeqesi qe e ka provuar njerzimi shekull pas shekulli dhe do ta vazhdoje qe ta provoje, sepse asnjeri nuk vdes shendosh, çdo kush e ka nje vuajtje fizike qe quhet semundje! Semundje per te cilat kane punuar dhe po punojne mjeket tash shume shekuj, pune te cilen shpesh ne fillimet e saj e ka injoruar feja tej mase deri edhe duke i denuar me vrasje e djegeje zbuluesit e semundjeve apo te ilaçeve. E ajo ka ndodhur sepse kryesisht prifterinjte, donin qe ta lenin ne erresire vuajtjen dhe vdekjen duke u thene njerzve vetem dy shkaqe:
Se gjoja “ai qe vdiq heret u denua nga zoti per gjynahe, apo ai qe rroj shume ishte me zotin se deshti zotin shume…!”

Ato qe ai i quan si “çthurje te Migjenit”, apo kritikve qe e lavderojne Migjenin i cilsoni si “si marrina”…
Une do te ju thonja se më te çthurura fjale qe shkruan dora e nje prifti te fese katolike Shqipetare nuk paskam lexuar ndonje here, dhe ne se ka dhe shume si ai, ajo fe ne Shqiperi, dijeni mire se besimtaret do ti humbase shpejt!

Po kujtoj se per fajin e nje prifti katolik te çthurur ne nje Fshat ne Rugove, (Treve ne Kosove), kur i gjithe Fshati eshte shendrruar ne Musliman me nje fjale… e kleriket mund te pyesin se ju tregojne se ç’beri prifti, ne se nuk e dijne…e qe prej asaj kohe nuk ka me Kishë atje por vetem Xhami e besimtar Islam te urte, ku ata besimtare vertet humben nje besim qe perfaqsohej nga nje prift maskara, por gjeten nje besim te ri ku gjeten rrepsektin e nderimin e atyre Hoxhallarve qe prej asja kohe, ne kohe te Turqise, e deri me sot.
E Rugovasit nuk e kane ndrruar fene aspak nen ndikimin Turk, por vetem prej çthurjeve te atije prifti!

Vetem Migjeni me krijimet e tij madheshtore nuk i ka sjedhe asnje peshtjellim letersise shqipe, siç shpifet ai prift, se gjoja i paska sjedhe pshtjellime etj…
Por i ka sjedhe frymzime dhe modelin e krijuesit vigan qe ngrihet pa frike edhe kunder prifterinjve mashtrues dredharak qe i pijnë gjakun popullit ne kohrat e veshtira.

E nje nder Poetet me te famshem ne Bote, Gjermani i madh: Johan von Goethe, ka shkruar vargjet e famshme kushtuar prometheut, ku me gjuhen e vet ai poet i kundervihet deri dhe Zotit te asaj psikologjise se atij lloj prifti qe sul mon Migjenin, ku nder te tjera shkruan:

PROMETHEU
(fragment nga Poema)
………………………………………..
“ Une nuk dij gjë me te mjeruar nen Diell, perveç jush o Zotër!
Ju varferisht e ushqeni me therorira
Dhe me fryme lutjesh madherine tuaj!
Dhe do te vdisnit urije, sikur te mos kish
Te lutur dhe lypsa, budallenje plot me shprese.

Une te te falenderoj ty?
Perse?
Ke lehtesuar ti ndonjehere dhembjet e te shume munduarit ?
Ke thare ti ndonjehere lotet e te ankthmundarit?
Nuk me farketoj mua dhe me beri burre,
E plotfuqishmja kohe dhe fati i perjetshem,
Zotrit e mije dhe te tu?

Kujtonje ti valle se une jeten do ta urrenja,
Do te iknja neper shkretetira…
Sepse jo te gjitha endrrat e lulezuara mu përmbushen…
Ketu rrij une dhe krijoj njerz sipas fytyres time !
Nje brez qe te jete i njejte me mua !
Te vuaje, te qaje, te shijoje e te gezohet !
Dhe ty të mos ta vari veshin kurre !
Si unë, si unë !
****************************
Por ajo nuk eshte aspak kundervenjie ndaj Zotit, as e atij poeti te madh Gjerman por as e Migjenit…ato jane thirrje per ata pseudo-perfaqesues te Zotit qe te ndryshonin taktin e sjedhjes me njerzit dhe te mos i trajtonin njerzit si kafshe duke i lene ne nje amulli pa ndihme e pa zhvillim, pa udhe e pa drite…se prifterinje kane qene dhe ne Europen e para 500 vjetve apo me vone dhe ne kohen e Goethe-s, por ata jane bere zedhensit e pare te zhvillimit te shoqerise duke ua pranuar njerzve mendimin ndryshe, vullnetin e lire per pune e zhvillim…

Prifterinje që e denoncuan hapur Kishen Katolike duke u distancuar nga masakrat qe beri ne mesjete kunder njerzve ne Europe…e njeri prej tyre ka qene dhe prifti Gjerman, i madhi Martin Luther, i cili e braktisi Kishen Katolike duke krijuar per here te pare fene e re ne mesjete, Evangjelizmin, besimin e lire dhe mjaft human, qe karakterizohet sot per tolerance, humanizem dhe mirkuptim shume te veçante ne Europe dhe ne bote, ku prej asaj feje deri me sot nuk ka asnje viktime asgjekundi !
E, per ato vargje si dhe shume te tjera, asnje here priftrinjte Gjermane nuk e kane fyer as kritikuar poetin e tyre te madh Johan von Goethe !

E, ata kok bosh, prifterinje si puna e atije prifti qe sulmon Migjenin, qe bene te kunderten u bene shkatrare te perçarjes se fese dhe u krijuan dhjetra besime te tjera qe tashme fete nuk kane me asnje kuptim si me pare, pasi kane marre ngjyrime partiake ne numrin e tyre pa ndalim e ne fund te fundit, Zoti eshte vetem nje per te gjithe!

Ai si nje « monster » e maskuar nen petkun e priftit, ka marre persiper te vajtoje ne emer te atyre puntorve te nderuar qe kane varrosur eshtart e Migjenit ne varrezat e deshmorve ne Shkoder, ne nje kohe kur ata puntore, apo shkrimtar e krijues te tjere qofshin dhe te realizmit socialist, pa marre parasysh ne se ata kane shkruar ndonje lavderim per regjimin… kane qene te nderuar dhe jam i bindur dhe sot se ata jane te nderuar dhe ndjehen perjetsisht te nderuar per ate privilegj qe kane patur per te qene kortezhi i Poetit te madh!
E ai prift, paraqet gadishmerine e vet kriminale per ti çvarrosur ato eshtra, per ta hedhur poetin ndoshta ne ndonje lume, ne Kir ndoshta, ashtu siç bene diktatoret me Fishten e madh…ndryshe ska kuptim se pse ai sulmon ashper vendosjen e eshtrave te tij ne varrezat e deshmorve te Shkodres!
E bustet e Migjenit, atij ia vrasin syte po njesoj, siç ua vrane syte komunistave barbar veprat e Fishtes e pamja fisnike e tij…

Por ndoshta erresira ne mendimet e atij lloji prifti ka arritur deri ne ate shkalle sa që ai nuk e kupton se eshtë ne shpirt komunist dhe Enverist i gjalle?
E une shoh ne fjalet e tije kunder Migjenit nje tip prokurori te diktatures, se si shkruan nje pretence prokuroriale per te çvarrosur dhe per te tretur eshtrat dhe vepren e poetit te madh Migjeni!

Theksoj se çdo njeri qe mendon per te hequr emrin e Migjenit nga Teatri i Shkodres, apo per ti nxjerre eshtrat nga varrezat e deshmorve, qe ai e paska enderr, nuk eshte asgje tjeter veçse nje mikrob diktaturash i maskuar me zhgun prifti apo ndonje funksion tjeter ndokund…

Se e kemi vuajtur te gjithe mjerimin nen diktature, ajo dihet pa na e thene ai prift!
Por sikur te ishte gjalle Migjeni do te kishte luftuar shume me shume se sa ju si prifterinje kunder diktatures e ndoshta ai do te kishte qene flamurtari i lirise se shpejte per tu çliruar nga diktatura, sepse poetet e vuajtjeve e te mjerimit si ai kengetar dhe luftetare deri edhe kundra priftrinjve dhe pseudo Zotave qe i prodhoni ju çdo dite, do ti ishte kundervene dhe regjimit e diktatorve si Enveri, Mehmeti, Ramizi, Nexmija e te tjere dikatore qe kane qëne mijra, qe nga me i madhi e deri tek sekretari i partise apo oficeri i sigurimit qe vriste pa gjygj…

E priftat u struket shpejt, edhe pse i pushkatuan ne vitet 1940-1955 shumeicen e krerve klerik me te mençur, te tjeret u struket dhe ju nenshtruan presionit te komunizmit deri sa dorzuan çelsat e Kishave, deri edhe ne menyre vullnetare disa prej tyre, ku ja dhane regjimit qe ti bente magazina e stalla lopesh, apo zyra te sekretarve te partise!
Ne nje kohe kur Kisha kishte Forumin me te njohur ne bote, Vatikanin, per te bere thirrje botes e perendimit per nderhyrje urgjent me çdo mjet per ta çliruar popullin qe u dhunua deri ne gjerat e veta shpirterore, deri ne besimin ne Zotin!

Nuk dije se sa ka shkruar ai kunder regjimit komunist, kunder Enver Hoxhes, kunder Ramiz Alise, kunder Nexmije Hoxhes, apo diktatorve te tjere qe e kane dhunuar dhe po vazhdojne ta dhunojne Shqiperine edhe sot me ata pushtetare komunist qe inspirohen dhe investohen nga klani mafjoz nderkombtar qe e drejton Ramiz Alia me rrethin e tij qe nga Tirana e deri ne Europe dhe Amerike…

E sikur ai prift apo gjithe kleri ne shqiperi, vetem kaq sa ka shkruar kunder poetit Millosh Gjergj Nikolla, te ishte shkruar… sigurisht qe populli Shqipetare do te kishte marre me shume zemer e shprese per te mos pranuar me qe te jetoje ne mjerim, e varferi te tejskajshme, ku po i mbyten femijet neper detra per te ikur per pune e zhvillim jetsor, ku po i zhduken vogjelia si te rrembyer nga mafja per tu vjedhe organet e trupit per te ua shitur te huajve…ndersa femijet Shqipetare po i vrasin dhe po ua zhdukun edhe trupat pasi ua vjedhin organet…

E, se kush “e ka vrare moralin” me shume, ai prift apo shoket e tij, me heshtjen dhe qendrimin pro qeveritave qe vjedhin, vrasin, e varferojne popullin Shqipetare… Apo Migjeni qe ka mbjedhur frymen e revoltes tek njerzit e vuajtur qe te mos e durojne masakren, krimin poshtrimin por te ngrihen…kete e ka treguar me fjalet e veta vete ai prift artikull shkrues i cili akuzon Migjnin si kur “e ka vrare moralin”.
Morali vritet me heshtje ndaj shtypsve te popullit, ndaj vrasesve te njerzve, ndaj qeveritarve hajdute, mafjoze e kriminel…heshtja ndaj atyre situatave ne Shqiperi eshte vrasje e moralit!
Te qendruarit sehirxhi, spektator, kur mjerimi dhe injoranca nga pa shkollimi ka pllakosur vendin, eshte vrasje e moralit njerzor!

Ku do te jete valle ai prift me Kishat dhe me prifterinjte e tjere, apo klerike te tjere, kur ne Shqiperi po ndodhin ato krime ndaj jetimve, ndaj 27 femijeve jetime qe i kane zhdukur mafjozet e lidhur me politiken, ne jetimoren e Elbasanit, per tu vjedhur organet e trupit e ku ua kane zhdukur dhe trupat e njome? Sigurisht qe ata lloj prifterinjesh festojne gezimin qe lufta kunder krijuesve si Migjenit filloj dhe sipas tyre do te kene sukses!

E Migjeni nuk eshte rrenuar kurre pse ai ndrroj jete si nje njeri i vertete real, pa maska, pa shtirje, por prej nje fatkeqsie semundje siç i ndodh çdo njeriu sot, qofte Poet, mbret apo prift…
Por ajo pjesa e zeze e shpirtit hipokrit te prifterinjeve, ben ironi dhe me vdekjen e poetit.
E jeta e tij e shkurter per se gjalli, por e pa vdekshme ne vepren e tij, ka nje madheshti dhe permasa gjigande, sepse ai njohu shume gjuhe te huaja, shume kultura dhe popuj e vende neper te cilat la gjurmet e nje njeriu te kulturuar aq shume te shkelqyera, sa disa vende e popuj kane tentuar edhe ta pervetsojne si Gjeni, si trup, e si veper te tij, duke u perpjekur ta bejne te vetin si shtetas e si origjine!
E vepra e tij sot edhe per lexuesit e huaj eshte nje mrekulli ne fushen e letrave, ashtu siç eshte dhe nje krenari per popullin dhe kombin Shqipetar!

Por ne se regjimi diktatorial ka bere ndonje perqindje te vogel veprash te mira… qe nuk mund te mohohen nga askush…siç kane qene dhe vlersimet e disa figurave te rilindjes kombetare, pasi jo te gjitha jane vlersuar… ka qene dhe mbrojtja dhe perjetsimi i figures se Migjenit, pamvarsisht se ai ska pase asnje lidhje as simpati me komunizmin, edhe pse diktatura eshte perpjekur qe ti jape ngjyrime politike, gje qe nuk ja ka arritur dot, ashtu siç nuk mund te ja arrije kurre Kisha qe ta fshije nga shpirti i popullit ate poet!

Une do te i kujtoja klerikut anti Migjen, se nuk ka qene vetem Kafja e madhe ne Shkoder, vendi ku ka ndenjur Migjeni dhe ku ka punuar e jetuar…por kane qene vendet e Lulave te vocerr, atje kur dergjej vorfnia bashke me Migjenin ne te ftohtin e akullt te fshatrave te malsinave ku Migjeni dhuronte dije…
Atje ku priftat jetonin Kishave te mbydhur si zotri duke ngrene e pire ushqimet me te zgjedhura qe ua merrnin fashatrve, ndoshta dhe kafshaten e fundit, sidomos ne kohet e Migjenit, kur ai shoqeronte me kembe neper debore dhe akull maleve, malsoret me kembe zbathur qe kerkonin miser, vetem pak miser per tu shpetuar shpirtin femijeve ne Puke e ne gjithe shqiperine!
E, ato karvane vuajtjesh, ata njerz origjinal Migjeni i beri Legjenda te mjerimit, legjenda te nje turpi te klerit, te qeveritarve te asaj kohe, por dhe legjenda te nje turpi te shteteve te Europes se asaj kohe qe mbyteshin ne llukse te vjdhura neper luftra…e per nje popull ne Ballkan qe ju be gjoksore Europes per 500 vjet duke ja mbajtur peshen me te rende te luftes under Osmanve, atyre nuk po u binte ndermend qe tu gjendeshin Shqipetarve prane ne ato mjerime, qofte edhe me ndonje thes miser, miser qe ua hidhnin kuajve neper stalla pa mase ne Europe!

Fjalet e atij prifti, sado te liga dhe qellim kqija ndaj Migjenit apo ndja krijuesve ne tersi, nuk me bejne mua aspak qe te zbeh rrespektin dhe dashurine qe kam per njerzit e mdhenje qe ishin klerik, per Prifterinjte si Gjergj Fishta, Anton Harapi, Vinçenc Prenushi, Ndre Mjeda apo Shtjefen Gjeçovi e te tjere te mrekullueshem plot…

Por mjerisht kur lexova fjale te tilla te atije prifti, me duhet te kujtoj se shumica e prifterinjeve dhe hoxhallarve i kane mbajtur njerzit me shume ne erresire me genjeshtra e nuska se sa me te verteten dhe me ndihmen humane per ti gjalleruar qe te ishin me te zhvilluar per te iu pregatitur njohjes dhe mashtrimit te diktatures e te mos i nenshtroheshin mashtrimit komunist aq pa pritur ne ditet e luftes se dyte botrore…

Ne ato dite kur trupat fashiste gjendeshin ne Shqiperi, shume klerik u ulen salloneve me fashizmin gju me gju… ne vend qe te rrinin me popullin dhe ta konsideronitn pushtuesin si pushtues duke e frymzuar popullin qe te rezistoje per ta çliruar vendin duke mos perkrahur ide sllavo-komuniste…
E per ate pike, kleriket, e kryesisht prifterinjte kane gjynahet te pa shlyeshme ndaj popullit shqipetar, sepse ishin pjesa intelegjente qe populli ju besonte shume…por ata e lane popullin vetem dhe dolen si padashje… ku komunistat heshtjen e klerit para fashizmit e moren si fakt bashkpunimi me fashizmin, edhe pse ata, jo te gjithe nuk bashkpunuan me ta… edhe pse darka e dreka me fashistat e fluturime per ne Itali me aroplanet e Duçes i bene shpesh, ne ate kohen kur populli pergjakej burgjeve e internimeve fashiste dhe vdiste urie e semundjesh…
Historite nuk harrohen, realiteti mbahet mend edhe nga muret apo nga drunjte e pemve siç tregojne legjendat e vjetra Shqipetare, te cilat jane shume me te vjetra se kleri…

E thirrjen e atij prifti, qe “njerzit ti nenshtrohn mjerimit, varferise, ti pranojne ato” pasi sipas tije, egoizmi dhuna, vrasja e te tjera te kqia te shoqerive apo regjimeve diktaoriale, ” i paskan rrenjet ne pasionet dhe interesat tona…(fjalet e tijë).

Une po them qe:
Ato fjale ai prift dhe te tjere si ai ne mendime, le ti mbajne per vehte, sespe as une dhe besoj se as shumica e Shqipetarve nuk do te pranojme kurre qe tu neshtrohemi dhunes se mjerimit, egoizmit e asnje lloj padrejtesie qe shtyp jeten njerzore, jeten e popullit Shqipetar sot atje!

E njekohesisht u bëjme thirrje te gjithe Shqipetarve qe te mos mbesin viktima te padrejtsive kurre, por te ngrihen me mjete demokratike kunder te kqijave per ti larguar pushtetaret qe shkaktojne mjerime, vjedhje krime etj, por te u distancohen edhe priftrinjve qe poshtrojne figuart historike te kultures e letersise shqipetare apo i servirin publikut fjale pesimiste qe miratojne mjerimin, varferine e krimin ne popullin tone te vuajtur!

Po kujtoj se ka vende e popuj qe nuk e njohin varferine, nuk e njohin padrejtesine, nuk i shtyp askush, nuk eshte askush pa shtepi banimi, nuk eshte askush pa parate e bukes, pa veshje, pa sigurimin e jetes dhe te shendetit, e ato vende dhe popuj jane qindra milioneshe!

E ai prift duhet te mesojë me shume per realitetin botror ku rrespektohen lirite dhe te drejtat e njeriut!
Te lexoje ndonje rrjesht ndokund si jetojne 82 milon Gjerman, dhe prej tyre 8 milon jane te huaj, si jetojne Francezet, Anglezet, Amerikanet, Kanadezet, Austriaket, Austarlianet, Zvicerrianet, Monakasit, Greket, Spanjollet, Portugezet, Belget, Danezet, Suedezet e shume te tjere…

Ai prift i cili i ka vene nje qellim te keq detyres vet, ku paska si qellim te mbjedhe tek njerzit frike, pesimizem, urrejtje, dhe humbje shprese per çdo gje, duke ua serviruar lutjen qe njerzit te pranojne pa drejtsite apo vdekjen ne vuajtje sepse sipas tij, e paska thene Zoti ashtu!!!

Ashtu siç i ka pare problemet Migjeni nuk ka mundur dhe as nuk do te mundet asnje poet ne bote qe ti shohe as ti denoncoje ashtu siç i denoncoje ai duke u dhene edhe orientimet e zgjidhjes, duke denoncuar klasat shfrytzuese te shoqerise, kleriket llupsa dhe mashtrues te shoqerise, duke i diskretituar ata, si dhe duke ua mesuar rruget njerzve qe te shkeputeshin duke mos u besuar me as pushtetarve hajdute, shtypes, por as klerikve genjeshtare.

E, pasi ka bere gjithe ate lufte kunder Migjenit, ne fund e mbydhe me nje fjali ku ua len hapur gjoja per te vendose “mendimi i te afteve”, per te gjykuar krijimet e Migjenit…
Ne nje kohe qe ai e din shume mire se mendimi i te afteve eshte thene e shkruar qarte tash gati 80 vjet me radhe qe kur Migjeni ishte gjalle. Mendime qe kane vlersuar e lartesuar vepren e tij duke e bere te pa vdekshme!

E pas gjithe atyre ai kthehet prape nen petkun e njeriut te Zotit, pasi ka ngjeshur armet e djallit neper çdo fjale e rrjesht kunder poetit, perseri futet nen veladon ku fsheh ato arme duke u terhequr si i “shenjte” ne Kishen ku ai qenka si “Mons, ipeshkv ndihmes ne Kishen e Shkodres…”

E ndersa une po e mbydhi kete shkrim me keto mendime te mijat kunder atij sulmi qe i ka bere poetit te madh Migjeni, me keto fjale:

Kleri Shqipetare, apo feja katolike, nuk besoj se do te jete krenare me klerike si ai!
E ne se ndjehet krenare Kisha katolike per ato qe ka shkruar ai prift kunder Migjenit, me keqardhje them se do te jete shume me pak e besueshme per besimtaret e vet!

Kisha katolike Shqipetare me priftrinje si ai, jo vetem paska humbur besimtaret e vet, por ka marre nje njolle te zeze ne historine e vet si Kishe katolike per gjithe jetet, ku mjerisht ai prift keni hedhur balte edhe mbi figurt e fese katolike te cilet kane luajtur nje rol mjaft te mrekullueshem ne kulturen dhe letersine Shqipetare si at Gjergj Fishta dhe shume te tjere…
Te cilet po te ishin gjalle sot dhe po ta lexonin tekstin qe ka botuar ai prift, ata do te i kerkonin falje publikut Shqipetar per turpin qe ka bere ai me ate shkrim kunder Migjnit!

E populli shqiptar atyre do te ua falte fajin e atij prifti, sepse ata kane qene dhe mbeten burra te mdhenj te kombit per gjithmone, qe nuk shane e as nuk shpifen kunder asnje krijuesi apo poeti per asnje lloj shkaku, e aq me pak per vargjet e ndokujt qe shkruan ashtu siç e ndjen, siç i vjen frymzimi dhe muza krijuese qe ka lindur me njeriun ne genet qe ja ka falur Zoti!

E ata nuk jane sot qe te kerkojne falje per fjalet e shkruara nga ai prift, dhe as të i thone atij qe ta beje ate!Të u kerkoje falje lexuesve dhe adhuruesve te poetit Migjeni, e ne fund te shikoje punen e vet si prift duke mos marre misione djallzore per te denigruar poet apo figura te letersise e te kultures Shqipetare!

Por ate turp qe ka bere ai sot, si perfaqesues i Kishes katolike, nuk mundet asgje ta shlyeje, asnje falje publike sikur ai ta kerkoje, pasi njeriu cinik ne shpirt si ai e aq armiqsor kunder poetve eshte gati i pafalshem dhe i pa pranueshem as per tu degjuar ne predikimet e tije, e aq me pak i deshirueshem per tu lexuar!
Ai lloj, qe i enderroka qe te u tregoje ca kufinje krijuesve, te cilet une si krijues nuk do ti njoh kurre, ashtu siç nuk i ka njohur Migjeni e nuk i njohen as shume te tjere poet te mrekullueshem, del si nje armik i eger i fjales se lire, i mendimit te lire e aq me teper kunder te madhit poet dhe prozatorit Migjeni!

Çdo kush, qofshin ata klerik apo politikan, krijues apo te tjere qe do te tentojne te hedhin balte mbi krijimtarine e Migjenit, balta do tu kthehet si turp i perjetshem ne fytyrat e tyre, duke u dhene sfiden e nje shkatrrimi para forces se fjales dhe para forces se mendimit te atij gjeniu te madh te poezise dhe prozes Shqipetare!

Ketu ne fund po kujtoj per ata lloj klerikesh, disa vargje te Poetit te madh Iranian “Omar Khajami”, vargje nga 331 Rubaierat e tij te famshme, me te njohurat dhe me te bukurat ne bote per nga rrjedha dhe filozofia e tyre.
Vargje te cilat jane te perkthyera nga Poeti i madh Shqiptar, mendimtari, demokrati dhe teologu i madh Fan Noli, i cili dhe ai ka qene prift dhe biles nje nder prifterinjte me te nderuar te Amerikes!

E sikur Noli i madh, te kishte pase sado pak fanatizem racist kleriku siç paska ai prift, Shqiperia do te kishte mbetur pa nje perkthim te perkryer te Omar Khajamit, poet i cili 1200 vjet me pare u eshte kundervene feve ne tersi duke i konsideruar si mashtrime per popujt e njerzimin, duke i cilesuar si “Pengime (pranga) per lirine”!

E vertet fete jane pengime per lirine e njerzve, kur ne krye te Kishave apo Xhamijave, apo besimeve te tjera, jane njerz te tille si ai lloj prifti. Besime tashme, qe siç kam thene me lart jane bere si parti poplitike te kqija, te korruoptuara… E ato jane jo vetem pengime per liri, por dhe nje semundje e keqe e shoqerise njerzore!

Nga perkthimi i Fan Nolit te vergjeve te Omar Khajamit:

Fragment nga “RUBAIERAT”
………………………………….
Te paskan pare, Zot, ca të „shënjteruar“,
Kur unë me Qiri te kam kerkuar…
Bëj ç’mund, por je dhe mbetesh i mbuluar,
S’të gjej gjëkund, „me ndjej Zot i bekuar“!

(Ketu ne keto vargje Poeti e ka fjalen se ne Toke asgje nuk zbatohet ashtu siç thuhet ne profecite Biblike, nga fjalet e Zotit!)

Xhami e Kishe e Tmpull: Roberi !
Kemban’ e Minare: Nje baterdi !
Dervish e Prift e Hoxhe e Kryq e Hene;
Pengime qe te gjitha per liri !

(Poeti denoncon korruptimet e klerikve te çdo lloji, abuzimet e tyre ne emer te Zotit !)
************************************************** **********
E duke e mbydhur theksoj qe ai prift dhe çdo klerik ne Shqiperi, përpara se te shpifin apo ironizojne jeten e vuajtjet e poetit Migjeni e te ndonje krijuesi tjeter, duhet ti kujtojne keto vargje dhe perkthyesin e tyre Shqipetarin e madh Fan Noli i cili ka patur shume me shume kulture dhe besim ne Zotin se ai dhe se shume prifterinje apo klerike te tjere, qe e perdoron Religionin si nje mjet per te shtypur njerzit e per te shuar dhe zerin e poetve si Migjeni!

LLEMADEO, 21.05.2004

Ndërsa Ilda Gjelina nga New Jersey, USA (pseudonimi “macja_blu” sjelle shkrimin me titull” Feja e Shqiptarit eshte Shqiptaria”.

Letersia s'ka qene kurre e limituar vetem qe te ngjallnin shpresa dhe optimizem me shkrimet e tyre. Letersia nuk eshte fe, sic e ngaterron Zef Simoni keto dite. Letersia eshte art, dhe si e tille nuk mund te kufizohet vetem ne tema qe kenaqin prifterinjte, pa humbur vlerat e saj, si edhe esencen. C'eshte letersia ne qofte se nuk prek ndjenjat e njeriut, mundimet e tyre, merzine, trishtimin, zemerimin si edhe problemet e shoqerise ne periudha te ndryshme te kohes?

Urrejtja qe ka Zef Simoni per Migjenin dhe qe ia hedh Migjenit si te ishte nje patate e skuqur qe i dogji, nuk e justifikon dot menyren e padrejte se si eshte perpjekur te hedhi balte mbi emrin e tij. Shkrimi i Zef Simonit ishte tejet i eger ndaj Migjenit. Fillon te thote indirekt se aq i ben qe vdiq Migjeni, padashje ben ironi me lirine e besimit, kerkon te lidhi Migjenin me komunizmin, inkurajon percarje fetare dhe largim te realitetit, flet per disa detaje te jetes se tij pa sjellur fakte, ngaterron fene me letersine, fyen jo vetem Migjenin por edhe adhuruesit e tij, dhe gjerat e hidheta qe sheh tek vetja apo njerezia ia hedh Migjenit (a thua se Migjeni shpiku vuajtjen dhe mekatin).

Ne lidhje me vdekjen e heret te Migjenit, Zef Simoni deklaron, "Ne kohen tone te lirise se besimit, mund te shprehemi: Keshtu desh Zoti per ate," qe ne nje menyre indirekte shpreh nje fare kenaqesie "indiferente" qe Migjeni vdiq. Kjo eshte nje dobesi njerezore, por tregon qarte qe ne paragrafin e pare se synimet e Zef Simonit nuk jane aspak objektive.

Te besonte Zef Simoni vertet ne lirine e besimit, ai nuk do e kishte sulmuar Migjenin se nuk besoka ne Zot, por do kishte bere nje kritike me vend te punimeve te tij. Cfare lloj lirie besimi eshte kjo kur nuk e le Migjenin te qete, here duke e kritikuar se i duket anti-fetar, here se na qenka komunist, e here se ishte Ortodoks dhe jo Katolik? Ne kohen kur ka jetuar Migjeni, Shqiperia sapo ishte formuar dhe komunizmi nuk njiheshe. Por kur akuzon Migjenin se me idete e tij i ka bere "sherbim per se largu komunizmit" dhe e krahason me Nene Terezen (dike qe Maqedonasit e bejne si te tyren), duhet pyetur Zef Simoni kujt po ia ben kete sherbim kur ia jep Migjenin Serbeve dhe kerkon te krijoje percarje fetare ne Shqiperi, nje vend qe njihet per tolerance ndaj feve te ndryshme. Gjithashtu, duhet ti kujtohet Zef Simonit thenia lapidare e Vaso Pashes, "Feja e Shqiptarit eshte Shqiptaria."

Realiteti mbetet ashtu sic eshte. Nuk e krijoi Migjeni ate realitetin e zymte, por thjesht pasqyroi tek shkrimet e tij. Zef Simoni shpreh se "Poema e Mjerimit" eshte "nje material... i rrezikshem" pasi Migjeni i ka sjellur "botes shqiptare frike." Por edhe ta kishte shkrojtur Migjeni ate poezi, edhe te mos e kishte shkrojtur, frika, mjerimi, vuajtja dhe dhimbja perseri do ishin aty. Ja qe ndodhi qe Migjeni jetoi ne ato vite, dhe e kishte mjerimin para syve c'do dite. Ai shkruajti per gjerat qe e preken me shume ne jeten e tij, dhe nuk eshte e drejte te kritikohet se nuk vuri nje fund ku te gjithe jetuan te lumtur me pas. Migjeni nuk shkrojti perralla per femije, dhe ne qofte se do kritikohet per kete gje, kritiket nuk jane duke bere punen e tyre.

Mjerimi eshte pjese e jetes. Feja nuk eshte ilac i mjerimit, sic thote Zef Simoni. Mjerimi, sa do e hidhur te jete, na ben me te dhembshur dhe te kuptueshem ndaj problemeve te te tjereve. Shkurt, na ben njerez e mbase prej kesaj arsyeje nuk ka ilac. Si mund te quhet Migjeni "nje shkrimtar qe nuk i ka pa mire problemet" kur me te njejten fryme kritikohet se duke treguar realitetin i shtin friken popullit?

Nje gabim te rende qe Zef Simoni ben ne shkrimin e tij jane deklaratat per jeten private te Migjenit ku shkruan se "urrejtja ka punue ne ate," dhe se "ka vazhdue urrejtje ndaj motrave qe mbushin boten neper spitale me sherbimet e tyne, kryevepra te heshtuna." Me keto ai jo vetem flet pa fakte (qe duke qene te tilla, fare lehte mund te quhen genjeshtra), por edhe kerkon qe te rradhisi pohues duke u ngacmuar konshiencen me menyren me te ulet ("Migjeni eshte nje shejtan, nje monster, nje gogol me te gjitha te keqiat qe mund te mendoni qe kur mbartte urrejtje per murgeshat engjellore, kryeveprat e pafajshme qe vetem e kane ndihmuar, imagjinoni sa i lige vertet ka qene.") Zef Simoni nuk ka qene prane Migjenit ne ditet qe ai po vdiste qe t'i tregoje njerezise me kaq bindje qe Migjeni jo vetem qe u ishte mosmirenjohes murgeshave qe u kujdesen per te, por edhe i urrente. Me te njejten bindje, vazhdon te shkruaje se Migjeni "patjeter" ka patur urrejtje per Dostojevskin dhe Leon Tolstoin.

Por Zef Simoni harron se tjeter eshte letersia e tjeter eshte feja. Migjeni ishte shkrimtar, bashke me Dostojevskin dhe Tolstoin, dhe si shkrimtar nuk kishte pse ti urrente. Feja dhe letersia jane dy te ndryshme dhe keshtu nuk duhen gjykuar me standartet e njera tjetres. Nuk mund te thuash se Migjeni urrejti keta njerez apo ata njerez, dhe te ishte Migjeni kunder fese, kjo nuk do te thote qe ai i ka futur te gjithe ne nje thes (sic po ben ky prift me c'do njeri qe nuk beson ne fene e tij) dhe i ka urryer prej besimit. Artisti, shkrimtari, apo gjeniu admirohet per punen qe ben, dhe jo se cilit Zot i falet. Puna e Migjenit ne kete rast ishte te tregonte realitetin e asaj kohe, nje realitet qe sipas Zef Simonit nuk i nevojitet popullit. (E megjithate realiteti kurre nuk e pyeti njerezine ne e donin apo jo.)

Eshte nje Migjen tjeter ai qe njohim kur lexojme vargjet e tij. Ndryshe nga c'tregon Zef Simoni, qe e perqesh Migjenin duke e shkruar per te qe "keputet si keputet nje fryt peme i papjekun, te cilit i ka hy krymbi" dhe me te njejten fryme akuzon Migjenin se perqeshte Zotin. Migjeni ishte nje njeri i ndjeshem, qe gezoheshe me rinine dhe natyren, i dhimbeshe mjerimi, vetmia dhe sidomos njerezit qe vuajne, duke perfshire te burgosurin tek "Kanga e te Burgosunit", emigrantet tek "Shpirtet Shtegtare," apo prostituten tek "Melodi e Keputun."

Tek poezia "Te Lindet Njeriu," ne njohim nje poet qe ka shume shpresa per nje te ardhme me nje udheheqes "qe me fjale te pushton," dhe qe eshte "i madh si madhni." Tek "Te birte e Shekullit te Ri," Migjeni shkruan me pasion dhe patriotizem per te nxitur Shqiptaret qe te luftojne per nje te neserme me te mire. Me vargjet e meposhtme:

"Na te birte e shekullit te ri,
me hovin ton e te ndezun peshe,
nder lufta te reja kemi m'u ndeshe
dhe per fitore kem' me ra fli."

Migjeni shpjegon se ia vlen te vdesesh per fitore. Keto lloj poezish nxisin njerezit te mos rrijne duarkryq kur u cenohet vendi. I frymezojne te luftojne, dhe u japin shprese, si edhe u rikujtojne kohe me te bukura. Migjeni ka shkruajtur edhe poezi te tjera me tema te peraferta si "Zgjimi," "Shkendija," "Kanga e Rinis," dhe "Kanget e Pakendueme," ku siguron lexuesin qe gjithshka do jete me mire ne te ardhmen, "se liria filloi me lulzue/dhe e [ndjen] nga Dielli (alegorik) valen."

"Poema e Mjerimit" tregon nje Migjen tjeter nga Migjeni shpresues. Ky Migjen po vezhgon mjerimin, dhe e "ze trishtimi/kur shef ftyra te zbeta dhe sy te jeshilta qe... shtrijne duert e mpita." E sheh mjerimin ashtu sic eshte, i eger dhe i pashprese, "e neveritshme, e keqe, e turpshme," me foshnje qe qajne "si shpirt' i keq," nena qe mallkojne, dhe femije qe detyrohen te rriten shume shpejt. Ai veshtron shume aspekte te varferise, si prostitutat, mundimi i pashperblyer, uria, vdekja, dhimbja, vetmia, alkoholizmi, etj.. Keto ishin gjerat qe e mundonin Migjenin, dhe ai shkrojti per to. Migjeni ishte njeri dhe si te gjithe njerezit kishte momente te deshperuara dhe i shprehu ashtu sic dinte, ne shkrim. Kritika e Zef Simonit per Migjenin nuk eshte se ishte negativ, por sepse nuk genjente kur tregonte realitetin. Ku eshte "rreziku" se dikush shprehu ndjenjat e veta? S'kishte te drejte Migjeni te merziteshe me jeten?

Migjeni prek pak a shume te njejtat ndjenja te pashpresa kur shkruan "Blasfemi." Ketu lexojme per lutjet e pafund te njerezve qe vuajne, dhe shikojme kontrastin e kishave dhe xhamiat e bukura ne vende te varfera. Ky ishte nje realitet tjeter qe ekzistonte ne kohen e Migjenit dhe qe akoma ekziston ne kohen tone. Zef Simoni deshtoi te permendte ne shkrimin e tij (s'mund ta quaj kritike) ku shpesh here del nga tema me reklama te teperta mbi kishen, faktin qe vendet e kultit kishin krijuar nje shkeputje ekonomike nga masat e popullit dhe ndersa ato predikonin tek njerezit besimin per Zotin, per vete jetonin ne kushte (shume me) te mira jetese. Perkundrazi, cirret dhe sulmon Migjenin mbi titullin e poezise. Per vargjet s'ka c'te thote se mjafton te shikosh rrotull edhe sot e kesaj dite

"Xhamiat dhe kishat madhshtore nder vende te mjerueme...
Kumbonaret dhe minaret e nalta mbi shtepia tona perdhecke..."

Tek, "Recital' Malsorit," nje poezi e lehte por shume domethenese, Migjeni has dobesine e tij dhe deshiron te jete i fuqishem e te shikoje malin "si dridhet nga grusht' i paligjshem." Eshte nje shkrim qe lexuesve u dhimbet pasi asnjeri nuk deshiron te jete i pafuqishem. Ketu, Migjeni luan edhe me fantazite tona kur jemi ne situata ku ne nuk kemi kontroll, sikur te ishim vertete aq te forte dhe te benim edhe malin te dridheshe nga fuqia jone.

Te ishte ne dore te tij, Zef Simoni do na kishte kthyer mbrapsht ne koherat e mesjetes, vitet me te zymta te artit dhe shkences, kur kisha shtypte dhe dhunonte c'do lloj arti dhe shkence. I quan fjalet e Migjenit "te shthuruna" dhe "te marra," dhe perserit zakonin e tij ku flet me bindje per gjera per te cilat nuk ka fakte duke thene se kushdo qe flet mire per Migjenin, flet me "artificialitet." Jo vetem qe quan genjeshtare dhe hipokrite admiruesit e Migjenit, por thote se vetem ai eshte aq i drejte e i zgjuar sa te dije c'eshte arti, e se vetem ai eshte i afte te gjykoje cfare eshte letersi apo cfare nuk eshte. Nuk ka njeri qe e do Migjenin si shkrimtar me gjithe zemer?

Duke propozuar qe t'ia ndryshojne emrin teatrit te qytetit te Shkodres nga "Migjeni" (nje emer qe per mendimin tim eshte nje emer me se i denje) ne "Teatri i Qytetit," Zef Simoni kerkon qe ta fshije Migjenin nga memorja e popullit Shqiptar. Por Migjeni eshte nje gur i rende qe ka zene vend mire ne historine dhe artin Shqiptar me veprat e tij si "Poema e Mjerimit," "Luli i Vocerr," "Kanga e Rinis," "Të birtë e shekullit të ri," "Recital i Malcorit," etj. etj.. Migjeni eshte nje gur teper i rende per Zef Simonin, qe ne krahasim me Migjenin s'eshte vec se nje leter cigareje, qe ta levizi prej vendit. E vetmja e mire qe doli prej shkrimit te tij per Migjenin eshte se me shtoi deshiren te kerkoja librin e Migjenit qe mbaj ne nje qoshe te rafteve e tia lexoj rreshtat e njohura me deshire, me mall, me nostalgji dhe me beri ta dua sot pak me shume se sa e doja dje.

Nga menyra se si shkruan Zef Simoni, te le pershtypjen se vetem prifterinjte jane te pagabueshem. Por ai nuk duhet te harroje se perfaqesuesit e klerit katolik ne emer te Zotit shpiken inkuizicionin dhe dogjen ne turren e druve shkencetare vetem e vetem se ata thane te verteten (e megjithate toka rrotullohet -- Galileo).

M.S. Zef Simoni, a mos valle ju keni marre persiper te digjni figuren e Migjenit, pa c'ka se jo ne turren e druve??? Shkruan Ilda Gjelina ,
New Jersey, USA.

Nje tjeter kritik me emrin Korab Hoxha në mes tjersha shkruan:

Pikërisht këtë dhe jo ateizmin e tij nuk doni t’i falni edhe sot e kësaj dite këtij poeti gjenial goditjen e tij dhe jo herezinë e “Vargjeve të lira”, që ju i quani “vargje të shthuruna, ku në ato ka pak Nitchshe, pak sovjetizëm, pak stil, shumë halle, shumë revolucion e shumë helme”.
Po e sjellim ne forumin tone Art-Café,Floart,Floart-Press dhe Flori-Press shkrimin e Korab Hoxhes me titull”Migjeni ynë”.

Migjeni ynë

Korab Hoxha

Kur në shtypin e provincës ndesh në doza banaliteti, është deri-diku e kuptueshme, por kur sheh se banaliteti gjen vend edhe në shtypin e metropolit, në emër të një objektiviteti fals “për t’i parë gjërat ndryshe”, atëhere ky lloj amoraliteti rrezikon të shndërrohet në një normë shoqërore.
Artikulli për Migjenin, titulluar “Përkrahës i një bote pa zot e i një shoqënie pa religjion”, shkruar nga mons.Zef Simoni, Ipeshkv Ndihmës në Arqipeshkvinë e Shkodrës, botuar në gazetën “Korrieri”, qershor 2004, nis në këtë mënyrë: “E thotë saktë Ismail Kadare për atë, por me qëllim fyes e të randë ndaj besimit: Mbaroi seminarin si një antiseminarist. Për sytë e një fetari, - vazhdon Ismaili, - ai ishte një dezertor i fesë. Migjeni delte nga seminari ortodoks si një djall me tre brirë”.
Padre!
Ju ose nuk zotëroni kulturën e nevojshme ose spekulloni hapur! Po nëqoftëse nuk arrini të perceptoni se ç’thotë I.Kadare në studimin e tij. “Migjeni apo uragani i ndërprerë”, atëherë këqyrni me kujdes se çfarë thotë ai për artin e tij, në raport me ata poetë, të cilët ju mundoheni t’i vendosni në Olimp dhe që për hir të së vërtetës, pavarësisht nga pompa dhe zulma e kohëve të fundit, pavarësisht nga zelli “për t’i parë gjërat ndryshe”, ngjajnë me ca rapsodë të mjerë përballë artit poetik të Millosh Gjergj Nikollës.
“Migjeni, - vazhdoni ju, - urrejtjen ma të madhe do ta kishte ndaj sa të këqijave, por mbi të gjitha, ndaj sa të mirave dhe ndaj asaj, që asht ma e mira, se do të përqeshte në shkrimet e veta të shumta Zotin, do të fyejë dogmat, institucionet shejte, shume Kishën Katolike, predikimet e gojëtarëve apriori”.
Ky është mëkati më i rëndë migjenian, sipas jush, për të cilin pasi shpallni me cinizëm të hapur se vdiq, se “kështu desh Zoti për atë”, shpejtoni të lani hesapet njëherë e mirë, duke lajmëruar ndërkohë publikun, pas një litanie të stërzgjatur për objektivitet, se do të dalë vepra juaj e gjanë për letërsinë shqipe!
Meqenëse tash jeni në një moshë të tillë, kur, ku i dihet, Zotit mund t’i teket që t’ju thërrasë pranë vetes, mos e shkruani këtë libër! Mos e rëndoni veten me gjithfarë sajesash e pandehmash për një nga poetët më të mrekullueshëm, që ka njohur shqipja e që i bën nder jo vetëm poezisë evropiane, por edhe asaj botërore. Aq më keq për ju, si njeri i Zotit, nëse mendoni që demokracia është një revansh, bile dhe më hidhur "një larje hesapesh”, sepse mund të mbaroni punë shpejt me Migjenin e vdekur, po “A mund të bëjë vallë shoqëria shqiptare pa veprën e tij?” Ja, një pyetje, të cilës dhe Zoti vetë do ta kishte vështirë t’i përgjigjej.
Kuptojeni më në fund, se vepra e Migjenit apo dhe e imzot Nolit, që po ashtu ju shqetëson, është e lidhur ngushtë me kërkesat e një brezi të tërë të viteve ’30, i cili kërkonte “oksidentalizimin” e shoqërisë shqiptare, emancipimin dhe evropianizimin e saj. Ndryshe si mund të shpjegohen “Kangët e Prendimit”, “Makbethi” apo “Hamleti”?
Mos bini pra, në pozitat e logjikës formale, duke barazuar thjesht veprën me krijuesin, kur dihet se vepra shpesh i kapërcen dhe bindjet, duke bërë shpesh një jetë të pavarur prej tij.
Nga ky këndvështrim, vepra e Migjenit, është vepra e një intelektuali të hapur ndaj ideve progresive të kohës, i cili hyn në konflikt me shoqërinë dhe institucionet e saj. Kjo protestë ishte gjithëpërfshirëse dhe i drejtohej mbarë perëndive, të qiellit dhe tokës (pra nuk drejtohej vetëm kundër kishës!), por ju natyrisht i bini këmbanës, që ju intereson.
Ndofta në këtë pikë, jeni për t’u respektuar, sepse shprehni ndershmërisht pikëpamjet tuaja, që janë në thelb pozicioni më konservator i klerit katolik në Shqipëri, ndryshe nga ndonjë “pushkë e blerë”, që, duke fshehur përbuzjen e fshehtë, që ka për këtë komb, nxiton t’i veshë atij lloj-lloj përcaktimesh etnike fyese. Ju shkruani se: “Poema e mjerimit” e Migjenit asht një material i dhimbshëm e i rrezikshëm, pse Migjeni ka kapë një aspekt të mjerimit, tue i sjellë botës shqiptare frikë, thatësi e vdekje të një terri të specializuem nga të zezat. Kështu Migjeni bahet vrasës i moralit, do të ishte ai që do të shuej dashurinë, që e jep të përsosun Krishtënimi edhe ndër vuejtje”.
Edhe vetë inkuizicioni do t’jua kishte zili këtë përcaktim. Keni harruar vetëm të shtoni në fund fjalët “Të digjet në turrën e druve!”, natyrisht, pas vdekjes. Dhe si për ta provuar herezinë e këtij poeti “të errët e me pak ajër sllav” i kundërvini emrat e Dostojevskit e sidomos të Leon Tolstoit “burrave të letërsisë së bekueme ruse”.
Të më falni, por sërish ngre pyetjen nëse ju nuk dini apo thjesht spekulloni? Sepse ishte pikërisht Tolstoi, ai, që u shpall heretik nga kisha ortodokse ruse për demaskimin, që i bëri kësaj të fundit. Në të gjithë veprën e tij, por veçanërisht në atë me karakter teo-filozofik “Ku mbështetet besimi im?” Tolstoi paraqet kundërshtinë e hidhur midis formimit të tij shpirtëror dhe asaj, që shihte në jetën ruse, të mbushur me vuajtje, dhunë dhe degjenerim, ku miliona e miliona ndodheshin në një varfëri të tejskajshme, ndërkohë kur kisha notonte në pasuri marramendëse. Duke synuar të shkrijë në një të vetme “Biblën” dhe “Kuranin”, Tolstoi mëtonte të krijojë një fe të vetme për të ngjallur dashurinë njerëzore për tjetrin, që në fakt është thelbi i Krishtërimit, por që institucionet e kultit e kishin deformuar deri në mosnjohje. Rebelimi i Migjenit, zemërimi i tij gati hyjnor buron po nga kjo arsye madhore dhe jo prej shkaqesh periferike, siç mundoheni ta banalizoni ju, duke shpërfillur jetën dhe karakterin e tij. Natyrisht dhe veprën, që buron prej këtij karakteri…
Në emër të ushtrisë së lypsave, prostitutave, foshnjave të vdekura, malësorëve sifilitikë dhe fëmijëve të tyre të unët, studentëve të zhgënjyer dhe një rinie të humbur, në emër të dhimbjes për tjetrin, Migjeni e sulmoi dhe për hir të së vërtetës, e lëkundi thellë autoritetin e kishës! Dhe nga kjo pikëpamje çdo faqe e veprës së tij klith dhe në të njëjtën kohë rrezaton shumë më tepër dhimbje dhe dashuri për tjetrin se çdo predikim banal apo lotë të derdhur me tepri. Pikërisht këtë dhe jo ateizmin e tij nuk doni t’i falni edhe sot e kësaj dite këtij poeti gjenial goditjen e tij dhe jo herezinë e “Vargjeve të lira”, që ju i quani “vargje të shthuruna, ku në ato ka pak Nitchshe, pak sovjetizëm, pak stil, shumë halle, shumë revolucion e shumë helme”.
Në fakt, ka një pikë në veprën e Migjenit, ku mendimi estetik komunist, por edhe ju me sa shoh, nxitoni të largoheni “si djalli nga temjani” gati-gati me alarm. Dhe ky është pikëtakimi i veprës së Migjenit me filozofinë e Niçes.
Ndofta, gjatë gjithë historisë së mendimit të lirë evropian, nuk ka pasur kurrë një filozof si Niçe, që ta urrente aq shumë idenë e qenësisë së Zotit, duke e cilësuar atë si më topitësen, më të hidhurën dhe më reaksionaren, që shtyp energjitë dhe mendimet e njeriut të lirë. Duke kundërshtuar bash këtë dhunë psikologjike, ishte Niçe ai, që kërkonte lindjen e mbinjeriut, duke çliruar energjitë e brendshme potenciale të ndërgjegjes njerëzore. Ky zgjim është i kudondodhur tek Migjeni dhe jo vetëm tek poezia “Të lindet njeriu”. Është pikërisht Migjeni, që, duke u çliruar nga dogmat dhe idhujt, shpërfaq prej thellësish të veta, atë energji, që u bënë më pas mishërim i idealeve të brezit të viteve ’30 (dhe jo vetëm i komunistëve!), por i të gjithë intelektualëve progresistë, që synonin për një shoqëri demokratike evropiane. Është tjetër gjë, nëse me këto ideale më pas u spekullua dhe ky brez pësoi një nga tragjeditë më të mëdha, që ka njohur jeta. Por kjo ndodh se në kohën kur gatuhet e ardhmja, Zoti në qiell, me sa duket, bën gjumin e drekës.
Ishin po vargjet e Migjenit, që gjatë viteve ’90, përkujtoheshin ndoshta më shumë se të çdo poeti tjetër nga rinia universitare. Janë sërish “Vargjet e lira”, që në këtë botë me mungesë dashurie për tjetrin, por të tejngopur me gangsterë dhe prostituta politike, me degjenerim, krim të organizuar dhe mafie, i ftojnë shqiptarët në protesta të reja. Doni apo s’doni ju, vepra e Migjenit gjeneron sërish një revoltë madhështore! Dhe le t’i lutemi Zotit ju dhe unë që nuk e besoj që Shqipëria ka poetë të tillë si ai, të cilët numërohen vetëm me gishtat e njerës dorë. Në të kundërt, ky popull i mjerë do të lindëte e do të vdiste skllav. Dhe për këtë duhet falenderuar ky “antikrisht”, siç e cilësoni ju Migjenin.
Padre!
Mos kujtoni vallë, se i gjithë ky revolucion demokratik ndodhi në Shqipëri që ne të kthehemi në një “Societas Jesu” të Injacio Lojolës në vitin 1540? E kuptoni mirë se për çfarë e kam fjalën, sepse këto gjëra si specialist i dini më mirë se unë.
Nëqoftëse mendoni kështu, atëhere gaboni rëndë, sepse zjarri, me të cilin dikur spekullonin vetëm perënditë, është shpërndarë sot, në saje të njerëzve si Migjeni ynë, në miliona e miliona duar. Sot dhe një maturant i gjimnazit të Koplikut mund të zotërojë po aq kulturë e po aq shumë gjuhë sa dhe vetë Papa i Romës, të cilin ju e adhuroni aq fort!
Dhe nuk është aspak e vërtetë, se populli i Shkodrës nuk e do Migjenin! Nuk ka mundësi që një nga qytetet më me kulturë, siç është Shkodra, të mos kuptojë dhe të mos dojë një nga bijtë e saj më të dhembshur e më të mirë. Por jeni ju, janë turmat e fanatikëve, që dëgjojnë predikimet tuaja e që më pas marrin flakë nga … poshtë dhe shkatërrojnë shtëpinë muze, dhunojnë varrin dhe i thyejnë hundën bustit të tij.
Dhe para se t’i ndërroni emrin teatrit, siç propozoni ju, ndërtoni më parë një teatër tjetër me fondet e kishës, që, me sa di, është bajagi e pasur dhe pastaj vërjani emrin në daç Teatri i Qytetit apo i fshatit, ku sundoni.
Të paktën kjo do të ishte më e ndershme nga ana juaj dhe Kishës Katolike, shërbëtor i bindur i së cilës shpërfaqeni edhe në artikullin e shkruar prej jush!

Ndersa Alfons Grishaj sjell mendimin e tij me titull te huazuar nga Hygo”URREJTJA PAQELLIM I NGJAN QITJES KUTURU” I cili ne mes tejrsh thote:

Gjithçka qe qendron ne prehrin e arsyes, eshte kronologjike, reale, e prekshme.
Kurse,arsyeja e paarsyes se mbidijes eshte nje trill,ku koshienca ngatrrohet me pasionin e ndodh qe shpesh here te biem ne inkoshience,dhe kjo inkoshience prodhon te ashtequajturen urrejtje te skajshme ose…

Mbase ketu fillon dhe zanafilla e ketij shkrimi dashamires per dy shkrimet e lexuara ne Revisten “Kuvendi”te titulluar “MIGJENI ,PERKRAHES I NJE BOTE PA ZOT I NJE SHOQNIE PA RELIGJION”,te shkruar nga Mons.Zef Simoni,dhe nga ana tjeter “FEJA E SHQIPTARIT ESHTE SHQIPTARIA”,nga Ilda Gjelina…
Nje respekt te veçante per Mons.Zef Simoni ,si Prelat i Kishes Katolike ,por dhe si nje karakter i paepur neper burgjet komuniste, gjithashtu si personalitet letrash por,duke e lexuar shkrimin e tij ne Revisten “Kuvendi”,per Migjenin,ndjeva nje dhimbje logjike qe rrjedh, jo nga kritika e bere “Migjenit”, por nga hapesira e pakte e tolerances Kristiane ndaj poetit.

Referimi i Mons.Zefit ne shkrimin e Kadarese ,(qe padyshim eshte me teper mekatare se Migjeni ,per arsyen thjeshte se Migjeni nuk e jetoj komunizmin, biles as jeten e vet, ndersa Kadare e himnizoj ate ) te ben te mendosh se diçka nuk ecen me hapin ritmik te arsyes se shkrimit.
Ne kete shkrim nuk behet nje analize per vlerat dhe jovlerat e poezise dhe prozes se tij,por gjithshka eshte e percipte dhe kalimtare.Eshte e tepert te quhet nje poet 27 vjecar, Nietzche, grusht paraenverian, apo te tjera. Jam i sigurte se, Migjeni nuk e njohu Friedrich W.Nietzschen,
dhe “Antikrishtin” e tij. Me se i sigurte jam se po ta kishte jetuar kohen e Enver Hoxhes dhe veprave te tij, do te ishte dhe ai kontigjent i burgut ashtu si shume martire te tjere, te cilet u bene fli per dituri , fe e atdhe.

Migjeni kishte nje shpirt revolte, i cili nepermjet metafores dhe rimes se kengeve, here hermetik, here i hapur e shperthyes, nganjehere filozof , pikturon kohen qe ka jetuar ne menyre e tij…
Drithma e nje romanticizmi dramatik jetonte brenda qenies se Migjenit,
jo si qellim ne vetvete, por si nje thirrje mistike, e cila vinte nga larg duke e çuar me larg…
Nese lexojme me vemendje poezine e tij”Rima eTretun”, shohim se Migjeni
e njeh mire psikologjine njerzore dhe i pranon protoganistet ashtu siç jane:

Por do te kete Karnera
dhe do te kete poeten,
gjithashtu dhe Priften.

Ne keto vargje, ai vendos ne nje trekendesh gjeometrik dhe matematik: forcen ,krijimin , besimin.Ky trekendesh nuk eshte i rastesishem, por i perpikte, kur zbret ne vargu tjeter:

Dhe prifti ka me thane:
ku do te shkoje
ai qe e çoi
jeten ne nje gote shampanje
e ku ai me te thyeme dhame?

Kjo nuk eshte nje poezi sarkastike, siç e quan ndonje vocrrak , por nje sinkronizim
ngadhnjyes i fuqise sublime te pushtetit te Kishes. Ai eshte nje realitet mes realitetesh dhe ky realitet eshte tregues mbi vetedijen dhe dijen, te cilat burojne nga fuqia e krijuesit te gjithepushtetshem,Zotit dhe te birit te tij, Krishtit…

Migjeni,ishte nje njeri me shendet te lig.Duke veshtruar pemen e familjes, shohim vdekjet e parakohshme te jatit dhe te jemes se poetit.Sigurisht ai trashegoi nje imunitet jo te forte ne organizmin , ku semundja gjeti nje terren te shtruar .
Poeti semuret me Hije Infiltrative dhe semundja kalon ne Proces Vokal, duke u perkeqsuar ne shkallen e trete Fibro Kaverrnos…

Bacili i Kohut kish bere qe shendeti i poetit te bjere.Vete semundja eshte tille qe te ben nervoz, dhe shpesh te ngjall frike e pasiguri.Duke lexuar poezine e tij “Nje nate pa gjume”,ne strofen e pare te kesaj poezie mund te lexosh nje thirrje ,nje thirrje te fuqishme qe perhapet ne majen e “Fushes Unike”, ku kerkon ndihme prej nenvetedijes, prej shpirtit. Dhe Gete pat kerkuar ne momentet e fundit te jetes se tij ‘’Mehr Light!”Por,
poeti yne lekundej midis jetes dhe vdekjes, midis Ferrit dhe Parajses!
Poetet e kuptojne njeri-tjetrin me mire se askush tjeter:

Pak drite!Pak Drite!,o shok o vella.
Te lutem, pak drite ne kete nate qe kur shpirti vuen,
Kur te dhemb e sdi ç’te dhemb,e syni gjum nuk ka,
urren nuk din ç’urren, don e s’din se ç’don.

Nuk kam ndermend te zgjatem ne analiza poezish , por me keto vargje qe solla, tregoj thjeshte dhe arrire se Migjeni nuk eshte nje demon, por nje poet ,i cili , nese ne poezite e tija qe permend i perndershmi Mons.Zef Simoni,jane blasfemi, poezite tjera jane per dashurine, per lirine , Shqiperine, per Zotin, por dhe nje kritike e ashper per injorancen dhe varferine,te cilen Shqiptaret e perjetuan por, po e perjetojne dhe sot nen nje klase pseudointelektualesh kleptokrate, ku mbizoteron ksenomania dhe aspak ndjenja kombetare.

Kritika e kritikes sado qe te formulohet ne forma reale apo abstrakte , askush nuk do te jete i sakte ne percaktime ,sepse perpara nesh nuk eshte nje Poetuc ,por nje vigan qe zbret tek ne ne forma te ndryshme: ateist,“rrebel”, patriot, lirik, romantik , mohues, krijues, fetar, filozof.etj..
Vepra e tij, dhe pse jovoluminoze eshte komplekse dhe e gjere, e cila kerkon nje vemendje profesionale. Ai nuk eshte thjesht nje talent, por krijuesi i Poezise Moderne Shqiptare, paçka se komunistet e pervetsuan si te ishte themelues i Partise se Punes dhe, per kete nuk eshte faji i Migjenit, se ai vdiq i ri , por i kleptomanve komuniste.

Padyshim ,Migjeni ,don respekt dhe kritika,por jo urrejtje kurrsesi…

Zoti eshte me i fuqishem se: ,Gete, Pushkini, Esenini, Petrarka, Witman, Roseti, Hajne, Poe dhe çdo qenie tjeter frymore toksore, qe nderton apo shkaterron, qe krijon apo fle dhe askush s’ka pse druhet prej shkrimit apo mendimit te kundert.

Kjo eshte pamja e pare e nje shkrimi,i cili nuk ishte fatal, por as i parendesishem.

Pamja e dyte eshte shkrimi “Feja e Shqipetarit eshte Shqiptaria” nga Ilda Gjelina.
Pamja e dyte te krijon nje mbrojtje te hekurt per Migjenin, nje mbrojtje me logjiken absolute ,por le nje hapsire klasike pasigurije qe bjen ne te njeten diapozitiv me Mons.Zef Simonin.

Nese shkrimi i pare eshte perfshire ne nje galopth kritikash, ne shkrimin e dyte kemi te njejtin vrapim,te njejten gjuhe,biles nençmuese. Autorja e ketij shkrimi gjen nje gjuhe te thjeshte ne mbrojtjen e poezive te Migjenit,ne ato poezi qe asaj i duken te arsyeshme per ti permendur ,kurse ne momentin njerzor, ajo shkapercen logjiken letrare dhe kalon ne fyerje ,duke e quajtur Mons.Zef Simonin “nje leter cigarje ne krahasim me Migjenin”. Une nuk e besoj nje gje te tille, se Mons.Zef Simoni qendron po aq lart sa Migjeni,dhe ne vepra per Zotin, sigurisht qendron me lart, se ai. Mons.Zef Simoni eshte nje martir i gjalle i Kishes Katolike.

Autorja ,(apo autori) shqetesohet se, Mons.Zef Simoni po ben percarje fetare me shkrimin e tij. Po Ilda , kujt i sherben, kur e quan nje Prelat te Kishes Katolike Shqiptare,“Leter Cigareje”?

Jam katerciperisht me thenjen e Vaso Pashes”Se feja e Shqiptarit eshte Shqiptaria”.
Po te pafete te kujt jane?

Historikisht njerzit qe nuk kane besuar ne monoteizem jane quajtur pagane…Dhe nese pranohet teoria e Darvinit qe, fillimisht paskemi qene “MAJMUNE“,atehere ne duhet te pranojme,qe ne “MAJMUNET”u beme njerez ,por nese e lyp nevoja nuk e kemi per gje te kthehemi MAJMUNE ,per arsye se ne nuk njohim krijuesin e gjithepushtetshem ,ZOTIN…

Nese do te nisemi nga kjo logjike e thjeshte dhe qesharake, atehere do te ishte me vend te mendojme se dikush qe perjetoi “UNIN” , e sheh veten“Djall me tre Brire”.

Ndodh qe besimi te jete i ndare nga letersia . Por, mos te harrojme se ,qe nga Egjipti,Greqia e Lashte , Roma, Izraeli, eshte shkruar per ZOTAT ne trajta te ndryshme.Bibla eshte ne nje nivel te atille letraro-shkencore te mahnitshem, qe mund te mesoj te pamesuarin dhe te mesuarin, mund te ndihmoje me dije te pavetedijshmin dhe ateistin te besoj ne ZOT!

Une mendoj se njeriu eshte i lire per te krijuar, per te kritikuar, per ta jetuar jeten e vet ne nje forme klasike apo moderne, por liria presupozon norma dhe keto norma njerzore e dallojne njeriun nga njeriu, njeriun nga MAJMUNI…
Niveli i nje shkrim qendron ne brumin e faktit, ne liriken, epiken , romanticizim apo kritiken , kjo varet nga ai qe shkruan dhe çfare shkruan,çdo gje pranohet, por mohimi i mohimit eshte mohim ndaj vetevetes dhe vlerave universale…
Gjithnje respekt per njerzit e letrave me vlere apo pavlere.
Ajo çfare une e quaj te rendesishme eshte se, ne mesojme nga te dyja nivelet dhe krijojme te mesmen e pranueshme, nganjehere te arte, jo rralle here te gabueshme…
Martial thote :“Here are some good things,some so-so,and some bad. There’s no other way to make a book”.

Ndersa Ipeshkvi Zef Simoni shkruan pergjegjen me titull”Një përgjegje e kërkueme” ,kun e mes tjerash njofton lexuesit:

E ndiej përsëri si një detyrë të paraqes disa rreshta për shkrimtarin jo pa talent, për Millosh Gjergj Nikollën, me pseudonimin Migjeni.

Studimi im i parë, i shkruem para disa muejsh, ka titullin “Migjeni përkrahës i një bote pa Zot dhe i një shoqnie pa religjion”. Rreth këtij studimi asht shkrue ndonjë artikull nga tri persona që flasin kundër e kryesisht të vërtetave që unë kam paraqitë në atë. Së parit citoj dy artikuj botue në të përmuejshmën kombëtare, informative e kulturore të revistës “Kuvendi”, botue në Michigan të Shteteve të Bashkueme në muejin qershor 2004 prej autores Ilda Gjelina me titull “Feja e shqiptarit asht shqiptaria” dhe artikulli i muejit gusht, 2004 nga autori Alfons Grizha, “Urrejtja pa qellim i ngjan qitjes kuturu” (Hugo). Ilda Gjelina asht lëshue pa fre me një sulm kundër studimit tem për Migjenin.

Unë nuk kam qellim të baj ndonjë goditje ndaj asnjë persone, por vetëm paraqes çashtje për të mbrojtë atë që unë e quej të vërtetë. Unë në këtë studim jam përpjekë të paraqes të vërtetën e asgja jashtë saj.

Dëshiroj të vë në dukje se unë kam një detyrë fetare në hierarkinë kishare. Së pari, si besimtar e së dyti si person me detyrë që kam, mbroj çashtjen e besimit ndaj kujdo. Religjioni nuk lypë mëshirë as dhimbë për t’u pranue e njoftë. Asht e drejta ma shejte që ekziston në konceptet e pohohet se besimi ka përsosuninë.

Kam të drejtë e detyrë, sigurisht, pa fye sikur ashtu kam veprue në studimin që kam shkrue për Migjenin, simbas parimit moral që ka krishtënimi, tue deklarue me objektivitet rreth Migjenit, pa inat e zemrim, veç inatit e zemrimit që do të ketë njeriu kundra së keqes. Asht tjetër e keqja e tjetër personi i keq. Pse, po kje se nuk je kundër së keqës, bahesh e je i keq ti vetë. Këtë ia kujtoj të gjithëve me dashamirësi e respekt.

Në studimin e parë paraqitem nga kritikët si i ashpër e pa tolerancë. Unë kam shkrue për Migjenin, tue ba dallime e tue shprehë se ia njof sa vlera letrare e disa shoqnore, por kundërshtoj ato shamje e fyemje të tijat, shkrue jo në ndonjë rresht, kundër besimit, me të keqen ma të madhe kundër Zotit, religjionit, kundër klerit, kundër plagëve shoqnore që i vën të shkaktueme prej fesë, flet kundra motrave, ideali i të cilave asht aq i zgjedhun në botë. Vë në dukje se motrat paraqiten fuqi e botës dhe vlerë fort pozitive e krishtenimit. Ato janë bijat e Zotit, janë mbështetje shejte e Kishës, asaj Kishe që ka përsipër vepra mbrojtjeje e shërimi, tue përballue të zezat e randa të botës së keqe kundër mëkatit, vrazhdësisë, pabesive, drogave, prostitucionit, diskotekash e çdo lande që përmban zeher e tërbim. E, Migjeni në “Kanga skandaloze” shkruen me ironi: “Lutjet e saja ende s’i zbardhi drita”. Ato me siguri janë lutë e luten për Migjenin për të mos e lanë “t’i bijë pash në pash ferrit”. Ferri qe tmerri i tij në këtë tokë që e ka ba të çartun Migjenin.

Migjeni, e përsëris, ka folë kundër Zotit e në këtë mënyrë e ka damtue shumë shoqninë dhe ka ba që komunizmi ta ketë Migjenin për idhull, në kajde të Zotit.

Ekzistenca e Zotit asht e provueme ditunisht nga filozofia e shkenca e shkencëtarët ma të mëdhaj të botës, tue fillue nga filozofi i kohës së vjetër Aristoteli e ma vonë Agostini, Duns Skoti, Alberti i Madh e Akuinati me pesë rrugët e ekzistencës, që ndriçojnë atëherë e sot, me françeskanin, fizikantin anglez Rugger Bakonin, me Raimondo Lullon, me Nikollë Kopernikun, Galileo Galileon, me Descaretes, me Kantin me provën morale. Edhe Voltaire, Louis Pasteur, Pascal, Sorer Kiergard dhe Einstein. E simbas filozofëve të shquem Billot Mercier, Maritain, Koenig, me sociologun Emanuel Mounier, themelues e shkrimtar i revistës “Esprit” të Parisit, u shprehen “Çlirimi i njeriut vjen tue pasë marrëdhanie me Zotin”. Migjeni i mjerë asht kundër Tij.

Kundër Atij që asht alfa e omega: qenia pa fillim e pa mbarim. Absoluti në esencën e vet e në përkryermëninë e vet. Asht pushtet i përsosun në bukurinë, mirësinë e dashuninë e vet. Asht fryma e pastër që nuk zbret kurr për t’i dhanë jetë formave të qenies, e të qellimit që e vërteton fizikanti Markozzi me provën e lëvizjes e sa fizikantë të kohës moderne. Zoti, përfundimisht, asht vetëm lumnia jonë. Dhe çdo njeri e ka dhe e gjenë në mendje dhe në zemër, në një qetësi ku punon Shejtnia e Tij: mbrenda pranisë sonë kohore e pastaj pranisë sonë në infinit. Koha e infiniti nuk janë të kundërta, por të ndryshme. Asht gëzimi i madh të jeshë në kohë, për të qenë krejt i lumtun në infinit, në amshim. Zoti asht infiniti shejt. E religjioni i Atit, i Birit, e i Shpirtit Shejt asht fuqi kolosale e njëzetë shekujve e të gjitha kohëve.

Janë të panjehun shkencëtarët e dijetarët e të gjitha dijeve e kohëve e me mbarë njerëzimin ndër shekuj e në botë që pranojnë të vërtetën e qenies së Zotit. Për mendimin tonë: Mjerë ai që nuk beson në qenien e Zotit.

Një spjegim do të baj ma vonë në veprën që do të botoj rreth letërsisë shqipe për shprehjen aq të gabueme “Feja e shqiptarit asht shqiptaria”. Kjo shprehje asht e thanun nga Pashko Vasa. Pashko Vasa ka kenë besimtar e atdhetar, por asht shprehë shumë keq, tue thanë: “Mos shikjoni kisha e xhamia / Feja e shqiptarit asht shqiptaria”. Asht gabim se Shqipnia nuk asht fe.

Në kjoftë se artikullshkruesja pranon këtë titull, të pranojë edhe atë që paskam thanë unë se “Letërsia asht fe”. Por diçka të tillë nuk mund ta them kurrsesi. Së pari, nuk e kam thanë; së dyti, kishte me qenë gabim teologjik. Letërsia asht një dije e natyrshme, kurse feja asht e mbinatyrshme. Shprehem tue pohue por se besimi asht gjendje e lartë shpirtnore e rregullon ndiesitë tona kah e vërteta e ideali dhe kah dijet njerëzore, dhe kah letërsia e i jep rast të dalin shkrimtarë të mëdhaj, siç ishin: Danti, Manxoni, Tolstoi, Dostojevski, Tagora e me qinda që janë lavdia e botës dhe e qytetnimit të saj. Simbas filozofit e teologut të shquem të të dhetë shekujve të kohës së mesme, Tomë Akuinatit, ky i ndanë dijet në tri kategori e filloi ma së pari me shkencat ekzakte; së dyti, me filozofi e së treti, tue u quejtë ma e larta, me Religjion.

Feja, simbas kritikueses, nuk asht ilaç i mjerimit. Feja, lum motra, asht ilaç e ilaç i madh i mjerimit e i njerëzimit. Asht e vërtetë se në botë na nuk mund të hjekim vuejtjen, siç e kam thanë në studimin tem. Por atë që ka ba Nana Tereze e Kalkutes, e Shqipnisë dhe e botës, ajo ka veprue ma mirë se Migjeni. Se Migjeni vetëm ka shkrue për disa plagë të Shqipnisë, por ka shkrue shumë keq për Zotin, pa të cilin ata vetëm shtohen e shumohen. Kurse Nana Tereze ka shkrue, ka veprue e me 19 tetuer 2003 Kisha e ka shpallë “Të Lume”, tue pasë dashuni për Zotin e shokun.

Në studimin tim nuk ka asnjë rast që unë të inkurajoj përçamje fetare, sikur pohon Elida Gjelina për muë. Së parit, ky term në konceptin e katoliçizmit nuk pranohet, se jemi bij të një Zoti të vërtetë, pra vëllazen. Na predikojmë dashuni e vëllazni të vërtetë dhe tolerancë kristiane. Për ma se 200 vjet rresht, sidomos Papët tanë shumë të mirë punojnë në këtë drejtim edhe në mbrojtje të të drejtave tona, se besimit na do t’i dalim Zot.

Në lidhje me Migjenin nuk mund të kemi toleranë për të cilën shkrimtari Alfons Grishaj, me respekt ndaj meje, kërkon një hapësi tolerance ndaj poetit. Grishaj thotë në artikullin e vet: “Pa dyshim Migjeni do respekt dhe kritika, por jo urrejtje kurrsesi. Përsa i përket respektit, nuk e meriton për ata çka ka pohue, tue mohue të vërtetat e tue i poshtnue ato. Unë kam thanë: “Ka një prozë të bukur, por pa shejtní” Kjo shejtni duhet të jetë ndër të gjithë shkrimtarët e mëdhaj e të vogjël, për të qenë letërsia e qytetnimi ndër binarët e vet.

Së dyti, unë si katolik besimtar dhe me detyrën shejte të punës, unë lutem për Migjenin, sikur jam lutë, porsa mora vesh vdekjen e Enver Hoxhës, kur unë ishe në burgun e Spaçit, i lodhun e shkatrruem prej tij, por vetëm fizikisht.

Kemi detyrë dhe punojmë ndërgjegjet tona, për t’u lutë për të gjithë anmiqtë tanë, por në anën tjetër kam xjerrë artikullin e botuem në “Gazeta shqiptare” për të paraqitë damin që i ka sjellë Enveri kombit., historisë e ndërgjegjeve njerëzore. Kështu, edhe për Migjenin lutem, por edhe shkruej që të shpëtojë Shqipnia nga ata zgjeta të tija e të pasuesve të tij.

Thohet për shkrimin tim të parë: Po të ishte në dorë të tij, Zef Simoni do të kishte kthye mbrapësht në kohën e mesjetës, vitet ma të zymta të artit e të shkencës, kur kisha shtypte dhe dhunonte çdo lloj arti dhe shkence”.

Gati të gjitha epokat kanë vlerën e vet me shumë të mira, por edhe me shumë të këqija. Në se e quejmë epokë edhe komunizmin, vetëm ky nuk na ka dhanë, mund të themi, asgja të mirë e pozitive, pse komunizmi asht tanësisht kundra Zotit, religjionit, të drejtave njerëzore e dinjitetit të njeriut. Ma lart vlerësohej në komunizëm një kafshë se një njeri.

Për kohën e mesme do të jap një studim të veçantë, në të cilin do të flitet për vlerat e saj dhe për fajet e saja që i ka deklarue kohë mbas kohe një kulturë e përgjithshme e me sinqeritet vetë Kisha e Shejti At Papë Gjon Pali II. Mesjeta asht e dallueme për ekstremitete: një padije në popull e zheni të shquem me elitën. Janë paraqitë vlerat e kësaj epoke me shumë zheni që na ka dhanë ajo dhe sa zbulime e drita, për të cilat flet koha e mesme. Mesjeta ka origjinën e vet në krishtënim e do të vijë në mënyrë të qetë me etent e shquem të Kishës. E me të përmendunin zheni Shën Agustinin, i cili u kthye në kristianizëm përmes nanës së vet Shën Monikës, tue na dhanë vepra kulmore të filozofisë e të teologjisë, vepra të cilat sot gjindën në libraritë kryesore të botës dhe që ruhen e punohen nga kultura e përbotshme. Ma vonë, kur futemi në mesjetë, dalin zheni tjerë që do të vënë bazat themelore të mendimit e të reformimit të thellë. Koha e mesme na ka dhanë filozofët e teologët e shquem, si: Duns Skot, Albertin e Madh, Akuinatin e të tjerë, për të formue drejtë mendimin, shpirtin dhe esencën e ndërgjegjës.

Në kohën e mesme kanë fillue punimet e mëdha ingjinierike dhe do të duket fizikanti anglez, françeskani Rugger Bacon, do të fillojnë universitetet e para në Europë e në botë, si i Bolonjes, Padovës të aprovume nga Papët dhe do të pregatitën artet e mëdha ndër katedralet e kishat që mahnisin Europën Prendimore, ku sot shkojnë për ta vizitue artistat e turistat nga të katër anët e botës.

Në mesjetë fillon letërsia europiane, ajo franceze, angleze, spaniole e italiane që do të na japë Dantin me kryeveprën “Komedia hyjnore”, vepër civile e teologjike.

Në përfundim të këtij artikulli, ju lutem, se po shprehem kështu tue thanë: mendohuni e mos më sulmoni, se kam të drejtë, se kam arsye, se kam logjikë, pse nuk ka ideal ma të lartë “tash e përgjithmonë e jetës” se me njoftë Zotin, me pranue qenien e Tij, se me e dashtë Zotin, me i shërbye e me jetue për Atë.

Unë kam detyrë ta lus Zotin për të gjithë njerëzit e mos me harrue kurr figurat e shqueme të religjionit e të atdheut tonë, tue fillue me Shën Jeronimin, dijetar e doktor Kishe, përkthyes i Bibles në gjuhën latine që mori emnin Volgata dhe i pari shkrimtar i ilirëve, i vendit tonë, me Marin Barletin meshtar e shkrimtar i fuqishëm, së bashku me Beçikemin, me Buzukun, Budin, Bardhin e Pjeter Bogdanin e veprave monumentale, grup i denjë i letërsisë së vjetër shqipe. Nuk mund ta harrojmë kurrsesi për shekuj Gjergj Kastriotin, që luftoi me popullin e vet me njëzet e katër lufta për “Fe e Atdhe”, prej kah doli binomi shejt i Shqipnisë, se Skandërbeu desh Zotin, Krishtin e krishtenimin e mori titullin nga Kalisti III Papë, Athleta Cristi, me autorët e fuqishëm kryesorë të letërsisë shqipe, si: Mjedën, Harapin, Fishtën, Zadejen, Palajn e sa të tjerë, me 40 martirët e përiudhës fatzezë, por që do të bahet fatlume me shpalljen e lumnimit të tyne nga Shejti At Papë, me shejtent e Kishës Katolike të shekullit të kaluem mbi 240, që derdhën gjakun për dashuni të Zotit e të shokut, si: Maksimilian Kolbe e Edit Stein dhe në shekullin tonë, në vjetin 2003 do të dalë E Lumja Nana Tereze, që nuk shkroi vetëm për Zotin, për Jezusin, por u shkri në dashuni për Atë dhe në dashuni për shokun, tue u gjetë mes të sëmurëve, që vdisshin nga dhimbjet e urija nëpër rrugët e Kalkutës. Migjeni pushoftë në paqe, te Zoti që tashti mund ta shofë e të jetojë.

Lusim Zotin që të jetë një kuptim i mirë mes njerëzve e na njerëzit të bajmë radikalisht një ndreqje në drejtim të Zotit e të së vërtetës, tue mbetë përherë vëllazen me njeni-tjetrin, kudo që të jemi në këtë tokë me shumë vuejtje e me shumë provë.

Shkrimtari shqiptar nga Bostoni i amerikes Kolec Traboini lidhur me kete teme shkroi artikullin me titull” MIGJENI NE KALVAR SI JEZU KRISHTI” te cilet po i botojme ne faqet tona virtuale:

Ndryshe nga cfare shkruan ne "Gazeta shqiptare" Tirane prifti i nderuar katolik, ipeshkev Zef Simoni, Pashko Vasa nuk ka bere kurrfare gabimi a mekati kur ka vargezuar "Feja e shqiptarit asht shqiptaria". Mire, qe Pashko Vasen e insinuon nga fakti se eshte katolik, nga pozitat e predikuesit ndaj "mekatarit" se kushedi devijoi nga grixha e besimtareve te pervuajtur, ( nje keqinterpretim naiv sepse vargjet e Pashko Vasos nuk kane per qellim predikimin e ateizmit por te atdhedashurise, pra idene se Atdheu eshte mbi te gjitha ne imediatin historik te luftes per Pavaresi e ne kushtet kur kombi nuk ka nje fe por tre), po me Migjenin orthodoks, çfare ka?!
Nuk ka klerike, sado fanatike, ne boten perendimore qe merret me stigmatizimin e poeteve. Ne gadishullin arabik ka, madje atje edhe i masakrojne poetet sic kane bere me poetin e njohur arabo-saudit Sadok Melabah, qe i prene koken ne mes te dites ne nje shesh publik ne shtator te vitit 1992. Dihet se kesisoj denimesh makabre bente dhe komunizmi ndaj poeteve me shpirt te lire.
Kjo sepse bota perendimore e pranon hapur lirine e mendimit dhe te krijimit madje edhe ateizmin si pjese e kultures se saj dhe e ka kapercyer prej shekujsh kohen e inkuzicioneve qe vinin prej kthinave mediokrre e dogmatike te fanatizmit fetar. Mjafton te kujtojme se keto dite ne Londer vihet ne skenen e teatrit nje drame ku stigmatizohet vete Krishti, e qe shteti laik britanik nuk fuqi ta ndaloje.
Eshte mire te jesh fetar, por eshte keq, shume keq te jesh fanatik e ta shikosh e gjykosh boten vetem me syrin e nje religjioni, prej cfare po tundohet e frikesohet sot ( si dikur ne mesjete) mbare njerezimi.
Bota eshte e larmishme, vec fese katolike ka edhe fe te tjera. Ka orthodoks, ka mysliman, ka budiste, evangjeliste, bektashij, jehovaj, ka soj e soj besimesh. Kulturat e tradicionet jane pasuri e saj. Pra bota dhe mendimi nuk jane uniforme. Fale kesaj lirie dhe ipeshkev Zef Simoni boton shkrimin “Migjeni perkrahes i nje bote pa Zot dhe i nje shoqnie pa religjion” ku rreket te krijoje nje perftyrim krejt te pasakte mbi poetin, sikur Migjeni te ishte nje filozof ateist, a te ishte nje Zhdanov rus dhe ne traktatet e tij ideologjike, punonte i frymezuar nga retorika e iluministeve franceze: " Bota do te shpetoje vetem atehere kur guri i fundit, i kishes se fundit, do te bjere mbi priftin e fundit". Pra, nen ndikimin e atyre iluministeve franceze, qe Franca katolike, (sa liberale aq konservatore ) i nderon e i respekton si pjese e kultures e dinjitetit te saj e kurrsesi nuk i denigron. Ne shqiptaret, mesa duket, jemi aq shume te pasur ne tradicionet letrare, jemi aq produktiv sa nuk e kemi per gje ti zbresim poetet prej panteonit tone te vogel ne krahasim me Francen e, po qe e mundur, tua shuajme kandilat e ti harrojme fare. Por jo vetem Migjenit e Pashko Vases por edhe Cajupit se edhe ai keshtu thote ne fund te elegjise se tij, kur Zoti i mori zviceranen Efgjeni e me pas edhe te birin: "Edhe perendine me nuk e besoj!". Natyrisht kete gjykim semplist te poezise e te poeteve mund ta bejne vetem ata qe fare pak e kuptojne letersine, a i kane ngecur ne dere e qe gjithashtu fare pak, per te mos thene aspak, kuptojne se cfare ndjenjash humaniste vlojne ne zemrat e poeteve qe shpesh here te revoltuar nga padrejtesite e kesaj bote i drejtojne syte ne qiell e i bejme pyetje Zotit. Pyetjet ne retorikat poetike, ne nje fare trajte, jane edhe thirrje per ndihme e drejtesise hyjnore kur drejtesia tokesore nuk funksionon. Prandaj nuk mund ta kuptojme se si e qysh e tek dilet ne kete konkluzion, qe citohet si titull e qe eshte thelbi i tere shkrimit, e qe perpiqet padobi, e mund te themi mjerueshem, te anatemoje Migjenin si ateist dhe frymezues i prapesive te Enver Hoxhes qe shpertheu si nje fortune e zeze kunder kulteve fetare ne vitin 1967.
Me te drejte, ne revisten e permuajshme informative e kulturore “Kuvendi”, qe botohet në Michigan, autorja Ilda Gjelina ne shkrimin e saj me titull “Feja e shqiptarit asht shqiptaria” qershor 2004, dhe autori tjeter Alfons Grizha, “Urrejtja pa qellim i ngjan qitjes kuturu” (Hugo), gusht,2004, shprehin rezervat e veta per shkrimin e priftit Zef Simoni dhe kerkojne prej tij tolerance kristiane. Por kurrsesi ate lloj tolerance qe prifti ne fjale shprehu ne menyre enigmatike ne shkrimin reagues me titull " Nje pergjigje e kerkueme" me 15 janar 2005 ne kanalet e internetit, ku thote se "une lutem per Migjenin sic jam lute per Enver Hoxhen kur ai ka vdekur". Ky paralelizem ne mes te dy figurave te ndryshme, njeri humanist e tjetri xhelat, ne aparence duket sikur tregon tolerance, por ne te vertete shprehin nje cinizem te pashoq ndaj njerit nga figurat me te medha te letersise shqipe dhe nga poetet me te spikatur te Europes ne vitet 30 te shekullit te kaluar.
Meshtari katolik nuk thote as nuk e ze ne goje faktin se Migjeni nuk kishte kurrfare lidhje me religjionin katolik, ishte orthodoks, dhe se ai i perkiste nje religjioni tjeter. Fundja, nese pranojme te dalim tej faktoreve letrare, pse meshtari katolik nuk e thote se kunder cilit Zot kishte dale Migjeni, se per katoliket Zot eshte Krishti, per orthodokset Krishti eshte i biri i Zotit. Mirepo Migjeni nuk thote ndokund ndonje fjale kunder Krishtit, ai nuk specifikon. Ai me zot e me pacavra tempujsh stigmatizon metaforikisht padrejtesite njerezore, vuajtjet e mundimet, qe shumica i heqin e pakica aristokratike fodulle, krejt indiferente, vec i sheh pa patur kurrfare meshire njerezore. Krishti kishte kete ndjesi revolte ( qe le ta quajme sindromi migjenian), ndaj padrejtesive, ndaj grykesve kur u mori me force ne treg florinjt dhe kripen tregtareve te pameshirshem e te pangijshem e ja shperndau popullit, apo kur profetizoi se kolonat e tempullit do te rrezoheshin mbi kokat e prifterinjeve demagoge qe mashtronin popullin e Izraelit. Per keto as nuk ben fjale fare. As nuk i shkon mendja ta mendoje poetin si Krisht apo Krishtin si poet. Ne mendjen e time ( ndoshta mediokrre ne ate kohe), sa here qe shkoja ne Kishen e Madhe te Shkodres ku predikonte i afermi i familjes sime Arqipeshkvi, Monsinjor Ernest Çoba e ku soditja muralet e Kol idromenos, shpesh e mendoja Krishtin poetin kengetar qe prekte zemren e popullit te Izraelit me fjalen e arte. E kete e beja pa patur frike se mekatoj. E kur rrefesha te monsinjor Çoba, qe vite me pas do te vdiste ne Burgun e Tiranes, ai buzeqeshte lirshem e me thoshte se fantazia e te mires e te bukures nuk perbente mekat per moshen time.
Feja predikon gjera te mira, vellazerine, meshiren, bujarine, pra, ne qellimin sublim, cfare ka te kundert poeti Migjeni me keto ide. Ne zemren migjeniane kishte revolte, zemerim, meshire, madje mund ta thosha nje meshire si vete Krishti. Vete vdekja e Migjenit ne moshe fare te re(27), shume me i ri se Krishti (33) krijon nje analogji te çuditeshme, te pakten tek une qe gjerat i shoh me sy poetik e jo te nje analisti te ftohte.
Pra çfare e shqeteson priftin ne sherbesat e tij ne Shkoder qe merret me Migjenin pa kurrfare tolerance e meshire kristiane. A mos ndokush po krijon sektin e ri fetar migjenian e po ngrejne ndonje tempull perballe kishes ku predikon ipeshev Zef Simoni? Nuk ka probleme te tjera per te predikuar ne shoqerine civile shqiptare, aq me teper shkodrane, ku vocrraket migjenian nuk shkojne madje as ne shkolle, nga varferia, mungesa e ndihmes prej pushtetit dhe nga frika e tmerri i gjakmarrjes qe tash po prek, per turpin e amoralitetin tone shoqeror edhe foshnjat ne djep.
Migjeni ishte poeti i halleve te medha te popullit, ato halle qe duhet te qaje edhe kisha edhe xhamia, dhe prifterinjt edhe hoxhallaret ne predikimet te tyre.
Migjeni nuk ka ne platformen e tij poetike diçka per te shembur sistemin kishtar( çfare e kishte Krishti ndaj sinagogave ne Izrael), as ndaj institucioneve e fese, por ai ve gishtin ne plage dhe denon poetikisht indiferencen institucionale ndaj vuajtjeve njerezore
Nuk e kuptoj si mund te gjykohen poetet e medhej si Migjeni, me te tilla paradogma, se ai ishte kunder zotit te katolikeve Jezu Krishtit. Si mund te quhet ai "paraenverian". Kush ne bote e parashikonte se cfare menxyrash do te bente komunizmi dhe fashizmi. Kush ka te drejte te paragjykoje se Migjeni do te behej nen diktature, nje konformist i dhunes e i shtypjes, kur ne shpirtin e tij kishte revolten ndaj dhunes e shtypjes. Kush mund ti jape fryme nje te vdekuri pas afro 70 vjeteve qe dergjet ne varr per ta vendos me pas ne shtyllen e turpit, a ne kalvar si Jezu Krishti. Si mund te shkoje imagjinata njerezore deri ne kete lloj absurditeti. Si mund te anatemohet nje poet aq i lexueshem, madje mund te themi nder me te lexueshmit e me interesantet ne poetet e prozatoret shqiptare, ai qe hapi jo nje dritare( jo nje arkapi), por nje epoke per letersine shqipe sepse poezia e sotme moderne shqiptare eshte njefare soji produkt i frymes migjeniane. Migjeni eshte poeti nder me te lexuarit e letersise shqipe, madje edhe pse poezia e proza e tij ruan gegnishten ne te shkruar, ai eshte poeti me i lexueshem i gegnishtes ne jugun e Shqiperise ku si trajte dialektale perdoret toskerishtja ne te folur. Ne krye te krese, Migjeni nuk eshte sic eshte keqinterpretuar me pare por edhe tani - me qellimin e dukshem per ta konfonduar me revolucionin e pergjakur te enverizmit-, nje revolucion por nje evolucion. Kjo sepse zhvillimet e letersise shqiptare ne vitet 30, nen ndikimin e letersise boterore patjeter qe do te ndikonin qe te dilej (ne menyre sasiore - tek shkrimtaret e tjere bashekohes dhe cilesore - tek Migjeni), nga trajtat klasike te mbyllura e qe vinin si ndikim i klasicizmi te kapercyer si metode letrare.
Migjeni eshte nje stature nder me te lartat te letersise shqipe, figura nder me të dashura te rinise shqiptare, te njerezve te thjeshte, te gjithe atyre qe pak u buzeqesh jeta, atyre qe fati i ve ne risk të keq, ne det a ne toke, nder skerkat e Greqise apo honet e detrave te egersuar ne Otranto drejt Italise, te atyre shpirtrave njerezore nder mundime, qe tek poetet ndjejne te ngrohen me diellin e shpresës, ashtu siç duhej te ngroheshin prej predikimeve neper tempuj .
I nderuari At Simoni nuk duhej ta stigmatizonit vdekjen e tij ne shkrimin qe e quan studim “Migjeni perkrahës i nje bote pa Zot dhe i një shoqnie pa religjion”, nuk duhej te hynte ne mekat ndaj nje poeti te vdekur, por duhej te thonte, sic thone gjithe besimtaret e devotshem te kesaj bote, se desh zoti dhe e mori prane vehtes. E ne si shqiptare do te shtonim: E mori prane vehtes si engjell sepse ishte zemra me e ndjeshme shqiptare e shekullit te 20. Ashtu, si zoti e mori prane vehtes, kur e dogjen prifterinjt ne turren e druve, ne moshen 19 vjecare Zhan D' Arken, qe pas peseqint vjeteve Papa e shpalli shenjtore.
Migjeni ka reflektuar ne shpirtin tim si nje Krisht qe ne femijerine e larget, qe ngjiste, aq fort e aq dhembshem me fatin e Luleve te vocerr me "opinga te shqyera, qe sikur duan ta hane mesuesin". Ndaj jetim e kembezbathur kam vrapuar neper rruget e Shkodres per te percjell eshtrat e poetit qe i sollen nga Torino e Italise ne vitin 1956 dhe u rivarrosen, percjellur nga mbare intelektualet dhe qytetaret artdashes te Shkodres. Femijerise dhe adoloshences sime poeti i vdekur i kish dhene nje mik, Lulin e vocer, qe ashtu si Din Paku, Cipolino, Tonino i padukshem e Tom Sojeri do te me terhiqnin ne shoqerine e tyre per te hyre e perhumbur me pas ne labirinthet e letersise, me shume si artdashes e dic me pak si autor.
Krishti, Zhan Darka, Nena Tereze dhe Migjeni per mua si shqiptar, pse jo edhe si katolik, jane simbole te mrekullive njerezore, qe dalin tej e pertej mediokrritetit e te se rendomtes se perditeshme, ku mjerisht me shume behet hije se sa drite(nga Kolec Traboini)

Dhe krejt ne permbyllje them se :Migjeni ishte i zhgenjyer nga fete, nga zoti. E c'faj kishte ai, kur zoti vete, ia fali shpirtin e mire, subtil e aq te ndjeshem. Zoti ,ka mund ta bej tiran,hipokrit e cka jo tjeter.Shpirti i tij shihte vec mjerim, mjerim dhe mjerim deri ne pakufi. Ndersa nga ana tjeter, nuk kishte nje grusht te forte,prandaj rebelohej, shperthente,bente kryengritje, deshironte qe kete bote ,ta bente nje vend me te mire.
Apo s'eshte kjo detyre edhe e poetit...?Njerezit me shpirt te madh ,ne pamundesi tjeter,veprojne edhe ne kete menyre. E Migjeni ishte i tille! Ishte dhe do te mbetet i madh(Flori Bruqi)

Pak biografi nese s’ju vjen merzi…

Millosh Gjergj Nikolla- MIGJENI

Migjeni
Poet dhe prozator, përfaqësuesi më i shquar i letërsisë demokratike e revolucionare para Çlirimit. Lindi me 13.10.1911 në Shkodër më në një familje të varfër qytetare. Pasi kreu shkollën fillore në qytetin e lindjes, më 1928-1932 ndoqi mësimet e mesme teologjike në Manastir. Në vitet 1933-1937 punoi si mësues filloreje në Vrakë, Shkodër dhe në Pukë. Kjo është edhe koha kur zhvilloi veprimtarinë letrare. Shkrimet e para i botoi më 1934; bashkëpunoi në revistat "Illyria", "Bota e re" etj. Më 1936 krijimet e veta poetike i përmblodhi në librin Vargje të lira, të cilin censura nuk e la të qarkullojë. Nga fundi i v.1937 shkoi në Itali për tu shëruar nga sëmundja e mushkërive. Vdiq më 26.8.1938, në moshën 27-vjeçare në një sanatorium pranë Torinos në Torre Peliçe. La në dorëshkrim një pjesë të rëndësishme të prozës së tij.
Migjeni kishte bindje demokratike, revolucionare, me të ciat filloi të brumoset që në bankat e shkollës nën ndikimin e veprave të autorëve përparimtarë. Punën si shkrimtar e nisi kur në letërsinë shqiptare po forcohej rryma demokratike; me shkrimet e tij realiste, thellësisht novatore nga brendia dhe forma, dha ndihmë të madhe në zhvillimin e saj të mëtejshëm.
Në themel të krijmtarisë së Migjeni qëndron aspirata për një botë të re, ku njerëzit e thjeshtë të jetojnë të lirë dhe të lumtur me dinjitet njerëzor dhe pa frikë për të nesërmen. Ky humanizëm aktiv përshkon tej e ndanë veprën e tij. Në poezitë e para, si "Zgjimi", "Të birt' e shekullit të ri", "Shkëndija","Shpirtënit shtegtarë"etj. pakënaqësia e thellë ndaj realitetit çifligaro-borgjez dhe ëndrra e autorit për një të ardhme të bukur u shpreh me figura të gjalla romantike. Poeti u ngrit kundër amullisë shoqërore dhe forcave që mbanin vendin në errësirë («kalbësinave që kërkojnë shejtnim»). Kritika e rreptë e gjendjes së rëndë të vendit u gërshetua në këto krijime me dëshirën e zjarrtë për "një agim të lum e të drejtë kombëtar", me grishjen për të luftuar për ditë më të bukura. Për zhvillimin e Migjenit si shkrimtar është karakteristik kalimi i tij i shpejtë nga romantizmi revolucionar në realizmin kritik.
Pasqyrimi i varfërisë së thellë të masave zë vend qendror në krijimtarinë e Migjenit; për shkrimtarin kishte rëndësi të madhe shoqërore që të dilte në dritë sa më qartë humnera e vuajtjeve, ku e kishte hedhur popullin regjimi reaksionar. Heronjtë e veprave të tij më të mira ("Bukën tonë të përditshme falna sot", "Bukuria që vret", "Mollë e ndalueme", "Legjenda e misrit", "A don qymyr zotni?"etj.) ishin të papunë që rropateshin gjithë ditën për të nxjerrë kafshatën e gojës, malësorë që qëndronin në zgrip të jetës, të mjerë që nuk u kishte ecur në jetë dhe ishin flakur jashtë shoqërisë. Në "Poemën e mjerimit", veprën e tij më të shquar, Migjeni përshkroi në tablo të gjallë dhe rrëqethëse të gjëllitjes së vështirë të masave të shtypura dhe të shfrytëzuara, të venitjes së tyre fizike nën grushtin e mjerimit, që sundonte në vend dhe mbrohej nga monarkia çifligaro-borgjeze. Në një varg shkrimesh, si "Zoti tëdhashtë". etj., Migjeni fshikulloi ashpër indiferentizmin e klasave të kamura ndaj vuajtjeve që hiqte populli. Shtresat e privilegjuara Migjeni i pasqyroi kryesisht në jetën e tyre vetjake, ai tregoi moralin hipokrit dhe despotizmin që karakterizonte marrëdhëniet e tyre familjare ("Të çelen arkapijat", "Studenti në shtëpi"). Në "Studenti në shtëpi" vuri në lojë inteligjencien borgjeze, si forcë e paaftë për të luftuar për ideale të larta. Migjeni goditi haptazi dhe me forcë artin dhe shtypin zyrtar ("Kanga skandaloze", "Programi i një reviste", "Novelë mbi krizën"etj.). Skamorët, të cilët i urrenin shtypësit, por ende nuk guxonin të ngriheshin kundër tyre, Migjeni i pasqyroi me simpati të thellë. Në skicat "Luli i vocërr"dhe sidomos te "Zeneli", shkrimtari vuri në dukje aftësitë intelektuale të masave dhe dëshirën e zjarrtë për ndryshime në gjendjen e tyre shoqërore. Shkrimtari tregoi edhe shfaqjet, sado të zbehta të protestës së tyre ndaj padrejtësisë shoqërore ("Mollë e ndalueme"). Rrëfimi i thjeshtë dhe koncis, imtësitë, që zbulojnë thelbin e dukurisë, fryma polemike, psikologjizmi i hollë, prirja për t'i dhënë personazhet me disa viza, figurat poetike shprehëse, ironia - këto janë veçoritë kryesore të stilit të Migjenit Krijimtaria e tij la gjurmë të dukshme në letrarët e rinj të kohës.
Me mohimin e shoqërisë çifligaro-borgjeze dhe aspiratën e fortë për një të ardhme më të mirë për masat e popullit, Migjeni pati ndikim të ndjeshëm në rrethet e rinisë përparimtare; me veprat e tij ndihmoi në formimin shpirtëror të saj. Këtë rol ato e luajtën edhe në vitet e qëndresës kundër pushtuesit fashist, kur qarkullonin dorë më dorë.
Pas Çlirimit trashëgimi letrar i Migjenit u bë i njohur plotësisht. ("Veprat" e plota të Migjenit janë botuar tri herë: 1954, 1957, 1961, kanë dalë edhe një varg botimesh të tipave të ndryshëm). Shkrimet poetike dhe në prozë të Migjenit janë përkthyer në disa gjuhë të huaja. Për jetën dhe krijmtarinë e tij janë botuar studime e artikuj të shumtë.
Me interesimin e pushtetit popullor eshtrat e Migjenit u sollën në atdhe (1956). Ju dha titulli "Mësues i Popullit (1957).

RECITAL I MALCORIT
O' si nuk kam nji grusht te forte
t'i bije mu ne zemre malit qe s'bezane,
ta dij edhe ai se c'do me thane i dobet -
n'agoni te perdridhet si vigan i vrame,

Une - lugat! SI hij'e trazueme,
trashegimtar i vuetjes dhe i durimit,
endem mbi bark te mallit me ujen e zgjueme
dhe me klithma te paknaquna t'instinktit.

Mali hesht. Edhe pse per dite
mbi lekure te tij, ne loje varrimtare,
kerkoj me gjete nji kafshate ma te mire...
Por me rrene shaka shpresa genjeshare.

Mali hesht - dhe ne heshtje qeshe.
E une vuej - dhe ne vuejtje vdes!

Po une, kur? heu! kur kam per t'u qeshe?
Apo ndoshta duhet ma pare te vdes?

O, si nuk kam nji grusht te fuqishem!
Malit qe hesht mu ne zemre me ja njeshe
Ta shof si dridhet nga grusht'i paligjshem...
E une te kenaqem, te kenaqem tu u qesh.

LUTJE

Të lutem, o perëndi,
për një simfoni
me tinguj t'argjantë
e akorde t'artë.

Të lutem, o perëndi,
për një simfoni -
plot dashuni
të nxehtë si tu vasha gjitë
kur vlojnë ndijesitë.

Të lutem, o perëndi
për një simfoni
të dëfrej në lumni
t'u u përkundë n'ani
të bukur t'andrrimeve
të kaitër, ku të fantazmeve
buzët më tërheqin zjarrtë
e më digjen syt e flaktë.

Të lutem, o perëndi,
për një simfoni -
e kurr, e kurr ma mos të zgjohemi.
DY BUZË

Dy buzë të kuqe,
dy dëshira të flakta,
që afshin ma thithën,
gëzimin ma fikën,
si fantazma ikën
ndër do bota të larta...
Dy buzë të përgjakta,
dy dëshira të flakta,
që afshin ma thithen
në buzë kur m'u njitën -
andjeet m'i trazuen,
zemrën ma tërbuen,
trunin ma helmuen
e në fund u mërguen...
Dy buzë të kuqe,
bukuri fatale,
të një grueje stërzane
një pranverë të tanë më mome
një pjesë zemre më nxome,
dhe gëzimin ma vodhne...
Ato dy buzë të kuqe
dhe dy lotë të mia
qenë shenjat e dhimbjes
kur më vrau bukuria,
kur më zu dashunia
e më dogji rinia.
NËN FLAMUJT E MELANKOLISË
Në vendin tonë
kudo valojnë
flamujt e një melankolie
të trishtueshme...
... dhe askush s'mund të thotë
se këtu rron
një popull që ndërton
diçka të re.
Aty këtu në hijet
e flamujve
mund të shifet
një mund, një përpjekje
e madhe përmbi vdekje
për të pjellë diçka të madhe,
për të qitë në dritë një xhind!
Por, (o ironi)
nga ajo përpjekje lind
vetëm një mi.
Dhe kështu kjo komedi
na plas dellin e gazit,
nsa prej marazit
pëlcasim.
Në prakun e çdo banese
ku ka ndoj shenj jetese
valon nga një flamur
melankolie të trishtueshme.
FRYMËZIM i PAFAT

Frymzim' i em i pafat,
që vjen e më djeg mu në gji,
për kë po më flet? për kë të shkruej?
përse po më ban që kaq të vuej?
pse vjen e më djeg mu në gji,
frymzim' i em i pafat?

Për të gjorët? për ata që nuk kanë dritë?
0 frymzim' i em i ngratë,
mjaft me plagë që s'kan shërim,
leni të dergjen në mjerim,
Njerzit s'duen ma trishtim,
botës s'ia kande atë kangë të thatë,
thot se mjell një farë të idhtë.

Far' e idhtë... far' e idhë...
- 0 njerz të bimë nga far' e ambël!
Frigë të mos keni, pse një kangë
mund t'ju theri në ndjesi,
t'ju kujtojnë zemrën në gji
në ndërgjegje dhe një dangë...
porju t'ju bajë edhe ma zi.

Frymzim' i em i pafat!
Shporru ktej! Nuk të due!
S'i due hovet tueja të nalta,
as fluturimet... Nëpër balta...
të ditve tona të shklas un due
rrokë me njerzit që rrok nata.
LAGJA E VARFUN

Krahët e zez të një nate pa fund
e varrosën lagjen pranë,
dritë, jetë, gjallsi - askund,
vetëm errsinë e skam.

U harrue jeta e ditës
ndër shtresat e natës, e pagja
u derdh nga parzm' e errsinës...
n'andrra përkundet lagja.

Njerzit ndër shtëpia flejnë
me gjoksa të lakurtë e të thatë
e gratë... fëmi po u lejnë
pa ushqim në gji, pa fat,

Pushojnë gjymtyrt e shkallmueme
në punën e ditës së kalueme,
shërohen trutë e helmueme
në gjumin e natës s'adhrueme.

Veç zemrat e njerzve të lanun
me të rektunt prralla rrfejnë:
mbi barrat e jetës së namun
që shpirt dhe korriz thejnë.
Prralla mbi fëmij rrugaça
barkjashtë e me hundë të ndyta,
që dorë shtrijnë me vjedhë, me lypë
e ngihen me fjalë të ndyta.

Prralla mbi varza të fyeme
me faqe e me buzë të thithna.
Prralla mbi djelm, me të thyeme
shprese, në burg me duer të lidhna,

të cilt nesër para gjyqit
për delikt do të përgjegjin, -
vetëm dreqit e hyllit
të gjith fajet tash ua mbshtesin.

Kështu lagj' e varfun pëshpritë
dhe errsinës hallet tregon.
Një gjel i undshëm, me dritë
të hanës i rrejtun, këndon.

Hesht! or gjel kryengritës,
i lagjës së varfun. - Këtu
nuk zbardh për ty drita e dritës.
i gjikuem je me ngordhë n'u.
VETMIA
Më plak mërzitja
që vetmiamë sjell;
përbuzja, urrejtja
të gjith sendet m'i mbështjell
që kam shumë anmiq
të liq
në këto sende pa shpirt,
Nuk flasin.
As sy s'kanë.
Po mue më bahet
se aty janë
vetëm që të më plasin
zemrën.
Së paku, të më shajnë:
I mallkuem!
Së paku, të anë tallin:
I uruem!
Së paku, të më këndojnë:
-I yni zot!
Ose të më thonë:
- Jeton kot!
Të flasin, të flasin se fjalë due
në kët vetmi me ndigjue.
Ose të më tregojnë historinë
e tyne, autobiografinë:
ndoshta ty do gjej gjasim
mejeten tcme pa tingllim
që në vetmi po e kaloj -
dhe s'po dij a rroj e s'rroj.
Sendet heshtin. - sa të pamëshirë!
Më bajnë dhe mue të hesht me pahirë,
pse gojë s'kanë
dhe nuk flasin,
aty janë
vetëm të më plasin
zemrën teme që po vuen
dhe në mërzi vetveten truen
POEMA E MJERIMIT
Kafshatë që s'kapërdihet asht, or vlla, mjerimi,
kafshatë që të mbetë në fyt edhe të ze trishtimi
kur shefftyra të zbeta edhe sy tëjeshilta
që të shikojnë si hije dhe shtrijnë duert e mpita
edhe ashtu të shtrime mbrapa teje mbesin
të tanëjetën e vet derisa të vdesin.
E mbi ta n'ajri, si në qesendi,
therin qiellën kryqat e minaret e ngurta,
profetënt dhe shejtënt në fushqeta të shumngjyrta
shkëlqejnë. E mjerimi mirfilli ndien tradhti.
Mjerimi ka vulën e vet të shëmtueme;
asht e neveritshme, e keqe, e turpshme;
balli që e ka, syt që e shprehin,
buzët që më kot mundohen ta mshefin -
janë fëmitë e padijes e flitë e përbuzjes,
të mbetunat e flliqta rreth e përqark tryezës
mbi të cilën hangri darkën një qen e pamshirshëm
me bark shekulluer, gjithmon i pangishëm.
Mjerimi s'ka fat. Por ka vetëm zhele,
zhele fund e maje, flamujt e një shprese
të shkymë dhe të coptuem me të dalun bese.
Mjerimi tërbohet në dashuni epshore.
Nëpër skaje t'errta, bashkë me qej, mij, mica,
mbi pecat e mykta, të qelbta, të ndyta, të lagta
lakuriqen mishnat, si zhangë; të verdhë e pisa;
kapërthehen ndjenjat me fuqi shtazore,
kafshojnë, përpijnë, thithen, puthen buzët e ndragta
edhe shuhet uja, dhe fashitet etja
n'epshin kapërthyes, kur mbytet vetvetja.
Dhe aty zajnë fillin të marrët, shërbtorët dhe lypsat
që nesër do linden me na i mbushë rrugat.
Mjerimi në dritzën e synit te kërthini
dridhet posi flaka e mekun qirini
nën tavan të tymuem dhe plot merimanga,
ku hije njerzish dridhen ndër mure plot danga,
ku foshnja e smueme qan si shpirt' i keq
tu' ndukë gjitë e shterruna të së zezës amë,
e kjo prap shtazanë, mallkon zot e dreq,
mallkon frytn e vet, mallkon barrn e randë.
Foshnj' e saj nuk qesh, por vetëm lëngon,
e ama s'e don, por vetëm mallkon.
Vall sa i trishtueshëm asht djepi i skamit
ku foshnjën përkundin lott edhe të fshamit!
Mjerimi rrit fënnin në hijen e shtëpive
të nalta, ku nuk mrrin zani i lypsis,
ku nuk mund t'u prishet qetsia zotnive
kur bashkë me zoja flejnë në shtretënt e lumnis.
Mjerimi pjek fëmin para se të burrnohet;
don ta msojë t'i iki grushtit q'i kërcnohet,
atij grusht që në gjumë e shtërngon për fytit
kur fillojnë kllapitë e etheve prej unit
dhe fetyrën e fëmis e mblon hij' e vdekjes,
një stoli e kobshme në vend të buzqeshjes.
Një fryt kurse piqet dihet se ku shkon
qashtu edhe fëmia në bark të dheut mbaron.
Mjerimi punon, punon dit e natë
tu' i vlue djersa në gjoks edhe në ballë,
tue u zhigatun deri në gjujë në baltë
e prap zorrët nga uja i bahen palë-palë.
Shpërblim qesharak! Për qindenjë afsh
në ditë - vetëm: lekë tre-katër dhe "marsh!".
Mjerimi kaiher' i ka faqet e lustrueme,
buzët e pezmatueme, mollzat e ngjyrueme,
trupin pënnendore e një tregtis së ndytë,
që asht i gjikuem të bijë në shtrat të vet i dytë;
dhe për at shërbim ka për të marrë do franga
ndër çarçafë, ndër fëtyra dhe në ndërgjegje danga.
Mjerimi gjithashtu len dhe në trashigim
-jo veç nëpër banka dhe në gja të patundshme,
por eshtnat e shtrembta e në gjoks ndoj dhimbë,
mund që të len kujtim ditën e dikurshme
kur pullaz' i shtëpis u shemb edhe ra
nga kalbsin' e kohës, nga pesha e qiellit,
kur mbi gjithçka u ndi një i tmerrshmi za
plot mallkim dhe lutje si nga fund i ferrit,
ish zan' i njeriut që vdiste nën tra.
Kështu nën kambë të randë të zotit t'egërsuem -
thotë prifti - vdes ai që çon jetë të dhunuem.
Dhe me këto kujtime, ksi lloj fatkeqësinash
mbushet got' e helmit në trashigim brezninash.
Mjerimi ka motër ngushulluese gotën.
Në pijetore të qelbta, pranë tryezës plot zdrale
të neveritshme, shpirti me etje derdh gotën
në fyt për me harrue nandhetenand' halle.
E gota e turbull, gota satanike
tu' e ledhatue e pickon si gjarpni -
dhe kur bie njeriu, si gruni nga drapni,
nën tryezë qan-qeshet në formë tragjikomike.
Të gjitha hallet skami në gotë i mbyt
kur njëqind i derdh një nga një në fyt.
Mjerimi ndez dëshirat si hyjet errsina
dhe bajnë tym si hejt q'i ban shkrum shkreptima.
Mjerimi s'ka gëzim, por ka vetëm dhimba,
dhimba paduruese që të bajnë të çmendesh,
që t'apin litarin të shkojsh fill' e të varesh
ose bahe fli e mjerë e paragrafesh.
Mjerimi s'don mshirë. Por don vetëm të drejt!
Mshirë? Bijë bastardhe e etënve dinakë,
të cilt në mnyrë pompoze posi farisejt
i bijnë lodërtinës me ndjejt dhelparak
tu' ia lëshue lypsiti një grosh të holl' në shplakë.
Mjerimi asht një njollë e pashlyeme
në ballë të njerzimit që kalon nëpër shekuj.
Dhe kët njollë kurr nuk asht e mundshme
ta shlyejnë paçavrat që zunë myk ndër tempuj.

EKSTAZA PRANVERORE
...dhe pranvera erdhi...
Nëpër ftyra tona rrëshqiti nji gëzim
dhe ndër zemra tona ngrehi një folë,
e njëjetë e bukur, e një jetë e rë,
me dëshira të shumta po buzqesh në lulzim.
...dhe dallndysha erdhi...
si shpirti n'ekstazë, në hovin e shejt shtri;
me qiellën rroket, me diellin puthet,
dridhen krahët në hare - mandej poshtë vërsulet
t'u dhurue në cicrim përshndetje një mijë.
...triumfon bylbyli...
kangëtar plot magji në gemb të trandafiles,
në një tempo të marrë përkdheljet po shfre
e kanga kumbuese, kang' e tij pa fre,
asht si kangë Orfeji ndër telat e lyrës.
...dhe vesa shkëlqen...
në një pikë t'argjant pasqyrohet jeta
tërheqse si andrra dhe si vijzatimi
ndër orët e hyjzimit, kur shpërthen agimi
e rrezet e arta rrëshqasin ndër fleta.
... dhe pranvera erdhi...
Nëpër ftyra tona rrëshqiti një gëzim
dhe ndër zemra tona ngrehi një fole
e një jetë e bukur, e një jetë e re
me dëshira të shumta po buzqesh në lulzim.
NDESHJA

0 grue, që të ndesha në ditn e fatkobit tem,
kur prirja njellte e syt shikojshin zi
e ndjejshe veten se dhe unë jam fli
të një ndjesi
si ti.

0 gme, q'u ndeshme ditne e fatkobit tonë
zemër për zemër edhe ball për ball
e ndjesitë n'u shprehën me mall
më një vall':
sahall...

Dhe kështu në rrugë të madhe e shitme zemrën tonë,
njerzve që vetëm një të përqeshun dhanë për të
e shkuen të kënaqun e tu' u gëzue - pse
panë mfshehsinat intime të kësaj jetesës sonë.

E na, dhe një dhimbë të sinqertë tue ndijë,
vuejshim me zemër të ndrydhun si dy fëmijë
të humbun ndër vise të hueja natën, vonë,
o grue, q'u ndeshme në ditn e fatkobit tonë.
KANGA E RINIS
Rini, thueja kangës ma të bukur që di!
Thueja kangës sate që të vlon në gji.
Nxirre gëzimin tand' të shpërthejë me vrull...
Mos e freno kangën! Le të marri udhë.
Thueja kangës, rini, pash syt e tu...
Të rroki, të puthi kanga, të nxisi me dashnu
me zjarrm tand, rini... Dhe të na mbysi dallga
prej ndjenjash të shkumbzueme q'i turbullon kanga.
Rini, thueja kangës dhe qeshu si fëmi
Kumbi i zanit te përplaset për qiellë
dhe të kthejë prap te na - se hyjt ta kanë zili
e na të duem fort si të duem një diell.
Thueja kangës, Rini! Thueja kangës gëzimplote!
Qeshu, rini! Qeshu! Bota asht e jote.
KANGA E TË BURGOSUNIT

Nëpër hekra të kryqzuem të dritores seme
shof qiellën të coptueme në katërdhetë copë
edhe shof diellin sa një pare serme
- aq larg asht qielli nga e emja gropë.

E kjo gropë e eme e ka emrin burg.
E dini se burgu nuk asht për dëfrim.
Prandaj burg' i em asht shum i ultë
dhe më bani palmuç dhe më mbyti në trishtim.

Hekrat e kryqzuem dhe ndërgjegj' e eme,
dy anmiq të betuem, luftojnë dit' e natë;
por hekr' i fortë e mund ndërgjegjen teme
dhe në dëshprim përplasem si një qen i ngratë.

E kur nata vjen dhe xhixhillojnë hyjt
gëzohem fort, se hekrat nuk m'i kryqzojnë syt',
por t'u sjellmen mbrapa shof dritën e smutë
edhe hijën teme tu' u zgjatë në murt

si një kërcnim ligji, posi një dajak.
Dhe atëher tërbohem dhe urrej pa masë
dritën, hijën, vetën, muret edhe hekrat
edhe e ndjej vetën lua të ndryem në kafas.

Nëpër hekra të kryqzuem të dritores seme
shof qiellën të coptueme në katërdhetë copë
dhe zemra e eme ndien po aq të breme
në mes të katër murve sii në një gropë.
MALLI RINUER
Valët muzikore fluturojnë nga përndimi
shkrepen e përtrihen
për muret e dhomës seme,
edhe mandej dridhen
mbrenda në zemrën teme
dhe zgjqjnë ndijesina që mblue ka hini.
Ndijesitë e mia me valët muzikore
shkëmbejnë puthje të nxehta
posi dy dashnorë
e pa mshirë shëgjeta
më ther në krahnor
edhe më merr malli përjetë ma gazmore.
Malli rinuer përjetë ma shkumbuese
flen pa fat në mue,
një tingull pëmdimi
asht ngushllim për mue
kur më mshtjell mashtrimi
me melankolinë e vet aq trishtuese.
Tingujt miqëdashës, që në dhomën teme
më falin rytmin
e një dansit të largët,
më kujtojnë përqafimin
e çiftave të shkathët
që sjellen hirshëm nëpër drrasa të gëdhenme.
NJË NATË

Grue a hyjneshë, e mbështjellun n'errsi të natës,
zbriti nga sfera të panjoftuna ndër odat e mia
dhe u shtrue një fllad, një e kandshme ndjesi,
një heshtje parathanse zemrën don të ma përpijë,
vetëm që ora këndon kangën e thjeshtë të natës
-jo -jo! dhe diku larg dëgjohen tingujt e kangës
Grue a hyjneshë m'erdhi nga gjin' i errsinës...
Që! frymën ia ndjej dhe zemrën që rreh prej fellsinës.
Buzët e njoma të saj,
Syt e zez e të mdhaj
me hamnoni vijash të bindshme
premtojnë një dashni të hijshme
(ashtu dhe akordi i heshtjes
frytin e ambël të marrveshtjes).
Dhe njëmend! At natë vallzuen ndjesit ejona
më një valle dëfryese, pa marrun frymë...
KANGA E DHIMBËS KRENARE

0 dhimbë krenare e shpirtit që vuen
dhe shpërthen ndër vargjet e lira...
A deshte, vall, për t'u ngushlluem
tu' e stolisë botën me xhevahira?

0 dhimbë krenare ndër vargjet e lira,
që kumbojnë me tinguj të sinqertë...
Vall, a do të prekish kënd ndër ndijesina?
Apo do vdesish si vdes gjethi në vjeshtë?

0 kangë e dejë e dhimbës krenare...
Mos pusho kurr! Por bashkë me vaje,
si dy binjakë këndoni mjerimin -
se koha do t'ju bijë ngushllimin.
NJË NATË PA GJUMË
Pak dritë! Pak dritë! Pak dritë, o shok, o vlla.
Të lutem, pak dritë në kët natë kur shpirti vuen,
kur të dhemb e s'di ç'të dhemb, e syni gjum nuk ka,
urren nuk din ç'urren, don e s'din se ç'don.
Pak dritë! 0 burrë! 0 hero' ngado që të jesh. ....
Burrë që shkatrron edhe që ndërton sërish!
Pak dritë vetëm, të lutem, mshirë të kesh,
se do çmendem në kët natë pa gjumë dhe pa pishë.
Oh! ta kisha pishën të madhe edhe të ndezun!
Me flakën e pishës në qiellin e ksaj nate
ta shkruejshe kushtrimin... Ehu Burrë i tretun
Do ta shifsha vallen tande në majë të një shpate.
Porpishë nuk karn e vetëmjanë burrat, shokët...
Dergjem n'errsin pa gjumë dhe pa dritë...
Askush s'më ndigjon, çirren kot më kot...
Hesht more, hesht! por qindro, o shpirt.
Gjeli këndon dhe thotë se asht afër drita
- Gjel, rren a s'rren? cila asht fjala ejote?
Kur ti këndon thonë se asht afer drita...
Por un s'besoj sonte në Çalët e ksaj bote.
Hiqmuni qafe, mendimet
Ojastëk ty të rroki, të përqafoj si shpëtimin,
më fal atë që due: gjumin dhe andm'min
e dy buzve që pëshpërisin ngushllimin.
SONET PRANVERUER

Me kangë në buzë e me hove të reja
u zgjue agimi pranveruer,
largësinat e hjedhta ka zatetë hareja,
n'argjent shkëlqejnë brigjet tërthuer.

Me kangë në buzë u zgjue agimi
dhe ia këndoi kangën diellit t' art
rrezash purpure dhe jetëdhurimi
me kaltrinat e thellta në qiellë të kjartë.

Me manushaqe në buzë e me andje në zemra
vajzat si biluri ndër kopshtie të gjelbra
dihasin aromat, që lulzimi derdhi,

me gji të paprekun, ku dashnia sosë
me fletza trandafilesh që flladi sjelli
dhe adhrojnë pranverën me një apoteozë.

Migjeni ishte i madh dhe per hire te madhesise dhe madheshtise se tij ,per lexuesit e mirefillte po sjellim edhe keta rreshta ne anglisht:

With Millosh Gjergj Nikolla -Migjeni (1911-1938), contemporary Albanian poetry begins its course. Migjeni, pen name of Millosh Gjergj Nikolla, was born in Shkodra. His father, Gjergj Nikolla (1872-1924), came from an Orthodox family of Dibran origin and owned a bar there. As a boy, he attended a Serbian Orthodox elementary school in Shkodra and from 1923 to 1925 a secondary school in Bar (Tivar) on the Montenegrin coast, where his eldest sister, Lenka, had moved. In the autumn of 1925, when he was fourteen, he obtained a scholarship to attend a secondary school in Monastir (Bitola) in southern Macedonia. This ethnically diverse town, not far from the Greek border, must have held a certain fascination for the young lad from distant Shkodra, since he came into contact there not only with Albanians from different parts of the Balkans, but also with Macedonian, Serb, Aromunian, Turkish and Greek students. Being of Slavic origin himself, he was not confined by narrow-minded nationalist perspectives and was to become one of the very few Albanian authors to bridge the cultural chasm separating the Albanians and Serbs. In Monastir he studied Old Church Slavonic, Russian, Greek, Latin and French. Graduating from school in 1927, he entered the Orthodox Seminary of St. John the Theologian, also in Monastir, where, despite incipient health problems, he continued his training and studies until June 1932. He read as many books as he could get his hands on: Russian, Serbian and French literature in particular, which were more to his tastes than theology. His years in Monastir confronted him with the dichotomy of East and West, with the Slavic soul of Holy Mother Russia and of the southern Slavs, which he encountered in the works of Fyodor Dostoyevsky , Ivan Turgenev , Lev Tolstoy , Nikolay Gogol and Maksim Gorky , and with socially critical authors of the West from Jean-Jacques Rousseau , Friedrich Schiller , Stendhal and Emile Zola to Upton Sinclair , Jack London and Ben Traven .
On his return to Shkodra in 1932, after failing to win a scholarship to study in the ‘wonderful West,’ he decided to take up a teaching career rather than join the priesthood for which he had been trained. On 23 April 1933, he was appointed teacher of Albanian at a school in the Serb village of Vraka, seven kilometres from Shkodra. It was during this period that he also began writing prose sketches and verse which reflect the life and anguish of an intellectual in what certainly was and has remained the most backward region of Europe. In May 1934 his first short prose piece, Sokrat i vuejtun a po derr i kënaqun (Suffering Socrates or the satisfied pig), was published in the periodical Illyria, under his new pen name Migjeni, an acronym of Millosh Gjergj Nikolla. Soon though, in the summer of 1935, the twenty-three-year-old Migjeni fell seriously ill with tuberculosis, which he had contracted earlier. He journeyed to Athens in July of that year in hope of obtaining treatment for the disease which was endemic on the marshy coastal plains of Albania at the time, but returned to Shkodra a month later with no improvement in his condition. In the autumn of 1935, he transferred for a year to a school in Shkodra itself and, again in the periodical Illyria, began publishing his first epoch-making poems.
In a letter of 12 January 1936 written to translator Skënder Luarasi (1900-1982) in Tirana, Migjeni announced, "I am about to send my songs to press. Since, while you were here, you promised that you would take charge of speaking to some publisher, ‘Gutemberg’ for instance, I would now like to remind you of this promise, informing you that I am ready." Two days later, Migjeni received the transfer he had earlier requested to the mountain village of Puka and on 18 April 1936 began his activities as the headmaster of the run-down school there.
The clear mountain air did him some good, but the poverty and misery of the mountain tribes in and around Puka were even more overwhelming than that which he had experienced among the inhabitants of the coastal plain. Many of the children came to school barefoot and hungry, and teaching was interrupted for long periods of time because of outbreaks of contagious diseases, such as measles and mumps. After eighteen hard months in the mountains, the consumptive poet was obliged to put an end to his career as a teacher and as a writer, and to seek medical treatment in Turin in northern Italy where his sister Ollga was studying mathematics. He set out from Shkodra on 20 December 1937 and arrived in Turin before Christmas day. There he had hoped, after recovery, to register and study at the Faculty of Arts. The breakthrough in the treatment of tuberculosis, however, was to come a decade too late for Migjeni. After five months at San Luigi sanatorium near Turin, Migjeni was transferred to the Waldensian hospital in Torre Pellice where he died on 26 August 1938. His demise at the age of twenty-six was a tragic loss for modern Albanian letters.
Migjeni made a promising start as a prose writer. He is the author of about twenty-four short prose sketches which he published in periodicals for the most part between the spring of 1933 and the spring of 1938. Ranging from one to five pages in length, these pieces are too short to constitute tales or short stories. Although he approached new themes with unprecedented cynicism and force, his sketches cannot all be considered great works of art from a literary point of view.
It is thus far more as a poet that Migjeni made his mark on Albanian literature and culture, though he did so posthumously. He possessed all the prerequisites for being a great poet. He had an inquisitive mind, a depressive pessimistic nature and a repressed sexuality. Though his verse production was no more voluminous than his prose, his success in the field of poetry was no less than spectacular in Albania at the time.
Migjeni’s only volume of verse, Vargjet e lira, Tirana 1944 (Free verse), was composed over a three-year period from 1933 to 1935. A first edition of this slender and yet revolutionary collection, a total of thirty-five poems, was printed by the Gutemberg Press in Tirana in 1936 but was immediately banned by the authorities and never circulated. The second edition of 1944, undertaken by scholar Kostaç Cipo (1892-1952) and the poet’s sister Ollga, was more successful. It nonetheless omitted two poems, Parathanja e parathanjeve (Preface of prefaces) and Blasfemi (Blasphemy), which the publisher, Ismail Mal’Osmani, felt might offend the Church. The 1944 edition did, however, include eight other poems composed after the first edition had already gone to press.
The main theme of ‘Free verse,’ as with Migjeni’s prose, is misery and suffering. It is a poetry of acute social awareness and despair. Previous generations of poets had sung the beauties of the Albanian mountains and the sacred traditions of the nation, whereas Migjeni now opened his eyes to the harsh realities of life, to the appalling level of misery, disease and poverty he discovered all around him. He was a poet of despair who saw no way out, who cherished no hope that anything but death could put an end to suffering. "I suffer with the child whose father cannot buy him a toy. I suffer with the young man who burns with unslaked sexual desire. I suffer with the middle-aged man drowning in the apathy of life. I suffer with the old man who trembles at the prospect of death. I suffer with the peasant struggling with the soil. I suffer with the worker crushed by iron. I suffer with the sick suffering from all the diseases of the world... I suffer with man." Typical of the suffering and of the futility of human endeavour for Migjeni is Rezignata (Resignation), a poem in the longest cycle of the collection, Kangët e mjerimit (Songs of poverty). Here the poet paints a grim portrait of our earthly existence: sombre nights, tears, smoke, thorns and mud. Rarely does a breath of fresh air or a vision of nature seep through the gloom. When nature does occur in the verse of Migjeni, then of course it is autumn.
If there is no hope, there are at least suffocated desires and wishes. Some poems, such as Të birtë e shekullit të ri (The sons of the new age), Zgjimi (Awakening), Kanga e rinis (Song of youth) and Kanga e të burgosunit (The prisoner’s song), are assertively declamatory in a left-wing revolutionary manner. Here we discover Migjeni as a precursor of socialist verse or rather, in fact, as the zenith of genuine socialist verse in Albanian letters, long before the so-called liberation and socialist period from 1944 to 1990. Migjeni was, nonetheless, not a socialist or revolutionary poet in the political sense, despite the indignation and the occasional clenched fist he shows us. For this, he lacked the optimism as well as any sense of political commitment and activity. He was a product of the thirties, an age in which Albanian intellectuals, including Migjeni, were particularly fascinated by the West and in which, in Western Europe itself, the rival ideologies of communism and fascism were colliding for the first time in the Spanish Civil War. Migjeni was not entirely uninfluenced by the nascent philosophy of the right either. In Të lindet njeriu (May the man be born) and particularly, in the Nietzschean dithyramb Trajtat e Mbinjeriut (The shape of the Superman), a strangled, crushed will transforms itself into "ardent desire for a new genius," for the Superman to come. To a Trotskyite friend, André Stefi, who had warned him that the communists would not forgive for such poems, Migjeni replied, "My work has a combative character, but for practical reasons, and taking into account our particular conditions, I must manoeuvre in disguise. I cannot explain these things to the [communist] groups, they must understand them for themselves. The publication of my works is dictated by the necessities of the social situation through which we are passing. As for myself, I consider my work to be a contribution to the union of the groups. André, my work will be achieved if I manage to live a little longer."
Part of the ‘establishment’ which he felt was oblivious to and indeed responsible for the sufferings of humanity was the Church. Migjeni’s religious education and his training for the Orthodox priesthood seem to have been entirely counterproductive, for he cherished neither an attachment to religion nor any particularly fond sentiments for the organized Church. God for Migjeni was a giant with granite fists crushing the will of man. Evidence of the repulsion he felt towards god and the Church are to be found in the two poems missing from the 1944 edition, Parathania e parathanieve (Preface of prefaces) with its cry of desperation "God! Where are you?", and Blasfemi (Blasphemy).
In Kanga skandaloze (Scandalous song), Migjeni expresses a morbid attraction to a pale nun and at the same time his defiance and rejection of her world. This poem is one which helps throw some light not only on Migjeni’s attitude to religion but also on one of the more fascinating and least studied aspects in the life of the poet, his repressed heterosexuality.
Eroticism has certainly never been a prominent feature of Albanian literature at any period and one would be hard pressed to name any Albanian author who has expressed his intimate impulses and desires in verse or prose. Migjeni comes closest, though in an unwitting manner. It is generally assumed that the poet remained a virgin until his untimely death at the age of twenty-six. His verse and his prose abound with the figures of women, many of them unhappy prostitutes, for whom Migjeni betrays both pity and an open sexual interest. It is the tearful eyes and the red lips which catch his attention; the rest of the body is rarely described. For Migjeni, sex too means suffering. Passion and rapturous desire are ubiquitous in his verse, but equally present is the spectre of physical intimacy portrayed in terms of disgust and sorrow. It is but one of the many bestial faces of misery described in the 105-line Poema e mjerimit (Poem of poverty).
Though he did not publish a single book during his lifetime, Migjeni’s works, which circulated privately and in the press of the period, were an immediate success. Migjeni paved the way for a modern literature in Albania. This literature was, however, soon to be nipped in the bud. Indeed the very year of the publication of ‘Free Verse’ saw the victory of Stalinism in Albania and the proclamation of the People’s Republic.
Many have speculated as to what contribution Migjeni might have made to Albanian letters had he managed to live longer. The question remains highly hypothetical, for this individualist voice of genuine social protest would no doubt have suffered the same fate as most Albanian writers of talent in the late forties, i.e. internment, imprisonment or execution. His early demise has at least preserved the writer for us undefiled.
The fact that Migjeni did perish so young makes it difficult to provide a critical assessment of his work. Though generally admired, Migjeni is not without critics. Some have been disappointed by his prose, nor is the range of his verse sufficient to allow us to acclaim him as a universal poet. Albanian-American scholar Arshi Pipa (1920-1997) has questioned his very mastery of the Albanian language, asserting: "Born Albanian to a family of Slavic origin, then educated in a Slavic cultural milieu, he made contact again with Albania and the Albanian language and culture as an adult. The language he spoke at home was Serbo-Croatian, and at the seminary he learned Russian. He did not know Albanian well. His texts swarm with spelling mistakes, even elementary ones, and his syntax is far from being typically Albanian. What is true of Italo Svevo’s Italian is even truer of Migjeni’s Albanian."
Post-war Stalinist critics in Albania rather superficially proclaimed Migjeni as the precursor of socialist realism though they were unable to deal with many aspects of his life and work, in particular his Schopenhauerian pessimism, his sympathies with the West, his repressed sexuality, and the Nietzschean element in Trajtat e Mbinjeriut (The shape of the Superman), a poem conveniently left out of some post-war editions of his verse. While such critics have delighted in viewing Migjeni as a product of ‘pre-liberation’ Zogist Albania, it has become painfully evident that the poet’s ‘songs unsung,’ after half a century of communist dictatorship in Albania, are now more compelling than ever.
Song of Youth
Sing, youth, the loveliest song you know!
Sing the song that seethes within your breast,
Let your joy burst forth in passion...
Don't hold back your song! Let it soar.
Sing your song, youth. I beg you sing...
Let it seize you, kiss you, inspire you to love
With youthful ardour... Let the foaming wave of feelings
Which your song arouses surge over us.
Sing your song, youth, and laugh like children!
Let the sound of your voice rise to the heavens
And echo back to us again, from the envious stars.
For we adore you, as we adore the sun.
Sing, youth! Sing your joyful song!
Laugh, youth, laugh! The world is yours.
Broken Melody
Broken melody -- tear sparkling in the eye
Of a woman loved...
Please past,
Jewel lost,
A trampled dream
Lips unkissed
In the broken melody.
With silent sobs the naked shoulders shake,
Their whiteness dazzling...
Stabbed, stabbed with remorse
For the moments of mindlessness,
For her ruined fate,
For the happiness lost
In the broken melody.
Face hidden in her hands in shame,
Remorsefully the woman weeps,
With heart despairing
(A broken guitar,
A voice stifled
On lips kissed by pain
In the broken melody).
Silent he stands beside the woman weeping
Scolding tears of shame
That dim her eyes.
Some money on the table quickly lays
And goes away,
Leaving the woman lost
In the broken melody.
But when another comes, lust mounts again,
The heated blood
Pounds furiously through the veins,
Benumbing mind
... and only gasps
And grants are heard
In the horrid melody.
Preface of prefaces
Songs of resurrection
The sons of a new age
May the man be born...
Awakening
The spark
Song of youth
Songs unsung
Songs of poverty
Poem of poverty
Urban ballad
The highlander's recital
The slums
Blasphemy
Broken melody
The prisoner's song
Songs of noble grief
The shape of the Superman
The lost rhyme
Autumn on parade
Scandalous song
Resignation
Fragment
New spirit
The themes
The weight of destiny
Songs of the West
Song of the West
Wandering souls
A song on its own
A song on its own
Songs of youth
Springtime ecstasy
Two lips
Spring sonnet
Z. B.
The encounter
One night
Prayer
Around the table
On the swing of fate
The yearning of youth
Final songs
A sleepless night
Suffering
Luckless inspiration
Incomprehensible song
Solitude
Under the banners of melancholy
Poem of poverty
Poverty, brothers, is a mouthful that's hard to swallow,
A bite that sticks in your throat and leaves you in sorrow,
When you watch the pale faces and rheumy eyes
Observing you like ghosts and holding out thin hands;
Behind you they lie, stretched out
Their whole lives through, until the moment of death.
Above them in the air, as if in disdain,
Crosses and stony minarets pierce the sky,
Prophets and saints in many colours radiate splendour.
And poverty feels betrayed.
Poverty carries its own vile imprint,
It is hideous, repulsive, disgusting.
The brow that bears it, the eyes that express it,
The lips that try in vain to hide it
Are the offspring of ignorance, the victims of disdain,
The filthy scraps flung from the table
At which for centuries
Some pitiless, insatiable dog has fed.
Poverty has no good fortune, only rags,
The tattered banners of a hope
Shattered by broken promises.
Poverty wallows in debauchery.
In dark corners, together with dogs, rats, cats,
On mouldy, stinking, filthy mattresses,
Naked breasts exposed, sallow dirty bodies,
With feelings overwhelmed by bestial desire,
They bite, devour, suck, kiss the sullied lips,
And in unbridled lust the thirst is quenched,
The craving stilled, and self-consciousness lost.
Here is the source of the imbeciles, the servants and the beggars
Who will tomorrow be born to fill the streets.
Poverty shines in the eyes of the newborn,
Flickers like the pale flame of a candle
Under a ceiling blackened with smoke and spider webs,
Where human shadows tremble on damp stained walls,
Where the ailing infant wails like a banshee
To suck the dry breasts of its wretched mother
Who, pregnant again, curses god and the devil,
Curses the heavy burden of her unborn child.
Her baby does not laugh, it only wastes away,
Unwanted by its mother, who curses it, too.
How sorrowful is the cradle of the poor
Where a child is rocked with tears and sighs.
Poverty's child is raised in the shadows
Of great mansions, too high for imploring voices to reach
To disturb the peace and quiet of the lords
Sleeping in blissful beds beside their ladies.
Poverty matures a child before its time,
Teaches it to dodge the threatening fist,
The hand which clutches its throat in dreams,
When the delirium of starvation begins
And when death casts its shadow on childish faces,
Instead of a smile a hideous grimace.
While the fate of a fruit is to ripen and fall,
The child is interred not maturing at all.
Poverty labours and toils by day and night,
Chest and forehead drenched in sweat,
Up to the knees in mud and slime,
And still the empty guts writhe in hunger.
Starvation wages! For such a daily ordeal,
A mere three or four leks and an 'On your way.'
Poverty sometimes paints its face,
Swollen lips scarlet, hollow cheeks rouged,
And body a chattel in a filthy trade.
For service in bed for which it is paid
With a few lousy francs,
Stained sheets, stained face and stained conscience.
Poverty leaves a heritage as well,
Not cash in the bank or property you can sell,
But distorted bones and pains in the chest,
Perhaps leaves the memory of a bygone day
When the roof of the house, weakened by decay,
By age and the weather collapsed and fell,
And above all the din rose a terrible cry
Cursing and imploring, as from the depths of hell,
The voice of a man crushed by a beam.
Under the heel, says the priest, of a god irate
Ends thus the life of a dissolute ingrate.
And so the memory of such misfortunes
Fills the cup of bitterness passed to generations.
Poverty in drink seeks consolation,
In filthy taverns, with dirty, littered tables,
The thirsting soul pours glass after glass
Down the throat to forget its many worries,
The dulling glass, the glass satanic,
Caressing with a venomous bite.
And when, like grain under the scythe, the man falls
To the floor, he giggles and sobs, a tragicomic clown,
And all his sorrow in drink he drowns
When one by one, a hundred glasses downs.
Poverty sets desires ablaze like stars in the night
And turns them to ashes, like trees struck by lightning.
Poverty knows no joy, but only pain,
Pain reducing you to such despair
That you seize the rope and hang yourself,
Or become a poor victim of 'paragraphs.'
Poverty wants no pity, only justice!
Pity? Bastard daughter of cunning fathers,
Who like the Pharisees, beating the drum
Ostentatiously for their own sly ends,
Drop a penny in the beggar's hands.
Poverty is an indelible stain
On the brow of humanity through the ages.
And never can this stain be effaced
By doctrines decaying in temples.
[Poema e mjerimit, from the volume Vargjet e lira, Tirana: Ismail Mal' Osmani 1944, translated from the Albanian by Robert Elsie, published in English in Migjeni, Free Verse, Peja: Dukagjini 2001, p. 34-43]
Blasphemy
The mosques and churches float through our memories,
Prayers devoid of sense or taste echo from their walls.
Never has the heart of god been touched by them,
And yet it beats on amidst the sounds of drums and bells.
Majestic mosques and churches throughout our wretched land,
Spires and minarets towering over lowly homes,
The voice of the hodja and priest in one degenerate chant,
Oh, ideal vision, a thousand years old!
The mosques and churches float through memories of the pious,
The chiming of the bell mingles with the muezzin's call,
Sanctity shines from cowls and from the beards of hodjas.
Oh, so many fair angels at the gates of hell!
On ancient citadels perch carrion ravens,
Their dejected wings drooping - the symbols of lost hopes,
In despair do they croak of an age gone by
When the ancient citadels once gleamed with hallowed joy.
[Blasfemi, from the volume Vargjet e lira, Tirana: Ismail Mal' Osmani 1944, translated from the Albanian by Robert Elsie, published in English in Migjeni, Free Verse, Peja: Dukagjini 2001, p. 55]
Song of noble grief
Oh, noble grief of the suffering soul
That into free verse bursts out...
Would you perchance take comfort
In adorning the world with jewels?
Oh, noble grief in free verse,
Which sincerely sounds and resounds,
Will you ever move the feelings of men,
Or wither and die like the autumn leaves?
Oh, song worthy of noble grief...
Never rest! But with your twin,
Lamentation, sing out your suffering,
For time will be your consolation.
[Kanga e dhimbës krenare, from the volume Vargjet e lira, Tirana: Ismail Mal' Osmani 1944, translated from the Albanian by Robert Elsie, published in English in Migjeni, Free Verse, Peja: Dukagjini 2001, p. 63]
Autumn on parade
Autumn in nature and autumn in our faces.
The sultry breeze enfeebles, the glowering sun
Oppresses the ailing spirit in our breasts,
Shrivels the life trembling among the twigs of a poplar.
The yellow colours twirl in the final dance,
(A frantic desire of leaves dying one by one).
Our joys, passions, our ultimate desires
Fall and are trampled in the autumn mud.
An oak tree, reflected in the tears of heaven,
Tosses and bleeds in gigantic passion.
"To live! I want to live!" - it fights for breath,
Piercing the storm with cries of grief.
The horizon, drowned in fog, joins in
The lamentation. In prayer dejected fruit trees
Fold imploring branches - but in vain, they know.
Tomorrow they will die... Is there nowhere hope?
The eye is saddened. Saddened, too, the heart
At the hour of death, when silent fall the veins
And from the grave to the highest heavens soar
Despairing cries of long-unheeded pain.
Autumn in nature and autumn in our faces.
Moan, desires, offspring of poverty,
Groan in lamentation, bewail the corpses,
That adorn this autumn among the withered branches.
[Vjeshta në parakalim, from the volume Vargjet e lira, Tirana: Ismail Mal' Osmani 1944, translated from the Albanian by Robert Elsie, published in English in Migjeni, Free Verse, Peja: Dukagjini 2001, p. 71]
Scandalous song
A pale-faced nun who with the sins of this world
Bears my sins, too, upon her weary shoulders,
Those shoulders, wan as wax, which some deity has kissed,
Roams the streets like a fleeting angel.
A pale-faced nun, cold as a marble tomb,
With greyish eyes like the ashes of spent desires,
With thin red-ribbon lips, tightly pressed to smother her sighs,
A chilling image of her has lingered in my memory.
From pious prayers she comes and to her prayers she returns.
In downcast eyes, in lips, in folded hands her prayers repose.
Without her prayers what fate would be the world's?
Yet they cannot stop another day from dawning.
Oh, nun so pale, making love to the saints,
Consumed in ecstasy before them like an altar candle,
Revealing herself to them..., oh, how I envy the saints,
Pray not for me, for I am hell-bent with desire.
You and I, nun, are two ends of a rope,
On which two teams tug one against the other -
The struggle is stern and who knows how it will end,
So, tug the rope, let the teams contend.
[Kanga skandaloze, from the volume Vargjet e lira, Tirana: Ismail Mal' Osmani 1944, translated from the Albanian by Robert Elsie, published in English in Migjeni, Free Verse, Peja: Dukagjini 2001, p. 73]
Resignation
In tears have we found consolation...
Our heritage in life has been
Misery... for this whole world
Is but a grave in the universal womb,
Where human reptiles are condemned to creep,
Their will crushed in the grip of a giant.
- An eye adorned in purest tears of profound pain
Shines from the far side of hell,
And at times, the reflection of a fleeting thought
Flashes round the globe
To give vent to awesome wrath.
But the head hangs, the sorrowful eyelids droop
And through the lashes wells a crystal tear,
Rolls down the cheek and splashes on the earth,
And in every splash of a teardrop a man is born
To take to the road of his own destiny.
In the hope of the smallest victory, he roams from land to land,
Over roads covered with brambles, among which he passes
Graves washed in tears and crazy folk who snigger.
[Rezignata, from the volume Vargjet e lira, Tirana: Ismail Mal' Osmani 1944, translated from the Albanian by Robert Elsie, published in English in Migjeni, Free Verse, Peja: Dukagjini 2001, p. 75]
Fragment
...
On the mercy of the merciless
The little beggar survived.
His life ran its course
In dirty streets,
In dark corners,
In cold doorways,
Among fallacious faiths.
But one day, when the world's pity dried up
He felt in his breast the stab
Of a new pain, which contempt
Fosters in the hearts
Of the poor.
And - though yesterday a little beggar,
He now became something new.
An avenger of the past,
He conceived an imprecation
To pronounce to the world,
His throat strained
To bring out the word
Which his rage had gripped
And smothered on his lips.
Speechless he sat
At the crossroads,
When the wheels of a passing car
Quickly crushed
And... silenced him.
[Fragment, from the volume Vargjet e lira, Tirana: Ismail Mal' Osmani 1944, translated from the Albanian by Robert Elsie, published in English in Migjeni, Free Verse, Peja: Dukagjini 2001, p. 77]
The themes
Is there the theme of a poem among fading memories,
Among the happy memories of childhood innocence,
When the heart was full of worldly pleasures,
Desires, hopes and ever-sweet dreams?
Is there the fiery theme of a poem of love
Among the lingering memories of eager youth,
With sonorous rhymes and ardent vows,
Full of the lust for life and shouts of mirth?
On the pallid faces of fallen women
Loitering in doorways to sell themselves,
On their faces a tragic poem is carved
In tears and grief that rise to the heavens,
In dark corners where derision reigns
In disgust, and the insane jeer
At their wives and children,
There in revolt great themes await creation.
In hidden corners where fear dwells
And passivity lurks to smother life,
There in betrayal does the theme take its source
And with it, the poet pens his verse.
Throughout man's life do themes of all kinds
Come and go. Now the ultimate of themes has come,
Frightening in our fantasy - the paling of the face,
An ominous shadow, and the death knell tolls.
[Motivet, from the volume Vargjet e lira, Tirana: Ismail Mal' Osmani 1944, translated from the Albanian by Robert Elsie, published in English in Migjeni, Free Verse, Peja: Dukagjini 2001, p. 81]
Suffering
For some time now
I have seen clearly
How from suffering my eyes are growing larger,
The furrows in my face and brow are growing deeper,
And my smile has grown bitter...
...and I have come to realize
That the coming days
Will no longer be constructive ones
Of energy and work, but simply the passing
Of a waning life.
With time, I have come to see
How this treacherous life
Has singed
Each of my senses,
One by one,
Until nothing remains
Of the joy
I once had.
Oh life,
I did not know before
How much I dreaded
Your grip
That strangles
Ruthless.
But helpless now,
I gaze into the mirror and see
How from suffering my eyes are growing larger,
The furrows in my face and brow are growing deeper,
And that soon I will become
A tattered banner,
Worn and torn
In the battles of life.
[Vuejtja, from the volume Vargjet e lira, Tirana: Ismail Mal' Osmani 1944, translated from the Albanian by Robert Elsie, published in English in Migjeni, Free Verse, Peja: Dukagjini 2001, p. 123]
Under the banners of melancholy
The banners
Of a mournful melancholy
Wave
Throughout our land...
Nor can it be said
That here live a people
Who are building
Something new.
Here and there in the shadow
Of the banners
An effort can be seen,
A gigantic struggle
To triumph over death,
To give birth to something great,
To bring a jinni to light!
But (oh, irony of fate)
From all that labour
Only a mouse is born.
And thus this comedy
Bursts our vein of humour,
And we ourselves
Burst into rage.
Over the threshold of each house
That contains a sign of life
Mournful melancholy
Unfolds its banner.
[Nën flamujt e melankolisë, from the volume Vargjet e lira, Tirana: Ismail Mal' Osmani 1944, translated from the Albanian by Robert Elsie, published in English in Migjeni, Free Verse, Peja: Dukagjini 2001, p. 135]

Falenderojme lexuesit per vemendje!

Flori Bruqi

Prishtine,28 shtator 2006.

Shkenctaret perjashtohen nga Universiteti ad hoc...

2006-09-27T16:28:00.000+02:00

From: Bruqi Flori
To: agim.ceku@ks-gov.net, alb_shkupi@hotmail.com, asani57@hotmail.com, bekteshi_i@hotmail.com, bektesh.rudhani@kek-energy.com, besnikelezi@yahoo.com, bukureshti@yahoo.com, drlebibehashani@hotmail.com, durakzyrapi@yahoo.com, durakzyrapi885@hotmail.com, enver_hasani@yahoo.com, fadil.kryeziu@ks-gov.net, g.ajgeraj@bluewin.ch, hashim.thaqi@pdk-kosova.org, hasim_rushiti@hotmail.com, dashnimhebibi99@hotmail.com, i_prokshi49@hotmail.com, ibrahimtershnjaku@yahoo.com, ilirjana_z@yahoo.com, isalatifaj@hotmail.com, islamhusaj@yahoo.com, isufdedushaj@hotmail.com, jahja.lluka@ks-gov.net
Cc: bruqi-flori@hotmail.com
Subject: RE: Skandaloze:Rektori i UP-se perjashton shkenctaret nga procesi mesimor?
Sent: Wednesday, September 27, 2006 2:03 PM

--------------------------------------------------------------------------------
From: "Bruqi Flori"
To: art-cafe@alb-net.com
CC: bruqi-flori@hotmail.com
Subject: Skandaloze:Rektori i UP-se perjashton shkenctaret nga procesi mesimor?
Date: Wed, 27 Sep 2006 13:59:47 +0000

Te dashur lexues,

Ne web faqet tona(Floart,Flori-Press dhe Floart-press) erdhen disa nga reagimet e lexuesve per presedanin e Rektorit te UP-se z.Enver Hasani,qe ka bere ndaj 3 pedagogeve te UP.

Meqenese web faqet tona jane pa censure,po i botojme edhe letrat e lexuesve qe na arriten ne DESK-un tone.

Denigrimi i profesoreve dhe shkenctareve eminente (Mustafe Aliu,Hasim Rushiti,Shemsedin Vehapi) ka qene i pa presedan dhe teper i ngutshem nga ana e rektorit i cili kesaj radhe si keshilltare i dy gjeneraleve(Ramush Haradinajt,Agim Çekut) ka pesuar fiasko!

Me siguri rektori Enver Hasani do te kete guximin intelektual dhe moral qe vendimet e tij te pamatura(kuturu) do ti stopoje.

Nese nje gje te tille nuk do ta beje ai,duhet medoemos ta beje Senati i Universitetit te Prishtines,apo ministri i Arsimit Agim Veliu , apo vete Ramush Haradinaj ,i cili ka nominuar zotin Hasani per Rektor!...

Nese keta se bejne nje gje te tille atehere nje gje te tille duhet ta beje administrata e UNMIK-ut.

Moderatori:F.Bruqi
===========================================================
Letra 1

Date:Wed, 27 Sep 2006 13:03:00 +0100 (BST)
From:"Ramadan Avdimetaj"
Subject:Re: Ndal turrin rektor!
To:"Ramadan Avdimetaj"
Zoti Shehu,

Me erdhi shume mire qe patet guximin intelektual te botoni nje te vertete nga UP-ja.
Do te benit mire qe kete leter ta publikoni ne webin tuaj dhe tonin qe lexohet me te madhe edhe ne Kosove.

Respek,

Ramadan Avdimetaj
==============================================

Letra 2.

Ramadan Avdimetaj wrote:

Nuk jemi ne kohen e Millosheviqit ti largosh kuadrot nga Universitetit

(Leter e hapur per prof.dr.Enver Hasanin)

Zoti rektor,

Me indinjat degjuam mbreme lajmet ne mjetet audiovizuale,se ti ad hoc ke larguar nga procesi mesimor profesoret dhe shkenctaret me te mire qe ka Universiteti i Prishtines(Mustafe Aliun,Hasim Rushitin,Shemsedin Vehapin...)...

Kush te nxiti te besh nje veprim kaq te pamatur politike zoti rektor.

A mos valle ti me qellim po deshiron ta mbyllesh Fakultetin e Kultures Fizike dhe Sportit ne Prishtine si ne kohen e kryecetnikut serb Sllobodan Millosheviqit.

Ti heqesh nga procesi mesimor shkenctaret me ne ze qe me mish e shpirt jane duke punuar me studente dhe arsimtare per reforma kjo eshte nje presedan i llojit te vet!

Sidoqofte per permirsimin e ketij gabimi si politikollog pa konsultuar askend kjo eshte turp per ju si njeri,rektor dhe intelektual.

Do te lusja si nje intelektual qe i tham vedit ta permirsoni gabimin e bere(ndofta jo me qellime)deri ne fillim te procesit mesimor ngase pa keta pedagoge duhet mbyll fakultetin ne fjale.

E ti me siguri nje gje te tille nuk e deshiron?Apo nese e deshiron atehere kjo eshte nje gaf i juaji i qellimte per diskreditimin e Universitetit dhe per nje gje te tille duhet te pergjigjesh heret apo vone edhe me ligj e edhe me Kanun,sic keni thene ne aktvendimet e leshuara si dhe shkrimin:
http://gjuhashqipe.blogspot.com/2006/09/letr-e-hapur-rektorit-t-up-s.html#links

Shkrimin ne fjale po e ricikloje edhe ne disa adresa per hire te transparences ndaj lexuesve dhe te atakuarve.

Me respekt,

Ramadan Avdimetaj,profesor i biokimise
==========================================================
Letra 3.

From : bashkim hasanaj
Sent : Wednesday, September 27, 2006 12:12 PM
To : agim.ceku@ks-gov.net

Subject : RE: Shkenca Kosovare në peshojë?...

Zoti kryeminister,
E dijme se ke pune me te rendesishme.Por do te ishte e udhes qe vete ju te parandaloni zotin Enver Hasani,rektor ne UP me marrinat qe ka bere me 3 shkenctare.

Turp per zotin Hasani .Kjo gjithsesi atij do ti kthehet bumerang kur mbi 500 studente te Fakultetit te Kultures Fizike dhe te Sportit ne Prishtine do te mbesin pa 3 pedagoget e tyre(Mustafe Aliun,Hasim Rushitin dhe Shemsedin Vehapin).

Te gjithe e dine se kush eshte profesor Fehmi Krasniqi,....(hjekim fjalët ofenduese,verejtja e moderatorit) , kurse z.Enver Hasani e mbrone ate.

Sa s'eshte bere vone do te ishte qe vete ju te interesoheni per kete rast se shkenctaret Kosova duhet me i formue prej balte kurse Enver Hasani,i zhbine nga faqja e dheumt me vendime absurde dhe norma kanunore.

Respekt,

Prof.dr.Bashkim Hasanja nga Prishtina
---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Letra 4.

Subject: Shkenca Kosovare në peshojë?...
Date: Wed, 27 Sep 2006 12:04:33 +0200

Përshendetje ,

Për hirë të informimit të anëtarëve të forumit tonë ju postojmë shkrimin -Letër e hapur rektorit të UP-së,të botuar në Floart-press, të datës 26.09.2006.

Meqenëse rektori i UP prof.dr.Enver Hasani ,është anëtar i alb-shkencës do të ishte mirë që lidhur më situatën e krijuar në FKFS të UP-së të jap vlerësimin e tij të PAMATUR rreth suspendimit të mësimdhenësve nga procesi mësimor.

Na çuditë fakti pse zoti Hasani nuk është Konsultuar fare më Këshillin arsimoro-shkencor të Rektoratit,Senatin dhe Prorektoret e UP e asë më Sekretarin e rektoratit lidhur më një vendim aqë BANAL dhe të pamatur .

Zoti Hasani,bëri më zi se në kohën e Millosheviqit! Nga procesi mësimor përjashtoj shkenctarët më të mirë që ka Kosova. Këta shkenctarë janë edhe bartësit kryesorë të procesit shkencor-edukativo mësimor tash e 30 vjetë.

Mos vallë Ti më sejmenët tu dëshironi të mbyllni Fakultetin e Kulturës Fizike dhe Sportit?
Pse e shtini në një thes të viktimizuarit më viktimizuesin i cili më revole dhe stupca sulmon pedagogët...

Ndal turrin zoti Enver Hasani,se do ta beni llugë Fakultetin e Kulturës Fizike dhe Sportit! keni punë më të rëndësishme të bëni në Fakultetin Ekonomik ,Juridik e Teknikë...

Në fund :Turp është të largosh Mustafë Aliun,Hasim Rushitin dhe Shemsedin Vehapin,o zoti Enver Hasani!

Më respekt,

Bashkim Hasanja

Prishtinë,27.09.2006.
-----------------------------------------------
Redaksia:

E shofim te arsyeshme dhe i mirepresim reagimet e te atakuarve.Pa medyshje dhe cenzure do ti publikojme shkrimet , ne faqet tona,per hire te vertetes se hidhur ndofta te pa qellimte te rektorit tone te mirenjohur Enver Hasani.

Meqenese letrat jane postuar edhe disa web faqeve dhe personave autoritative ne vend jemi te mendimit per shkak te transparences te gjitha ti publikojme pa hezitim.
Reagimet kanë pësuar përshkak të letrës tonë të hapur më titull:

Moderatori:Flori Bruqi

-------------------------------------------------------------------
http://floart-press.blogspot.com/2006/09/letr-e-hapur-rektorit-t-up-s.html

FLOART-PRESS ,27.9.06

Letër e hapur rektorit të UP-së
Lajm ditor nga Universiteti Prishtinës

REKTORI ENVER HASANI RA NË PROVIM

Prishtinë,26 shtator2006.-

Më vendimin eRektorit të Universitetit të Prishtinës të datës 26.09.2006 u suspenduan për vitin shkollor 2006/2007 nga procesi mësimor shkenctarët më të mirë të këtij universiteti.

I shkarkuar nga funksioni i Dekanit të Fakultetit të Kulturës Fizike dhe Sportit në Prishtinë është shkenctari prof.dr.sci.Mustafë Aliu,kurse të suspenduar nga procesi mësmor deri në qershor të vitit 2007 janë shkenctarët prof.dr.sci.Hasim Rushiti dhe prof.Mr.sci.Shemsedin Vehapi.

Rektori profesor asisten EnverHasani ,duke u bazuar në thashethëna si dhe në informacione të njëanshme-tendencioze të profesor asistent Fehmni Krasniqit,i cili në mënyrë të paskrupullt ë ofendon të gjithë arsimtarët e këtij fakulteti, deri në likuidim fizik më revole dhe stupca hekuri.

Profesori Krasniqi kohë mëparë ka kërcnuar edhe ish Dekanin e këtij fakulteti prof.dr.sci.Mehdi Jasharin, e në të njajtën mënyrë Krasniqi tentoj ta rrafë edhe dekanin Mustafë Aliu më datën 20 shtator të këtij viti.
Profesor Krasniqi tinzisht më një stupc hekuri godet pas shpine kolegun e tij të punës profesorin Shemsedin Vehapi.

Të njejtin e lëndon në shpinë,por fal gjeturisë së Vehapit ai i pshton më të keqës,goditjës në kokë më stupc.
Më pastaj pa psuar asnjë lëndim nga kolegët e tij,Krasniqi ik nga Fakulteti dhe shkon në Rektorat,ku ai rrenë zyrtarët e këtij rektorati si shumë here më pare kur ishte rektor edhe profesor dr .Arsim Bajrami.

ABSURDITETI I VENDIMIT TË REKTORIT

Rektori zoti Enver Hasani ,në vend se ti inkurajojë profesorët të cilët kanë parandaluar konfliktin ,ai merr vendimin e tij ,suspendon të lartëshënuarit,duke thenë:”… rasti duhet të ndiqet në rrugë të rregullta gjyqsore dhe sipas zakoneve lokale(sipas zakonit të Lek Dukagjinit,vërejtje F.B).

Shkenctarët Mustafë Aliu,Hasim Rushiti,Shemsedin Vehapi janë viktima të pafajshme e që në rastinm konkret nga rektori ,u mbrojt profesor Krasniqi e jo mësimdhenësit dhe fakulteti në tërësi.

Më kë rast Rektori i UP-së në vend se të merr masa të drejta Ligjore dhe Statutore ,ai suspendon arsimtarët e pafajshëm të cilët kanë penguar të merr hov e keqja.

Pikërisht profesorët Aliu,Rushiti dhe Vehapi të njohur si shkenctarë jo vetëm në Universitetin e Prishtinës për të mire,por për momentin edhe bartësit kryesorë të reformave sipas Kartës së Bolonjës,e të cilat (jo shkenctarëve ) dikujt po i pengojnë

duke e kthyer Fakultetin në një katrahurë të qëllimtë në atë popullorqën”ujko do mjegull”.
Çka është më më rëndësi nga burimet brenda përbrenda fakultetit arsimtarët Aliu,Rushiti dhe Vehapi gëzojnë reputacion të veçantë sidomos të studentët ,mungesa e të cilëve është në dëm të procesit mësimor në tërësi,dhe të vet studentëve.

Shpresojmë dhe besojmë që vet Rektori do të abrogojë vendimin e tij ,në të mire të Fakultetit,studentëve dhe vetë reputacionit që gëzon si rektor profesor Hasani.

Flori Bruqi

# posted by FLOART-PRESS @ 12:41 PD
Comments: Post a Comment

Tre libra për fëmijë nga Gëzim Ajgeraj

2006-09-26T16:49:00.001+02:00

Këto ditë dolën nga shtypi, tre libra për fëmijë nga Gëzim Ajgeraj.
Dy në Zvicër dhe njëri në Prizren.

Botoi; “Metafora”, Prizren, shtator, 2006

Fabula: BOSI LEPURUSHI

Me artin e faulës, Ajgeraj reflekton fuqishëm mjeshtërine krijuese te tij edhe në këtë stiltë të shkruarit. Ai, përmes këtij zhanri depërton thelle në botën e më të vegjëlve, të cilët e dua aq shumë fabulën. Është bota shtazore e prezantuar në fabul, përmes së cilës prezantohen të gjitha zhvillimet në pyll, në fushë, në kopsht, e kudo. Është një bote e tërëe shtazëve të egra e të buta shtëpik, të cilat bëhen personazhe të fabulës. Janë karaktere të shumta, të cilat gërshetohen në fabul, duke reflektuar në varg një botë përplot përzierje. Hiq më pak, këto karaktere, fatkeqësisht nganjëherë e pasqyrojnë edhe botën njerëzore, e cila në fabul zhvishet nga maskimet që e mbulojnë atë. Pra, fabula, në një formë apo tjetër, bëhet si një pasqyrë reflektuese edhe për botën njerëzore, për ta zhveshur atë nga dredhitë, lajkat, ndërkamct etj. Megjithatë, fabul i dedikohet botës së të vegjëlve, dhe me personazhet që e ndërtojnë atë, ia arrin që të jetë e pëlqëshme te kjo moshë. Janë të bëmat e arushkës, dredhitë e dhelprës, lepurushit, ujkut, luanit, bletës, pulës, miut e maces, etj. ato që këtë fabul e bëjnë të pëlqyshme. Në karakterin e dhelprës, shpalosen të gjitha dredhitë dhe lajkat që ua ndërton të tjerëve ajo, apo ariun i cili shumë herë bletës ia vjedh mjaltin në kosh, dhe nuk e pranon fajësinë derisa një ditë e zë pranë mjaltit. Apo, bosi lepurushi, i cili shtiret i pasur përpara shokëve, por në fakt zanatin e vjedhjes së lakrave të xha Tomorit nuk e harron. Në mbretërinë e pyllit ndodhin të gjitha ato zhvillime që ndodhin edhe në shoqërinë njerëzore dhe kjo është edhe metafora e fabulës, të cilën vetëm pasi ta keni lexuar, do të keni mundësi t'i mësoni të gjitha ato që ndodhin ne liber.
Ilam Berisha, prof.

Botoi; “Metafora”, Zvicër, shtator, 2006

Poema: DITA ME TONIN

Vargut të krijimeve të larmishme, të poetit, publicistit, dramaturgut, eseistit dhe shkrimtarit tashmë të njohur, Gëzim Ajgeraj, po i shtohet edhe një përmbledhje poetike për fëmijë, përkatësisht poema "Dita me Tonin". "Dita e mirë shihet që në mëngjes", thotë një fjalë e urtë. Bashkë me rrezet e çiltra të mëngjesit, ngrihet i gëzuar Toni. Dhe ashtu, me këngën në gojë, nën qiellin e përshkimeve ku tashmë, zogjtë fluturojnë të lirë, Toni do ta bëjë jetën ashtu siç është më së miri. Toni është i sjellshëm, ka dashuri ndaj prindërve, ndaj shokëve, ndërsa më tepër respekton nënën, ngase, shpeshherë ajo i ndihmon kur ka ndonjë detyrë pakëz si të vështirë. Dhe, dashuria bëhet reciproke. Nëna i thur këngë të birit duke i dëshiruar paqe e lumturi në jetë.
Duke lexuar përmbajtjen e kësaj poeme, të shkurtër, por kuptimplote, lehtë e kemi të kuptojmë se përmes Tonit shihet vetë simbolika e shpirtit të autorit, i cili, për mëmë-dhenë, jepet e tretet.
Përmes kësaj poeme, lexuesi mund të gjejë freskinë e çiltër të botës që e rrethon. Edhe një dëshmi është kjo e poetit Gëzim Ajgeraj, se në botën e fëmijëve sheh shpresën dhe vetëm me fuqizimin dhe optimizmin e njeriut të ri, mund të ndërtohet një ardhmëri e re.

Ilam Berisha, prof.

Botoi; “Metafora”, Zvicër, shtator, 2006

Poema: VITI ME ARDIN

Përmes poemës, ”Muajt e vitit me Ardin", Gëzim Ajgeraj na e sjell botën e larmishme që e sjellin ndryshimet e stinëve në moshën e më të vegjëlve. Kjo poemë me vete bart edhe një plagë të madhe të popullit tanë, atë të udhëve te mërgimit. Vogëlushi Ardi, është njëri nga ata shumë fëmijët e Kosovës që rriten në zhaurimën e mallit për babanë e tij që gjendet diku larg në mërgim. Duke udhëtuar me Ardin nëpër muajt e vitit, gjejmë gëzime, festa, përkujtime e nderime, zhgënjime e shpresë, përkushtim për dituri, mall, rritë... Kjo kategori e fëmijëve, e përvëluar në mall për prindërit e tyre larg, ka dhimbje në shpirt, mall, zbrazëti, e cila e përcjell shtatit të tij. Dhe kjo mungesë, herë herë shkakton trauma të cilat e bashkëshoqërojnë. Sa të dhimbshme janë ato ditë para udhëtimit të babait, ditët e ndarjes kur ai merr udhët e që shpërthejnë në lot. Ndërsa, e gjithë pritja bëhet shpresë, se babai do të kthehet përsëri në pushime dhe do të jetë pranë tyre. Sa ngazëlluese janë ato çaste e ditë kur babai gjendet pranë Ardit e Tonit. Është çmallje e papërshkrueshme. Dhe e gjithë kjo, na i kujton sa e sa vargje fëmijësh, që rrita e tyre bëhet larg kujdesit prindëror. Së dyti, këta vogëlushë, edhe pa babanë, në saje të kujdesit të mamasë, gjyshes, arrijnë të jenë fëmijë të shkëlqyeshëm në shtëpi dhe në shkollë. E gjithë kjo është një dëshirë e babait, sepse duke mësuar në shkollë, do të arrijnë të avancohen dhe të shkollohen. Kështu, perspektiva e tyre do të jetë në atdheun e vet, në Kosovë. Me këtë edhe do të prehen udhët e mërgimit. Ndërsa muajt dhe stinët nëpër të cilat udhëtojmë, na sjellin ndryshimet, kohën, rrethi që e rrethon vogëlushin, etj. Dhe, brenda gjithë këtyre ndryshimeve, ai nuk mbetet anash por bëhet pjesë e tyre, duke mos u ndarë për asnjë çast. Gëzim Ajgeraj, përmes kësaj poeme, rrëfen qetë e bindshëm për botën brenda së cilës përpëlitet vogëlushi Ardi, duke hyrë thellë në botën e fëmijëve, dhe na sjell çaste të cilat na tërheqin gjatë leximit.
Dhe së fundi, viti i vjetër përfundon brenda shpresave të tij, të cilat i ndërton pranë babait, i cili gjendet në pushime. Të gjitha ato shpresa janë pjesë e jetës së tij, se e ardhmja do të sjellë ditë të mira për Ardin, po edhe për prindërit e tij.

Ilam Berisha, prof. 21. 4. 2006,

Tre libra për fëmijë nga Gëzim Ajgeraj

2006-09-26T16:49:00.000+02:00

3 Libra nga moderatori Gezim Ajgeraj

2006-09-23T13:37:00.000+02:00

Këto ditë dolën nga shtypi, tre libra për fëmijë nga Gëzim Ajgeraj.

Dy në Zvicër dhe njëri në Prizren.

Botoi; “Metafora”, Prizren, shtator, 2006

Fabula: BOSI LEPURUSHI

Me artin e faulës, Ajgeraj reflekton fuqishëm mjeshtërine krijuese te tij edhe në këtë stiltë të shkruarit. Ai, përmes këtij zhanri depërton thelle në botën e më të vegjëlve, të cilët e dua aq shumë fabulën. Është bota shtazore e prezantuar në fabul, përmes së cilës prezantohen të gjitha zhvillimet në pyll, në fushë, në kopsht, e kudo. Është një bote e tërëe shtazëve të egra e të buta shtëpik, të cilat bëhen personazhe të fabulës. Janë karaktere të shumta, të cilat gërshetohen në fabul, duke reflektuar në varg një botë përplot përzierje. Hiq më pak, këto karaktere, fatkeqësisht nganjëherë e pasqyrojnë edhe botën njerëzore, e cila në fabul zhvishet nga maskimet që e mbulojnë atë. Pra, fabula, në një formë apo tjetër, bëhet si një pasqyrë reflektuese edhe për botën njerëzore, për ta zhveshur atë nga dredhitë, lajkat, ndërkamct etj. Megjithatë, fabul i dedikohet botës së të vegjëlve, dhe me personazhet që e ndërtojnë atë, ia arrin që të jetë e pëlqëshme te kjo moshë. Janë të bëmat e arushkës, dredhitë e dhelprës, lepurushit, ujkut, luanit, bletës, pulës, miut e maces, etj. ato që këtë fabul e bëjnë të pëlqyshme. Në karakterin e dhelprës, shpalosen të gjitha dredhitë dhe lajkat që ua ndërton të tjerëve ajo, apo ariun i cili shumë herë bletës ia vjedh mjaltin në kosh, dhe nuk e pranon fajësinë derisa një ditë e zë pranë mjaltit. Apo, bosi lepurushi, i cili shtiret i pasur përpara shokëve, por në fakt zanatin e vjedhjes së lakrave të xha Tomorit nuk e harron. Në mbretërinë e pyllit ndodhin të gjitha ato zhvillime që ndodhin edhe në shoqërinë njerëzore dhe kjo është edhe metafora e fabulës, të cilën vetëm pasi ta keni lexuar, do të keni mundësi t'i mësoni të gjitha ato që ndodhin ne liber.

Ilam Berisha, prof.

Botoi; “Metafora”, Zvicër, shtator, 2006

Poema: DITA ME TONIN

Vargut të krijimeve të larmishme, të poetit, publicistit, dramaturgut, eseistit dhe shkrimtarit tashmë të njohur, Gëzim Ajgeraj, po i shtohet edhe një përmbledhje poetike për fëmijë, përkatësisht poema "Dita me Tonin". "Dita e mirë shihet që në mëngjes", thotë një fjalë e urtë. Bashkë me rrezet e çiltra të mëngjesit, ngrihet i gëzuar Toni. Dhe ashtu, me këngën në gojë, nën qiellin e përshkimeve ku tashmë, zogjtë fluturojnë të lirë, Toni do ta bëjë jetën ashtu siç është më së miri. Toni është i sjellshëm, ka dashuri ndaj prindërve, ndaj shokëve, ndërsa më tepër respekton nënën, ngase, shpeshherë ajo i ndihmon kur ka ndonjë detyrë pakëz si të vështirë. Dhe, dashuria bëhet reciproke. Nëna i thur këngë të birit duke i dëshiruar paqe e lumturi në jetë.
Duke lexuar përmbajtjen e kësaj poeme, të shkurtër, por kuptimplote, lehtë e kemi të kuptojmë se përmes Tonit shihet vetë simbolika e shpirtit të autorit, i cili, për mëmë-dhenë, jepet e tretet.
Përmes kësaj poeme, lexuesi mund të gjejë freskinë e çiltër të botës që e rrethon. Edhe një dëshmi është kjo e poetit Gëzim Ajgeraj, se në botën e fëmijëve sheh shpresën dhe vetëm me fuqizimin dhe optimizmin e njeriut të ri, mund të ndërtohet një ardhmëri e re.

Ilam Berisha, prof.

Botoi; “Metafora”, Zvicër, shtator, 2006

Poema: VITI ME ARDIN

Përmes poemës, ”Muajt e vitit me Ardin", Gëzim Ajgeraj na e sjell botën e larmishme që e sjellin ndryshimet e stinëve në moshën e më të vegjëlve. Kjo poemë me vete bart edhe një plagë të madhe të popullit tanë, atë të udhëve te mërgimit. Vogëlushi Ardi, është njëri nga ata shumë fëmijët e Kosovës që rriten në zhaurimën e mallit për babanë e tij që gjendet diku larg në mërgim. Duke udhëtuar me Ardin nëpër muajt e vitit, gjejmë gëzime, festa, përkujtime e nderime, zhgënjime e shpresë, përkushtim për dituri, mall, rritë... Kjo kategori e fëmijëve, e përvëluar në mall për prindërit e tyre larg, ka dhimbje në shpirt, mall, zbrazëti, e cila e përcjell shtatit të tij. Dhe kjo mungesë, herë herë shkakton trauma të cilat e bashkëshoqërojnë. Sa të dhimbshme janë ato ditë para udhëtimit të babait, ditët e ndarjes kur ai merr udhët e që shpërthejnë në lot. Ndërsa, e gjithë pritja bëhet shpresë, se babai do të kthehet përsëri në pushime dhe do të jetë pranë tyre. Sa ngazëlluese janë ato çaste e ditë kur babai gjendet pranë Ardit e Tonit. Është çmallje e papërshkrueshme. Dhe e gjithë kjo, na i kujton sa e sa vargje fëmijësh, që rrita e tyre bëhet larg kujdesit prindëror. Së dyti, këta vogëlushë, edhe pa babanë, në saje të kujdesit të mamasë, gjyshes, arrijnë të jenë fëmijë të shkëlqyeshëm në shtëpi dhe në shkollë. E gjithë kjo është një dëshirë e babait, sepse duke mësuar në shkollë, do të arrijnë të avancohen dhe të shkollohen. Kështu, perspektiva e tyre do të jetë në atdheun e vet, në Kosovë. Me këtë edhe do të prehen udhët e mërgimit. Ndërsa muajt dhe stinët nëpër të cilat udhëtojmë, na sjellin ndryshimet, kohën, rrethi që e rrethon vogëlushin, etj. Dhe, brenda gjithë këtyre ndryshimeve, ai nuk mbetet anash por bëhet pjesë e tyre, duke mos u ndarë për asnjë çast. Gëzim Ajgeraj, përmes kësaj poeme, rrëfen qetë e bindshëm për botën brenda së cilës përpëlitet vogëlushi Ardi, duke hyrë thellë në botën e fëmijëve, dhe na sjell çaste të cilat na tërheqin gjatë leximit.
Dhe së fundi, viti i vjetër përfundon brenda shpresave të tij, të cilat i ndërton pranë babait, i cili gjendet në pushime. Të gjitha ato shpresa janë pjesë e jetës së tij, se e ardhmja do të sjellë ditë të mira për Ardin, po edhe për prindërit e tij.

Ilam Berisha, prof. 21. 4. 2006,

Kolec Traboini: Nga vellimi poetik ne shtyp"Tirana ime"

2006-09-23T13:30:00.000+02:00

Cikel i derguar nga Tirana, shtator 2006

1- NË RRMAJ

Sa herë shkoj në Shkodër
zë shtegun e selvive të Rrmajit
e ndaloj perpara varrit të Atit.
Të dy në heshtje nuk flasim
peng jeta ime në atë varr
të gjithë ikjet e kthimet aty përplasen.

Re të zymta ngrysin sytë e mi prej mergimtari
po varri i tim eti nuk ka nevojë për lotë
në Shkodër shirat pikëllojnë sa për gjithë botën.

- Ku ikën?- më thotë im atë që nga varri,
sikur të ishte ai e jo unë, i gjalli…

Rrmaj, Shkodër shtator 2006

2-SIMBIOZE SHKODRANE

Kur na ze gjumi mbi grate, Rozafat qe fati
na i ka taksur
ne i ndjejme ninullat qe zbresin prej kalase
me nje djep druri prere prej pyjesh pagane
e lumejt e tamlit dallgedisur prej andrrave
harbuem si te ishin Kiri, Drini e Buna.

Dashnija e dhembja e malli e halli
drita e erresina, kanga e vaji
plumbi e pellumbi e tamli ne gur
flene krye ne krye nen hijen tragjike te harkadave.

Nuk ka pse ti ankohna as zotit as dreqit
per aluvionet qe lashtesia ne bijeve te Teutes na i percjell
as per fatin qe na vuni kete rrisk biblik ne shkodraneve
te rrojne si ne legjenda e ti mekojne femijet me tamel prej guri
edhe sot mbas dymije vjetesh…

Qe kur u vume themelet e qytetit mbi gjirin e bardhe
te nje gruaja, me kete simbioze sizmike kemi lindur.

3-NJERIU KA NEVOJE...

Njeriu ka nevoje per qiririn
packa se dritat sfidojne henen, yjt e diellin
njeriu ka nevoje per pamunduren
sepse kur gjerat i prek me dore
shpesh lodhet e mundet
njeriu ka nevoje te velet
kur plastika zevendson seksin
drurin, pocin prej balte e qelqin
njeriu ka nevoje per endrrat dhe lotet
per borebardhen qe i fle ne qerpik
mes ninullash te lashta te flere e te zgjohet
njeriu ka nevoje qe prej trenave elektrike
ne peisazhe te shohe zogj te blerte
e kuaj te kalter
qe poetikisht pushtojne boten.

26 gusht 2006

4-PELAT BJONDE

meditim i kalit plak

Pelat bjonde duken si engjej kur fle
me jelet te leshuara, praruar me rreze dielli
e kaltra tek buzet, ca re rrotullore puplore
shfaqen ne qerpik
ne gjoks e ne gji qetesuar rri deti
por kur zgjohen... ngjyre roze behet qielli
perflaket horizonti e brigjeve perplasen dallge.

Nuk e perdorim, ne kuajt, me kot fjalen eshke,
pela-bjonde merr zjarr pa u ndjere
duket sikur eshte e shuar
por me nje shkendi te perflak trupin e shpirtin
te ben gjemen ajo e uruar
kerkon ta shuash - e te shuan.

Te japin nje dore eshke-zjarr pelat bjonde
e me nje hingellime te thithin qenien,
kshtjellari yt, pas kesaj, rob i tyre ka rene,
ndaj triumfale si amazone - mbi te rrine shaluar.

Ca thone se pelat bjonde nuk flene
vec harbohen harruar, nen diell e nen hene.

23 Gusht 2006

5- TUNG, QE PALLA...

Tjeter pergjigje armiku nuk do, vec me palle
tha Kanani me burri nder shqiptaret.
Te ish Kanani grua do ta thoshte alios
do fliste per indentitetin qe fle nder shale
se jetojme ne epoken kur seksi e kombi na jane tredhur
ne Athine, ne Londer, ne Rome, ne Toronto
ku sojniket tona, pa breke, thone "Pronto!".

Hej dreq, prap me doli llafi tek palla,
kemi dy shekuj qe s'na hiqet nga dora e goja
e pra nuk desha ta permend, por kali i kuq e ka nje huq
tani si do bejme? Ta bejme a mos ta bejme
te hyjme apo te dalim - ta fusim apo ta nxjerrim
indentitentin tone palletar e zulmemadh nder kombe
ti veme zjarrin ureve e gureve, apo ti ndragim
e te futemi ne nje shtrat me Europen.

Epilogu i rrokanisjes sone trullusore mbetet konstante:
te palluarit eshte filosofia e ekzistences
edhe kur ( gjasme) ua fusim - edhe kur( prej verteti) na fusin
po kjo eksistence eshte vene themelisht ne dyshim
prej ikjeve se grave, hallakatjes e harrim-mergimit
e s'na mbetet vec te pallim mushken
me pak djath si meze( qejf o qejf ) e me nje kunj raki
se gjalpin e gjalmin i kemi per pushken.

Indentitet, tung, qe palla
me breke te grisura ne gardh te Europes!

22 gusht 2006

6- ETYD SHTATORI

Shtatorin do ta kaloj ne Tirane
mund te shkoj dy dite ne Athine
patjeter do ndaloj ne Tuz, ne Mal te Zi
por ne Ankona nuk mund te vij.

Por ndoshta pulebardhat ne krah me marrin
nese per kete ardhje u lutesh ti
e me kuverte valesh ne det do te mbulohemi
siper valeve duke bere dashuri...

Prag shtatori 2006

7- ZJARRI

Jam lodhur per ate zot, jam lodhur, besome
nuk ndjej te kem pasione te ndezura
vec zukatje mendimesh si karthija te lagura nga vesa...
E ne keto kushte, mikja ime, nuk me behet te them
my darling, sagapo, apo zhe tem.
Kam ecur shume larg monopatesh, e ndjej
te kem mbetur si kale revan neper endrra, por cte bej:
nje eshke mezi i ve flaken e nje dore zjarr me zor e ndez
e ky zjarr i pleqerise eshte fort i ngadalshem
i shtruar, i qete, me gjysem ze
si nje yll qe qe pikon diku ne boten tjeter.
e mijra vite drite larg prej teje fle..

8- Lakuriq

me thua se do shfaqesh lakuriq pa kurrfare veshje
ne shpirt e ke fjalen, por une, shpirtit i jap trajten qenies,
te nje trupi me nje tatuazh te vogel ne nje vend intim qe,
kurrsesi nuk mund ta fshehesh...
Aty fle Akili yt, e di, me nje thember dobesie,
qe sapo ta prekesh te dorezohet plotesisht e pastaj,
Troja do te digjet neper floket e tua prej Helene.

shfaqu, mikja ime, shfaqu, e pres te shpallet kjo shfaqje,
lere shpirtin te pikoje se edhe une kam etje
ate pike vese do ta pi, sic pija sise ne gjirin tend
kohe ma pare se te njihja, neper endrra sigurisht,deri sa
planetet levizen e i sollen kahjet ne perplasje
ne castin kur zogjte shkuan te flene
e nje keterr i vetmuar i gezohej boces se pishes,
si une i gezohesha gjirit tend.

E kam thithur ate gji deri ne dehje,e tokes me grusht i kam rene,
aq sa ti u perflake, kerkoje uje, kerkoje leng jete dhe erdhi casti
kur fantazia mirrte trajten e mishit te athet,
kur brenda teje kendonte motiv i lashte i zjarrit
qe kerkonte te shuhej, por me teper perflakej e ne qiell
vizatoheshin ikona shejtoresh, qe mblidhnin rete e i hidhnin
si vello parajse mbi supet e tua e shpatullat e mia derisa
nje rige shiu e shuante zjarrin brenda njeriut.

Lakuriq, me thua, do te shfaqem
si meteor do te digjem ne gjoksin tend, e ti
me hidh nje rige shi e me shuaj!

27 Korrik 2006
Cikel i derguar nga Tirana, shtator 2006

.
"Vesa bie mbi bar tamam atëherë kur nata është më e heshtur." - Friedrich Nietzsche
www.traboini.com
Materjali eshte huazuar nga Art-Cafe

Xhemail Ahmeti:Moralistët

2006-09-19T17:47:00.000+02:00

Kosovën na e çliruan. Si duket edhe pavarësinë do të na e bëjnë. Shqipëria po stabilizohet ngadalë. Në Maqedoni shqiptarët u kënaqën duke e valëvit flamurin kuq e zi nëpër dasma. Çka tash? Ish patriotëve profesionalë nuk u ka mbetur asgjë tjetër, përveç se të kontrabandojnë coca-cola, videokaseta porno dhe me muzikë orientale-sllave nga Turqia, Serbia dhe Maqedonia ose të merren me ndonjë «punë dore» tjetër. Këta e kanë të njëjtin fat me ata dylberët e komunizmit, që pas rënies së sistemit ua mësynë xhamive, teqeve, kishave e bordeleve. «E çka me bë burrë tjetër», më tha një vjershëtar që gjatë vaktit të Titës ishte goxha famoz e tash tërë kohën e kalon me hoxhën e Mëhallës?
Kudo e kurdo që ta shohësh ai ta parashtron të njëjtën pyetje «a ma lexove librin më të ri?» Autori i mërguar ka botuar një kamion libra. Të gjitha me «poezi». Po të ishte ndonjë falsifikator i mirë dhe të prodhonte pasaporta ose kartëmonedha (natyrisht euro, dollarë e jo lekë) deri tani do të ishte bërë milioner. Më e keqja në këtë histori: shtegtari shpirtdjegur mendon se vërtet është duke bërë art. Dhe ne që herë pas herë e takojmë jemi aq të pakurriztë saqë kurrë nuk marrim guximin t’i themi troç që të heq dorë nga përdhunimi i gjuhës dhe letrës e të merret me diçka tjetër. Nëse jo për diçka tjetër, atëherë për të shpëtuar veten, sepse edhe nëse këshilla jonë do të kishte efekt negativ e autori do të përdhosej duke prodhuar libra me vagonë së paku nuk do të na lodhte në çdo takim më me atë pyetjen e mërzitshme «a ma lexove librin?».
Po jo vetëm ky autori i mërguar dhe ne të pasinqertit klubeve të ekzilit, që i themi «të lumtë» në sy e sapo e kthen shpinën ia shajmë lapsin e trurin, sillemi në këtë mënyrë.
E njëjta atmosferë mbizotëron gjithandej; në ndejat e zakonshme «letrare e intelektuale» restoranteve të Prishtinës, Tiranës e Tetovës, gjatë promovimeve publike (masmedia) dhe në trajtesat me «karakter» akademik. Autorët dehen me lëvdata të ndërsjella, citojnë vargje të njëri tjetrit në mënyrë teatrale, sajojnë recensione që kur t’i lexosh ke përshtypjen sikur të jetë ringjallur Danteja, çojnë dolli për kryeveprat e shumta që ia kanë dhuruar letërsisë shqiptare dhe... dhe sapo të shpartallohen, të mbesin vetë, përballen me dilemën e tmerrshme: «pse s’më lexon askush?». Dhe menjëherë rend përgjigja ngushëlluese «masat janë injorante. Kështu e ka fati i shkrimtarit»!
E ky ngushëllim nuk është asgjë tjetër veçse një vetëmashtrim! Autorët – si ai poeti në ekzil – jetojnë në ëndërr. E marrin veten për dikë tjetër. Kanë humbur kontaktin me realitetin.

Çfarë gjendje është kjo? Njerëzit e fahut, psikologët, këtë e quajnë skizofreni.

Kjo gjendje – të mos keqkuptohemi – nuk sundon vetëm në qarqet letrare, por edhe tek gazetarët, shkencëtarët, politikanët, etj. Është një problem i kulturës shqiptare sot. Masat jo vetëm që e ndjejnë një gjendje të tillë të shterpësisë dhe megalomanisë intelektuale por edhe e përjetojnë praktikisht në treg kur janë të detyruar të blejnë vetëm letërsi të përkthyer e t’u ikin tavolinave me grumbullin e veprave të poetit që e përshkruajtëm në fillim.
Shkrimtari irlandez Oskar Wilde e ka bërë diagnozën më të përshtatshme në këtë drejtim «dikur shkruheshin librat nga njerëzit e mençur dhe lexoheshin nga publiku. Sot librat shkruhen nga publiku dhe nuk i lexon askush», maksimë që një për një mund ta përvetësojmë kur duam të përshkruajmë se në ç’gjendje është letërsia shqiptare sot.
(24.10.2005 - Faqja aktualizohet çdo të hënë)

Lufta për ekzistencë është e tmerrshme!
E zezja më e madhe sipas të gjitha gjasave i paska zënë shkrimtarët, poetët e publicistët që krizat politiko-nacionale shqiptare i kishin bazën kryesore të «inspirimit krijues». Pra ata të stilit «Kosovë o gjaku im», «Shqipëri o nana ime», «Tetovë oj loçka ime» e të ngjashme. Mirë, do prej tyre ndoshta mund t’i bëjnë edhe ca përmbledhje me vjersha, kuazidrama a pseudoromane rreth e mbi tragjedinë e luftës së fundit, e pastaj edhe ata do të detyrohen të ngrohen në diell si të tjerët.
Adios folklorizëm!
Agresivë, kohëve të fundit po na bëhen dy kategori të nostalgjikëve: – që ende po marrin disi frymë – ata të lidhurit fortë pas «aspiratës shekullore» (tashmë fatansy fiction) të bashkimit etnik të shqiptarëve dhe ata që mendojnë se jeta kulturore mund të zhvillohet vetëm në formë kooperativiste. Këto dy palë, në kor me ato striptizsolistet megaskandaloze të estradës që me çirre dhe liga i ulërijnë atdheut para kamerave, kanë hyrë në ofensivë për ta vetëdijesuar Shqiptarin e Ri për racën, origjinën dhe krenarinë që ka dhe që duhet t’i ruajë si «shqipe mali».
Kakaa! O mshonja burra e gra he mshonja!

Sot (me 14 dhjetor 2005) në çdonjërën të përditshme (në këto gjysmaket që dalin në europerendim) e ke nga një apel pompoz: në njërën, një funksionar kulture e autor multitalent u bënë thirrje gjysmës së qeverive të Ballkanit që ta bëjnë një film të përbashkët mbi tragjedinë e Kosovës. Ideja është me vend ndoshta, ama mënyra urdhëruese, komiteske, megalomane e autorit se si ju drejtohet adresantëve t’i kujton ata togerët hundpërpjetë të Ushtrisë Jugosllave që me çdo mjet përpiqeshin tu hyjnë në b...eprorëve të tyre.
Në gazetën e dytë, një shkrimtar – edhe ky në stil të moralistit dhe qortuesit – urdhëron duke vajtuar për mungesën e një unioni kompakt të shkrimtarëve shqiptarëve. Ky u bënë pra thirrje gjithë autorëve që shkruajnë në gjuhën shqipe ose diçka të ngjashme ti harrojnë shoqatat, lokalizmat e ta «krijojnë një hartë kulturore e letrare», pra njëherë të shkapërderdhen, të hiqen nga koncepti i shoqatave dhe rajoneve e pastaj të bëhen tok, ta formojnë një parti, pardon, një lidhje a union. Ky thotë shpërndahuni – bashkohuni! Ose si bërtisnin ata gjysmëturqit e Prizrenit në një demonstratë ku kërkohej lirimi i të burgosurve politikë: lironi burgosni! - ata donin të thoshin lironi të burgosurit, ama për shkak të defekteve në gjuhë kërkonin nga jugosllavët, që t’i lirojnë e pastaj t’i burgosin prapë. Si ky shkrimtari që vuan se pse librat e tij nuk shpërndahen si duhet në të gjitha qendrat e provincave shqiptare.
Në gazetën e tretë një autor tjetër e ka poashtu një ide. Ky kërkon bashkimin e piktorëve që jetojnë në perëndim. Edhe ky donë një lidhje a union a asociacion a ç’ashtu diqysh. E çka pastaj? Hajt po themi u bë një asociacion, institucion, lidhje a union, e pastaj? Sa të mbahet mbledhja e parë do të shpërndahet sërish, sepse të gjithë donë të bëhen presidentë. Pse të jetë ndryshe si më parë. 15 vitet e fundit janë formuar plotë klube, lidhje, unione, asociacione e që të gjitha s’janë më. Po le të ëndërrojmë se «intelektualët» e ekzilosur ua kalojnë kolegëve të tyre në Ballkan dhe e mbijetojnë sindromën e kryetarllëkut dhe bëhen tok. E çka pastaj kur rrallë ndonjëri prej tyre din të komunikojë në gjuhën e vendit? Kush do të merret me profilimin e unionit, asociacionit në vendin përkatës. Nëna e Mikelit apo nusja e Rrahmonit?
Edhe kësaj punë hangari, hiçgjë i thonë.

Në gazetën e katërt...aty s’ka nevojë për apele. Mjafton ta lexosh impressumin dhe të vëresh se gjithë shefat të një partie janë, të asaj të nostalgjikëve postjugosllavë. Ta çon mallin e një «klinike për rehabilitimin e ish anëtarëve të LKJ-së dhe argatëve të tyre».

Ku e kishim fjalën? Te apeluesit, moralistët, shkrimtarët megapatriotët!
Na shurdhuan me këto unionet, bashkimet, fekondimet kombëtaro-fisnore. Me këto predikimet dhe qortimet. Për çka deshën shtete? Për t’iu treguar atyre se çka nuk dinë të bëjnë ende pa ia nis punës? Tash leni këto punë institucioneve të atyre shteteve. Për çka deshët pluralizëm? Për të ngritur kooperativa e komitete të reja? Harrojeni! Hiqeni mendsh.
Keni ide? Mirë. Shndërroni në projekte dhe realizoni po deshët dhe nëse keni pare. Mos ia çani trutë miletit duke e qortuar vetëm pse jeni depresivë dhe u ka braktisur frymëzimi (dhe materiali) për të shkruar gjë tjetër.
S’ka më art turmash e famë të kurdisur në aparati shtetëror. Individualizëm pur është sot, bacë. Po ta deshi kalemi bëhesh famoz po s’ta deshi merru me ndonjë tjetër «punë dore».

Unione, bashkime.... aiiii!

Xhemal Ahmeti

2006-09-19T17:45:00.000+02:00

Xhemal Ahmeti ka lindur më 1969 në Dobërdoll të Maqedonisë. Ka mbraruar Historinë e Arteve, Gazetarine dhe Teologjinë. Aktualisht vazhdon studimet e Shkencave të Mediave/Komunikimit dhe Gjermanistikës në Univerzitetin e Fribourgut. Ka qenë gazetar, redaktor dhe kryeredaktor i disa gazetave të përditshme shqiptare si dhe si redaktor i revistave të ndryshme zvicerane. Xhemal Ahmeti ka botuar vepra me ese, prozë dhe kritikë letrare.
Që nga viti 1991 jeton në Bernë të Zvicrës.

Nacionalizmi dhe ndikimet e huaja

2006-09-19T17:43:00.000+02:00

Kush ka mundur i ka pushtuar shqiptarët; Roma, Bizanti, turku, etj. Që të gjithë gjatë pushtimeve të tyre kanë përdorur si maskë fenë-religjionin. Dhe atë jo pa qëllim, por për të justifikuar krimet ndaj kulturës së shqiptarëve. Për të shkatrruar objektet kulturologjike të një populli duhet të gjesh se ç`duhet të ndërtosh mbi ta. Deri dje serbët shkatrronin biblioteka me arsyen se aty duhet të ketë një Kishë. Ka disa emra publikë që në shkollë nuk e kanë mësuar këtë histori dhe na shesin nacionalizëm në emër të ndikimeve të huaja.
Në fazën postkomuniste, protranzicionale të popullit shqiptar (duke mos llogaritur në këtë kontekst ndarjen e tyre të dhunshme administrative) është shtuar tendenca e debatimit publik mbi përkatësinë fetare apo mbi besimin më të përshtatshëm që do t`i konvenonte këtij populli. Ligjeratet e shtuara publike në këtë drejtim më shumë kanë karakterin e kokëfortësisë së bindjeve individuale si dhe mbijetimit egoist në një periudhë kohore për interesa të caktuara se sa studimin për përcaktimin e saktë të gjendjes së ndikimit të religjioneve në masë. Ekzistojnë teza të ndryshme që vazhdimisht potencohen si më të drejtat nga autorët që kanë marrë përsipër "mundin" e sqarimit të kësaj çështje mjaftë të ndërlikuar, dhe atë: 1. shqiptarët, si paraardhës të ilirivë, janë paganë dhe të tillë duhet të mbeten; 2. Katolicizmi është feja e parë e shqiptarëve dhe u ka sjellë atyre më së shumti personalitete të kulturës, historisë dhe zhvillimit qytetërues, 3. Ortodoksizmi shqiptar duhet të mbrohet për shkak të vlerave që ka sjellë kultura bizantine si dhe figurave të mëdha dhe vendimtare të historisë kulturologjike dhe; 4. Myslimanizmi është feja më e madhe që është përkrahur nga shqiptarët dhe ajo duhet të mbizotërojë, vetë për shkak faktit se besues të atij religjoni janë puthuaj 90 % e popullit shqiptar, etj.
Këto janë tezat e stërpërmendura publike kohëve të fundit. Kështu së paku ata duken sipërfaqësisht, nëse nuk përpiqemi që të zbulojmë prapaskenën e tyre. Nëse nuk përpiqemi që të demaskojmë qartas mesazhin e tyre si dhe apelin në lidhje me lidhjet e reja dhe bindshmërinë politike që duhet ta ketë populli shqiptar në të ardhmen, atëherë ata mbeten në kornizat e një ligjërimi publik pro-fetar. Për t`i ikur rrezikut së rrëshqitjes në lumin e paragjykimeve dhe shpifjeve, para se të mbrrijmë në konkluzionet e dëshiruara, më së miri do të ishte të pasqyrojmë gjendjen e popullit shqiptar para ndarjes së botës në aspektin religjioz si dhe mënyrës se si erdhën në botën e këtij populli besimet dhe religjonet e lartëpërmendura. Pa anime, ashtu siç na i servon faktografia kronologjike e historisë.

1. Koha parashqiptare
Për të mjegulluar sa më shumë identitetin dhe prejardhjen e shqiptarëve historianët e perandorive që sundonin mbi ta kanë sjellë teza të ndryshme. Në disa kronika të kohëve të ndryshme gjejmë tezën se ata kanë ardhur nga Kaukazi (për shkak se dikur atje ka pasur një rajon që ka mbajtur emrin Albania), në disa të tjera thuhet se janë pasardhës të Pelazgëve, Etruskëve, Trakëve, Dakëve, etj. I pari që vulosi të vërtetën mbi perjardhjen e shqiptarëve, nëpërmjet të medotës së provave mbi përkatësinë dhe origjinën ilirike të gjuhës shqipe, ishte Gotfried Vilhelm von Leibnic (1646- 1716). Një hap më tej do të bëjë gjeneral majori nga Bajerni Xhozef Riter von Ksylanderi me veprën e tij "Gjuha e albenzëve ose shkipetarëve" (1835), i cili konfirmon se gjuha shqipe nuk është bërë gjuhë evropiane në kohën më të re, por se është një nga bazat e gjuhëve më të vjetra evropiane. Argumentimit të ekzistencës së lashtë dhe prejardhjes ilirike të shqiptarëve do t`i prijnë më pastaj edhe; Franc Bopp (1791-1867) me veprën e tij "Mbi albanezen dhe lidhjet e saja fisnore " (1855), suedezi Johan Thunman në veprën e tij "Hulumtime mbi historinë e europianëve lindorë" (1774), Johan Georg von Hahn me kryeveprën e tij "Studime albaneze- mbi autoktoninë" (1854), Georg Shtadmyller (1985) etj. Në të gjitha studimet e shkenctarëve të lartpërmendur flaken hipotezat në lidhje me atë se shqiptarët nuk janë ilirë. Gjatë përshkrimeve, kronikave dhe dokumenteve të vjetra (të huaja) ata mundën gjithashtu të sjellin edhe një pasqyrë mbi jetën shpirtërore të ilirëve. Si shumë popuj të tjerë të asaj kohe, bazuar në nivlein e atëhershëm të qytetërimit, edhe ilirët kanë qenë paganë, që do të thotë kanë besuar në shumë kulte, nuk i kanë takuar ndonjë turme apo fisi monoteist. Këtë mënyrë besimi atëbotë e kanë praktikuar të gjithë popujt, para se të lindin tre religjionet e mëdha që do të ndajnë botën në blloqe, pakte e qytetërime. Invazionet dhe pushtimet indoktrinuese që kanë pasur si parim qëndror përmbysjen dhe hudhjen në zjarr të kulturave për të ndërtuar një të vetme ( të madhe) perandorake do të fillojnë më vonë me ardhjen e perandorive të ndërtuara mbi shtyllat e ideologjisë fetare, për të cilat feja ka qenë maska e arsyetimit të pushtimit të tyre mbi të huajt si komb dhe popull, fakt që nxjerr në pah prapë pasionin ekspansionist të fiseve ose popujve që kanë dashrur të sundojnë mbi të tjerët. Pra, në esencë promotor ka qenë nacionalshovenizmi (edhe pse etimologjikisht ky term është fare i vonshëm) primitiv i sundimtarëve të atëherëshëm.

2. Pushtimi romak dhe katolicizmi
A ka pushtim që mund të justifikohet, arsyetohet.
Jo! Iliria ka qenë një ndër tokat më pjellore dhe pa pretendime ndaj territoreve të fiseve përreth. Përveç pasurive natyrore ka pasur një strukturë tejet produktive ekonomike. Sidomos shtrirja e tyre në brigjet e Jonit dhe Adriatikut u ka mundësuar atyre që më mirë se të tjerët të zhvillojnë artizanatet dhe tregtinë me botën tjetër. Fatkeqësia qëndron në faktin se të tjerët nuk kanë qenë të një niveli edukimi shpirtëror. Planet për pushtimin dhe nënshtrimin e Ilirisë kanë pasur qysh atëherë vlerën e pergamenëve. Për të mos pasur trazira pash pushtimit, romakët kanë realizuar strategjinë e zhdukjes sistematike të vlerave të trashëguara kulturore të popujve që kanë vënë nën sundimin e tyre. Kjo bile është një ligj për çdo program pushtues prej atëherë e deri në ditët e sotme. Deri në vitin 100 (p.k) tokat e kësaj pjese të Ballkanit hyjnë sa më shumë nën kthetrat e romanizimit. Me romanizimin e tokave dhe popullatës ilire sundimtarët synonin edhe nënshtrimin politik absolut mbi ilirët. Që në vitin 58 (pas Krishtit) romakët kishin marrë nën sundimin e vetë tokat bregdetare dhe prej Durrësit ( të cilin e kishin bërë Bistum) përhapnin katolicizmin si të vetmen rrugë për zhvillim sa më të efektshëm të të nënshtruarve të tyre. Gjë që në fjalorin konkret do të thotë; pushtim sa më kualitativ i politikës romake mbi të tjerë. Pas Durrësit romakët në bistume katolike shnddruan edhe qendrat si; Shkodrën, Lezhën, Sardën, Amantinë, Apoloninë, Aulonën (Vlorën) etj. Gjatë këtij pushtimi, nga dokumentet mësojmë se gjatë kësaj periudhe hordhitë romake vjodhën dhe shkatrruan objekte të shumta të traditës artistike të ilirëve, duke u përpjekur për të zhdukur çdo gjurmë që çonte në shkallën e qytetërimit parakatolik të ilirëve. Kështu Roma krijoi organizimin kishtar në tokat e ilirëve dhe këtë sistem e ruajti deri me ardhjen e fazës më të zezë të pushtimit të tokave të Ilirisë, në vitin 395.

3. Ardhja sllavëve- ortodoksizmi
Shqiptarët për nga aspekti politik hyjnë nën nënstrimin bizantin qysh në vitin 395, mirëpo edhe më tej deri në vitin 732 ata mbeten në juridiksionin e kishës së Romës. Pas këtij viti ata u futën nën diktatin e Konstantinopojës. E thamë edhe më lartë; ardhja e sllavëve jo vetëm në tokat e Ilirisë, por në tërë Ballkanin është faza më e zëzë e historisë (dhe aktualitetit) të këtij gadishulli. Me ardhjen e Thema-s (kështu është quajtur administrata bizantine) në Durrës nisi faza e ortodoksizmit të shqiptarëve. Si rezistencë ndaj asimilimit edhe më brutal të pararendësve të tyre. Në këtë perudhë të historisë, shqiptarët ishin elementi më i dëmtuar, në llogari të të cilëve tregtonte Kisha e Perëndimit dhe ajo e Lindjes. Me një fjalë ata ishin eksperimenti që paguante tagër nëpër laboratoritë e ndarjes së pushtetit në mes këtyre dy blloqeve. As atëherë, përkundër maskës se pushtimet i bënin në emër të "Zotit" të tyre, fjala ishte (po t`i analizojmë dokumentet e atëhershme historike) për pushtim të Romës apo Bizantit, dy perandori politike. Si pasojë e shkeljes bizantine në tokat e shqiptarëve, mëpastaj do të mundësohet edhe pushtimi serb gjatë shekullit dymbëdhjetë me dinastinë e Njemanëve (të cilët kishin fituar pavarësinë nga vëllezërit e tyre) në krye dhe në shekullin trembëdhjetë nga Grekët. Sundimi i popujve sllavë mbi një pjesë të shqiptarëve në ditët e sotme mund të merret si vazhdimësi e asaj lufte politike të zhvilluar shekuj më parë nga pakti ortodoks.

Askush nuk ka të drejtë t`i përzihet dikujt në lirinë e tij shpirtërore se çka do të besojë. Ajo është një e drejtë supreme individuale që s`duhet cënuar në ansjë mënyrë. Atë që duhet dënuar është ai që nëpërmjet besimit të vetë individual, në emër të njëfarë "diplomacie preventive" mbron qendra politike të njërës botë apo tjetrës duke dëmtuar kështu tolerancën fetare të kultivuar me shekuj tek shqiptarët.

4. Pushtimi turk- islamizimi
Me ngritjen e mureve të para të perandorisë osmane dhe me bërjen e Adrianopolit si kryeqendër të kësaj perandorie ishte fare e qartë se turqit kanë për synim pushtimin sa më të shpejtë të kontinetit të Evropës. Natyrisht ky rrezik nuk i kanosej vetëm kontinentit por edhe vetë shqiptarëve të dërmuar nga pushtuesit e shumtë dhe të njëpasnjëshëm. Pas Betejës së Kosovës (1389) turqit menjëherë pushtuan Shkupin (1391). Këtë qendër turqit e bënë si pikë për pushtimin e mëtutjeshëm të tokave shqiptare. Ngelja në këtë pikë deri në vitin 1403 erdhi si pasojë e humbjes së madhe të turqve në Ankara (1402) kundër mongolëve. Katër vjet më vonë me një zajrr të tmerrshëm dhe dhunë të paparë turqit arritën të shkattrojnë principatat shqiptare dhe të pushtojnë edhe; Vlorën, Beratin (1430), Janinën dhe Artën (1449). Edhe turqit si gjithë pushtuesit tjerë për të pasur sukses në pushtimin e tyre kanë përdorur metodat më brutale të zhdukjes e shfareosjes së vlerave të shqiptarëve dhe ngritjen e istitucioneve të tyre asimiluese. Përderisa romakët si maskë për lehtësimin e pushtimit kanë pasur katolicizmin, bizantët, grekët e sllavët ortodoksizmin, turqit kanë ardhur me myslimanizmin, respektivisht islamizmin. Kjo gjë vërtetohet edhe gjatë sundimit të Skënderbeut. Përderisa kryeluftëtari i pavarësisë shqiptare që doli si qëllim i Lidhjes Shqiptare në krye me të luftonte për të thyer sulmet turke të gjithë bashkëpunonin fshehurazi për të ndihmuar njëri- tjetrin me qëllim që dështimit të kryengritjes shqiptare. Një shembull interesant: Venediku nëpërmjet Lekës Zaharisë (të vrarë pabesisht në Drin-1445) kishte një marrëveshje aleance me Skënderbeun sa i përket luftës kundër turqve, mirëpo gjatë dështimit të ushtrisë turke përreth Krujës më 1450 ata i ndihmon ushtarët e tyre me ushqim dhe veshmbathje për t`i qëndruar luftës. Venedikasit kishin marrëvshje me shqiptarët, po, mirëpo njëkohësisht ata të njejtat marrëveshje i kishin edhe me Portën turke dhe me Theman ortodokse. Ky fakt nxjerr në pah edhe një përbetim të feshur të të gjitha blloqeve "fetare" kundër ekzistencës së popullit "rebele dhe të pafe".
Nga shumë shkenctarë neutral thuhet se shqiptarët pranuan islamizimin vonë edhe atë pasi që porta turke u dha pushtetin administrativ mbi viljatet e populluara me shqiptarë si dhe u mundësoi atyre shkollimin në Qendrën e Perandorisë gjë që është edhe e vërtetë. Mirëpo as kjo nuk justifikon dhunë e përdorur me shekuj të tërë të perandorisë osmane karshi popullit dhe kulturës shqiptare.

5. Rrënjet e vetëdijes kombëtare
Epoka e Skënderbeut, veçanarisht, Lidhja Shqiptare e krijuar prej tij është gurrthemeli i parë i vetëdijes kombëtare tek shqiptarët. Ndjenja dhe koncepti konkret i sovranitetit nacional shqiptar do të vuloset e konfirmohet veç me lindjen e Lidhjes së Prizrenit (1878-1881) dhe dokumentet e saj mbi pavarësinë shqiptare, e cila mbiu si rezultat i pazarllëqëve të Kongresit të Berlinit në kurriz të shqiptarëve. Këtu për së pari herë u elaboruan mendimet e para për interesat e një Shqipërie të Bashkuar, ku do të hyjnin të gjitha vilajetet shqiptare, që ne në gjuhën e sotme e qujamë Shqipëri Entike. Aty nuk pati rëndësi asnjë fije ndarje religjioze shqiptare, ashtu siç nuk kishin as luftërat e pushtuesve si qëllim të parë asimilimin fetar por atë politik edhe kjo Lidhje kishte për qëllim realizimin e aspiratave nacionale politike të kombit shqiptar. Me këtë akt, kreatorët e mendimit politik të asaj kohe, dëshmuan edhe njëherë se besimet apo fetë nuk janë pengesë për shqiptarët në luftën e tyre për pavarësi. Nga kjo rrjedh edhe tradita e popullit shqiptar që ka në tolerancës fetare.

6. Dy fjalë me pseudonacionalistët
Sot-të kthehemi përsëri tek fillimi dhe qëllimi i këtij artikulli- dalin ca ideologë që na shesin teza të ndryshme në lidhje me përkatësinë e "natyrshme" të shqiptarëve në një bllok të caktuar fetar. Absurd! Jo sepse ata pretendojnë të thuan se shqiptarët janë të kësaj feje apo asaj feje, por sepse ata në emër të fesë, direkt apo indirekt, thirren në qendra të caktuara politike si; Vatikani, Riadi arab, Stambolli, Teherani, Patriarkana ruso-athinase etj. Ata sikur nuk kanë mësuar asgjë nga historia për të dalluar Religjionin- Politikën dhe Besimin e një populli. Ndoshta kanë nevojë për leksione të historisë për t`iu bindur fakteve më lartë. Sepse po t`i mohosh ata e mohon edhe historinë e shqiptarëve. Ne kemi qenë të pushtuar nga ata që i përmendëm lartë. A ka ndonjë që mban emrin e shqiptarit dhe e mohon kronologjinë e fakteve më lartë? Dyshojmë! Pushtimet e përmendura më lartë dokumentojnë sistemin e pushtuesve duke përdorur fetë si maskë. Prandaj edhe maskat e tyre kanë rënë në çdo kohë. Fakti se ata fe kanë ardhur në tokat ilire e më vonë shqiptare, nëpërmjet luftërave dhe asimilimit nuk mund të mohohet, por as fakti se shqiptarët nuk kanë pranuar ligjet politiko-religjioze por vetëm besimin është një fakt tjetër. Prandaj do të ishte mirë që autorët e shkrimeve të tilla të mësojnë historinë e etikës për të dalluar më mirë besimin nga religjionet dhe çka fshihet në prapaskenën e prijësve të tyre të "shejntë" aktualisht. Populli shqiptar u takon besimeve të ndryshme dhe kjo është e drejtë e tij e pamohueshme. Askush nuk ka të drejtë t`i përzihet dikujt në lirinë e tij shpirtërore se çka do të besojë. Ajo është një e drejtë supreme individuale që s`duhet cënuar në ansjë mënyrë. Atë që duhet dënuar është ai që nëpërmjet besimit të vetë individual, në emër të njëfarë "diplomacie preventive" mbron qendra politike të njërës botë apo tjetrës duke dëmtuar kështu tolerancën fetare të kultivuar me shekuj tek shqiptarët. Për atë që shiten nacionalistë vetëm ca fjalë: Nacionalizmi shqiptar është human që do të thotë; të duash atdheun tënd; të kultivosh kulturën dhe traditën e tij me gjitha "koloritet" që ka; ta mbrosh atë nga pushtimet dhe ndikimet e huaja; t`i shërbesh atij në çdo moment ku ka nevojë etj. Kështu duken disa nga parimet e nacionalizmit. "Ta mbrosh atë nga ndikimet e huaja"! A nuk është ndikim i huaj kur në emër të njërës nga fetë kërkon ngushtimin e lidhjeve të popullit tënd vetëm me një shtet (pavarësisht nga qëllimet e tij) që njihet si pushtues i të së kaluarës së popullit tënd. Mos vallë dikush do që të thotë se truqit e rinj e kanë harruar historinë e tyre "krenare" të epokës së osmanlinjve. Apo italianët Vendeikun e tyre të famshëm (kjo u tregua edhe me ngjarjet më të fundit në Shqipëri). Diplomaci po, por jo për interesa personale në dëm të kombit. Se atëherë nuk mund të jesh më në ansjë mënyrë nacionalist, por nostalgjik i një epoke të zymtë të pushtimeve të njëpasnjëshme të të huajve. Populli shqiptar di që të falë por jo edhe të harrojë. Ndikimet e huaja na kanë sjellë pushtime (që deri sot i kemi) prandaj mbështetja në një politikë të pastër mbi platformën e interesit nacional-shqiptar është e vetmja alaternativë për çdo strategji konsolidimi kombëtar. Dhe mjaftë më!
Flori Bruqi

Çka është e çka s’është kritika letrare

2006-09-19T17:40:00.000+02:00

Çka është e çka s’është kritika letrare? Cila është historia e saj, respektivisht e kaluara e kritikës letrare shqiptare? Çka do të thotë të krahasohesh me qenin? Kush janë e kush s’janë kritikët shqiptarë? Përse përpiqen njerëzit të intepretojnë përrallat e shpikura të autorëve? Ekziston ndonjë metodë vlerësimi që mund të pranohet e aplikohet si metoda më objektive, absolute? Këto janë disa nga pyetjet, të cilave mëton t’iu përgjigjet ky ese.

«Nuk ekziston kritika e mirëfilltë letrare për arsye se nuk ekziston as letërsia e mirëfilltë», kështu tha paradokohësh një shkrimtar i njohur shqiptar. E sipas kësaj teze meqë nuk ekziston e para s’ka pse të ekzistojë as ajo e dyta – e cila jetën e ka të kushtëzuar me qenien e së parës. Interesantja e kësaj deklarate nuk qëndron tek vërtetësia e saj, gjë që mund të diskutohet deri në pambarim, por pse, kur, ku dhe si u bë ajo? Kjo tezë e plasuar në një rubrikë gjysmësatirike të një të përditshmeje nuk është e askujt tjetër përpos e shkrimtarit dhe dramaturgut Teki Dërvishi. Qëndrimi nihilist i Dërvishit për kritikën letrare (në këtë rast edhe për letërsinë) nuk është ndonjë fenomen i ri – dukuria ka një moshë poaq të vjetër sa edhe vetë kritika letrare – dhe ai nuk është i vetmi që mendon kështu. Pjesa dërrmuese e letrarëve, studiuesve dhe gazetarëve që merren me letërsinë, në diskurset e tyre janë duke përsëritur deri në neveri këtë qëndrim, përherë ashtu «rastësisht», fragmentarisht e në kapërcim e sipër, pa marrë kurrë mundin që t’i qasen seriozisht kësaj çështjeje dhe gjithmonë duke harruar se nuk janë vjelësit e rrushit të Rahovecit shkaktarë për qenien apo mosqenien e kritikës letrare, por edhe ata vetë.
Teki Dërvishi shprehjen e lartëpërmendur e lëshoi në etér gjatë një diskutimi «salloneve letrare e intelektuale» të Prishtinës rreth moralit dhe saktësisë së mendimeve të kritikës letrare. Kjo, pas publikimit të një eseu që mëtonte të rradhisë shkrimtarët e pesë dekadave të fundit në grupe e stile. Seleksionim që shkaktoi muhabete dhe që këtë shkrimtar e nxiti të reagojë në mënyrën e përfolur më lartë, pra «...s’ka kritikë letrare» dhe atë me pseudonim. Si shumë të tjerë, ai, nuk pati kohë ose nuk ia deshti të djersisë trurin as për ta trajtuar më gjërë e më thellë këtë temë e as të argumentojë qëndrimin personal, sepse, së fundi, pra bëhet fjalë për diçka që «s’është fare». Së paku për të.
Në vete ky shmebull nuk do të ishte edhe gjithaq interesant dhe i përveçëm po që se nuk do të demostronte qëndrimin negativ dhe injorues (në rastin e Dërvishit mohues) të opinionit ndaj kritikës letrare, respektivisht kritikut.
Prej nga ky qëndrim mohues, nënçmues? Është pasojë e mllefit të autorëve për shkak të mungesës së institucionit që do të merrej me vlerësimin e veprave të tyre? Apo kemi të bëjmë me një divizion ekspeditorësh të zhgënjyer që e kanë neveri një zhanër, i cili i ka refuzuar ata – kur kemi parasyshë se në gishta mund të numërohen ata autorë që nuk i kanë bërë ose vazhdimisht i bëjnë hapat e parë në këtë lëmi?
Sido që të jetë imazhi i kritikës letrare si institucion është përdhé. I kritikut si person edhe më keq. As në plan universal – përtej kufinjve të mendësisë shqiptare – nuk është ndryshe. Jo rastësisht ka lindur thënia «Come here, good dog», kur bëhet fjalë për kritikun. Gjeneza e saj daton madje edhe para lindjes së kritikut dhe kritikës si instutucion. Historia e arteve njeh vërtet simbolin e qenit të fjetur (kyon) dhe atij kafshues (kynikos) si amblemë të kritikut – i cili kur zgjohet bëhet cinik. Kush nuk e njeh vargun shumëdomethënës të megapoetit gjerman J. W. Goethe «Mbytnja qenin! Është rezensent» që është bërë moto e cilitdo autor sa herë që të dojë të hedhë gurrë mbi kritikën.
Po ky qëndrim degradues ndaj kritikës letrare manifestohet edhe në letrat shqipe. Vërtetë s’ka kritikë letrare shqiptare, por vetëm argatë «llomotitës» mbi letërsinë artistike, të cilët nuk kanë arritur të gjejnë ndonjë profesion të «denjë» dhe kanë përfunduar si deshifrues të enigmave parapoetike oborreve e klaneve letrare?
Po çka është kritika letrare? Cila është historia e saj, respektivisht e kaluara e kritikës letrare shqiptare? Çka do të thotë të krahasohesh me qenin? Kush janë e kush s’janë kritikët shqiptarë? Parasëgjithash: përse përpiqen njerëzit të intepretojnë përrallat e shpikura të autorëve; cilat janë kriteriet në bazë të të cilave vlerësojnë e gjykojnë kritikët dhe teorikët e letërsisë shqiptare librat e sapobotuar; cili është katalogu i vlerave që ata kërkojnë nga një tekst letrar? Ekziston ndonjë metodë vlerësimi që mund të pranohet e aplikohet si metoda më objektive, absolute? Këto janë pyetjet, të cilave mëton t’iu përgjigjet ky ese.

Definimet (çka është kritika letrare)
Termi kritik si në shumë gjuhë e kultura tjera edhe në shqipe vjen nga ai latin «criticus» (vlerësues kritik). Që të dy këto terme prejardhjen etimologjike e kanë nga folja krinein, e cila ka kuptimin e ndarjes, dallimit, vendimit dhe gjykimit bashkë, pra criticus është ai që gjykon ndan të mirën nga e keqja, të vërtetën nga gënjeshtra e kështu me radhë.
Deri në shekullin e 17-të criticus është thirrur ai dijetar që ka pasur aftësinë dhe kompetencën e vlerësimit të teksteve në gjuhën latine dhe greke. Me ardhjen e tipit të ri të kritikut të shkolluar me metodologjinë racionale (sipas René Desacrtes, Le Clerc i cili studimin filologjik të tekstit e bën adekuat për rikonstruimin e domethënies së tij dhe atë përtej dy gjuhëve të atëhershme «zyrtare») lind e ashtuquajtura «critique mondaine» ose kritiku universal (me Michel de Montaignes si idol). Kritikë që nuk shkruan më vetëm në latinisht e greqisht dhe që nuk merret më eksluzivisht vetëm me tekstet e dijetarëve. Ajo angazhimin e saj e përqëndron dhe kufizon tashetutje më shumë në prodhimin aktual të librit dhe novatorja në këtë aksion është: komentimi në gjuhën e popujve. Komentet dhe interpretimet nuk botohen vetëm si libra që shërbenjnë si lektyrë për qarqet universitare, elitore të shoqërisë, por ato botohen qëllimisht nëpër revista duke iu ofruar edhe masave të gjëra. Konkretisht: qëkëtej detyra kryesore e kritikut është komentimi, interpretimi i librave në gazeta, revista! (Atëkohë kjo nuk ka nënkuptuar vetëm intereptimin e letërsisë artistike, por mbarë prodhimit intelektual).
Në shekullin 18 hidhen konturet e para të kritikës letrare si institucion (disciplinë). Tashmë bëhet një paraseleksionim ndërmjet literaturës ndryshe dhe asaj poetike si; poezia, proza, drama etj. Jo në secilën gjuhë e kulturë do të merret një për një koncepti francez (Le Clerc) i kritikës. Në hapësirën anglosaksonike për shembull me «criticism» nënkuptohet shpjegimi i arsyeshëm, sistematik (nën diktatin e të të ashtuquajturit «common sense») i arteve, vlerësimi i veprave dhe teknikave të tyre. Teoria e bazuar në studimet e Ivor Armstrong Richards (1924) dallon nga ajo franceze, e cila për parim ka përvojën estetiko-subjektivo në përceptim dhe vlerësim të arteve, kjo mbitëgjitha praktikon argumentimin dhe arsyetimin logjik në vlerësim e gjykim të letërsisë artistike. Edhe pse René Wellek në librin e tij «Definicionet themelore të kritikës letrare» (1963) ndan Teorinë e Letërsisë nga Historia e Letërsisë dhe Kritika Letrare as ai nuk cënon gjithaq «metodën shkencore të interpretimit të vlerave ».
Nisur nga ky botëkuptim kuptojmë qartë vijën gati të padukshme dalluese ndërmjet shkencës së letërsisë dhe kritikës letrare në këtë hapësirë gjuhësore (anglosaksonike).Edhe sot e kësaj dite «kritika letrare» në botën anglofone është sinonim i «intepretimit shkencor të veprave letrare».
Gjermanët kanë ndarë qartë «shapin nga sheqeri». Me kritikë letrare gjermanofolësit nënkuptojnë tërrësinë e teksteve ose shprehjeve (të lira dhe që mund të jenë edhe subjektive) komentuese, vlerësuese, denoncuese, klasifikuese e seleksionuese mbi letërsinë artistike, të cilat publikohen kryesisht në masmedia, ndërsa shkencën e letërsisë ata e definojnë si: «tërrësi e prodhimit dhe aktivitetit në shkolla, instututet hulumtuese, univerzitetet dhe akademitë». Troç dhe qartë.
Ndarje strikte që në botën romane është e paparafytyrueshme. Është pikërisht përvoja subjektivo-estetike (të cilët e refuzojnë anglezët dhe diferencojnë gjermanët) shtylla kryesore e komentit tradicional prohumanist italian mbi letërsinë. Ndoshta këtu qëndron arsyeja e mungesës së një instance kritike si poeti dhe filozofi dhe profesori Giosue Carducci ose Benedetto Croce në dy gjuhët e përmendura. Argjentinasi «Jorge Luis Borges madje ka përbashkuar veprat e gjitha kohëve dhe zonave në hapësirën e njëkohësisë imagjinative që atje t’i krahasojë dhe vlerësojë ato» (G. Seibt), ndërmarrje që, sipas të gjitha gjasave, po ta bënte i pari ndonjë studiues, kritik anglez a gjerman do të përqeshej si i marrë.

Origjina e kritikës letrare shqiptare
Ashtu si në botën romane (italo-hispanike), në historinë e letrave shqiptare vija në mes «kritikës letrare» dhe «shkencës së letërsisë» është pothuaj e padukshme. Teoriku është kritik dhe anasjelltas. Ose më sinqerisht thënë, deri sot ende nuk është zhvilluar një diskutim konkret qoftë shkencor a medial rreth kësaj çështjeje, prandaj edhe nuk ekziston – përveç ca skicave e fragmenteve studimore aludojnë një njëren apo tjetrën shkollë – një pozicionim i qartë i studiuesve shqiptarë rreth asaj se cili, bazuar në traditën dhe të tashmen autoktone, është dallimi ndërmjet këtyre nocioneve e as që janë hedhur deritani parimet «institucionale» se si duhet definuar njërën, tjetrën apo të dyja bashkë.
«Kritika letrare» ose «teoria e letërsisë» (le ta quajmë si të duam) ka ecur dhe ende ecën sipas binarëve pozicionues të instituteve të huaja, studimet e të cilave kemi mundur t’i përkthejmë në gjuhën shqipe. Në Shqipëri modeli i kritikës letrare është huazuar nga rusët, ndërsa në Kosovë nga gjuha serbokroate (e cila ka qenë një mish-mash i instituteve të Moskës-Pragës-Parisit) e pjesërisht të shkollave frankofone. Kjo është «historia», ndërsa fakti se dhjetë vjetëve të fundit janë përkthyer edhe teori tjera nga gjuhë angleze, gjermane etj. nuk është relavant, për arsye se nga njëra anë ndikimi i tyre nuk duket ende në horizont dhe nga ana tjetër praktika na tregon se në përgjithësi ende (dhe atë me bensikëri) punohet sipas modeleve tashmë të adaptuara.
Po ky «huazim» shumëburimor e bën situatën edhe më konfuze sa i përket identifikimit, orientimit e parasëgjithash konceptimit të kritikës letrare si të tillë dhe pengon në formulimin e saktë dhe të drejtë të kësaj fushe, në përcaktimin se do t’i dallojmë ato ose do të vazhdojmë kështu si deri më tani?

1. Faik Konica
Se kush mund të jetë shqiptari i parë që ka praktikuar formën konkrete të tekstit kritik gjatë kohës kur është shkruar latinisht e greqisht nuk dihet. Ose vetëm mund të supozohet. Studimi i parë që ka të bëjë tërrësisht me letërsinë shqipe është ai i Alberto Stratico-s «Manuale di literatura albanese» (Milano 1896, shqip: Doracak i letërsisë shqipe) i cili megjithatë ka më shumë nivelin prezentues se sa atë vlerësues, ndërsa tekstet e para vërtet kritike (recensionet) shiptare e bartin firmën e Faik Konicës. Tekstet si «Baba Tomori» (1902) për poezinë e Çajupit, «Rreze dielli» (1904) për Asdrenin etj. janë recensionet e para konkrete në gjuhën shqipe. Arsyen e kësaj «vonese» e shpjegon Konica në diskursin e tij «Letërsia shqiptare» (1897) ku thotë: «E gjithë letërsia shqiptare mund të përmblidhet në pesë apo gjashtë vëllime mjaftë të holla». Përveç praktikimit të drejtëpërdrejtë të recensionit si formë intepretimi të veprës letrare, Konica në shkrimin e tij «Kohëtore e letrave shqipe» (1906) e bën një minimanifest për kritikën letrare shqiptare. Në këtë manifest të Konicës vërejmë nga njëra anë «amshueshmërinë» e dilemës rreth përcaktimit ose ndarjes së shkencës së letërsisë nga kritika letrare dhe në anën tjetër përballemi me realitetin e hidhur se në këtë drejtim, edhe sot i kemi po të njejtat probleme si në vitin 1906, ngase edhe 98 vjet më vonë vërejtja e Konicës «Kur del një njeri e më thotë se akësh libër është «fort i bukur», mund të ketë të drejtë, por nuk jam i shtrnguar t’i zë besë fjalës së tija. Edhe një çaush a një dragat mund të presë me hanxharë gjykime të atilla. Kritika është një punë tjetër, dhe ca më e vështirë. Kur më pëlqen e kur më çpëlqen një vepër, nuk arrin të këcej a të fryj: duhet të shfaqë përsetë e pëlqimit a të çpëlqimit tim...» nuk ka humbur hiçgjë nga aktualiteti i saj.
Padyshim se Konica nuk është zbuluesi i tezave që tenton të «imponojë» nëpërmjet diskursit a manifestit të tij, por vetëm përçues nga gjuhët tjera. Kryesisht nga gjuha frënge, mirëpo me argumentimet që bën duke ftuar shembuj nga letërsia angleze shihet edhe ndikimi nga ana tjetër. Andaj edhe pozicionimi konfuz «kritika letrare është subjektive» e jo «shkencë ku çdo e thënë mund të provohet me «dy e dy bëjnë katër», e cila bie ndesh me atë që Konica kërkon në citatin lartë «...duhet të shfaqë përsetë e pëlqimit apo çpëlqimit...».
Pse na qenkan të nevojshme përsetë kur çdonjëri mundëka ta ndjejë si të dojë e të shprehë poashtu si të dojë ndjenjat e përfituara gjatë leximit? E mbitëgjitha cila është ajo metodë që do ta detyronte Konicën të jetë objektiv e mos ta merrte në qafë ndonjë autor a vepër edhe në ditën kur ai do të ishte ters, me ndjenja të trazuara a me disponim të keq? Pikërisht ato rregullat shkencore, të ftohta e të definuara që nuk dallojnë shumë nga ai kalkulimi «dy dhe dy bëjnë katër» apo? Këto pyetje bërë Konicës pa hamendje mund t’i parashtrojmë edhe sot, thjeshtë për shkak se përgjigja ende nuk ka filluar të kërkohet si duhet.
Konica është i pari që bën kërkesën pragmatike për një kritikë letrare shqiptare. Se a mund të merret ai (ose rregullat e përkthyera nga frëngjishtja e anglishtja) si themelues (në plotë kuptimin e fjalës) i saj, siç aludon studiuesi Sabri Hamiti, mbetet çështje diskutabile. Ndërsa fakti se Konica është nismëtari i kësaj fushe është i pakontestueshëm.

2. Retrospektiva
Nonda Bulka, Justin Rota, Eqrem Çabej, Namik Resuli dhe Karl Gurakuqi janë emrat që bëjnë vlerësimet e para mbi letërsinë si të tërrë dhe veprat e veçanta letrare. Edhe pse tek shumica e këtyre emrave, kritika, vlerësimi, gjykimi dhe intepretimi konkret luan rol sekundar e qëllimi kryesor i tyre është prezentimi pozitiv i vlerave të letërsisë shqiptare, studimet dhe vështrimet (ose pjesë të tyre) munden pa dilemë të kualifikohen si kritikë letrare. Disa prej tyre, të shkolluar e formuar nëpër qendra të rëndësishme universitare disponojnë me njohuritë më aktuale rreth vlerësimit dhe gjykimit të artit të të shkruarit. Në këtë kontekst veçohet intelektuali universal e i doktoruar në Vjenë, Eqrem Çabej. Vështrimi i Çabejit «Mbi poezinë e Lasgush Poradecit» (Gazeta e re, 22 shkurt 1929, f.3) dëshmon jo sall për qenien e kritikës (së mirëfilltë) letrare në botën e letrave shqipe, por edhe për integritetin e pavarrur të bartësve të saj. Ata nuk imitojnë parimet e shkollave të njohura mondane vetëm sa për t’i sjellë kulturës shqiptare «diç të re nga perëndimi», përkundrazi, nëse analizojmë dhe krahasojmë shkrimet, studimet dhe tezat e tyre vërejmë se jorrallë përvoja e përvetësuar në katedrat universitare tejkalohet dukshëm.
Synimi është formimi i një kritike letrare që do të përputhej me tipicitetin dhe specifikat e letërsisë së deriatëhershme shqiptare. Parakushtet për të krijuar institucionin e kritikës letrare shqiptare ishin po aq të volitshme si ato që kishin gjermanët, austriakët, italianët etj .
Mirëpo ashtu siç e do «fati i gjorë i të vegjëlve»; sa herë që bëhen gati të festojnë iu ndodhë ndonjë tragjedi. Në krahasim me letërsinë artistike, e cila vazhdonte hovin e saj, kritika letrare do ngec. Ose ajo bën jetë sporadike. Çabej – shpresa më e madhe – i përkushtohet ekskluzivisht gjuhësisë dhe kulturologjisë, intelektualët tjerë që njihnin thellë shkencën e letërsisë dhe letërsinë vetë si Lasgush Poradeci e të ngjajshëm u tërhoqën krejtësisht nga skena. Pseja: ardhja e komunizmit edhe në hapësirat shqiptare. Ashtu si për sferat tjera të jetës shqiptare edhe për letërsinë e kritikën letrare nis një jetë tjetër, ndryshe nga ajo siç e kishin projektuar bartësit e saj.

4. Kritika pseudomarksiste
Gjersa letërsia, duke u lakuar dhe përshtatur sipas situatës e motit nuk ul intensitetin e saj, kritika letrare vazhdon të jetojë hajdutërisht deri në fillim të viteve të 60-ta. Paskëtaj, në Shqipëri fillon kritika ideologjike. Nis proletarizimi i artit.
Kritikë që formulohej në këtë mënyrë:
«...Letërsia e realizmit socialist ka edhe një mbështetje ideologjike të caktuar. Ajo mbështetet në botëkuptimin revolucionar të klasës puntore: në marksizëm leninizëm! Duke pasur në themel të saj këtë botëkuptim, del e qartë vetvetiu se edhe letërsia e re ndeshet me tërë ato rryma, metoda ose shkolla letrare që kanë në thelb të tyre botëkuptimet idealiste dhe reaksionare të klasave të përmbysura. Këtë ndeshje të vazhdueshme me këto klasa e këto ideogji e vëmë re edhe në rrugën e lindjes dhe të zhvilllimit të letërsisë sonë të re». (Historia e letërsisë shqiptare, 1977)
E qartë: Çdo rrymë tjetër letrare – e me këtë dhe çdo kritikë letrare që koketonte me ndonjë model analizimi jashtë oborrit – përpos asaj që bazohet në doktrinën marksiste-leniniste duhej të asgjësohej. Që këtej çdo prodhim letrar do të intepretohet nga këndi ideologjik marksist – leninist. E kjo nuk ishte çorbë e gatuar vetëm nga shqiptarët, por i njejti qëndrim ku më pak e ku më shumë u mor në të gjitha vendet ku orgjitë e cenzorëve fillonin me himin e internacionales.
Madje edhe në Rusi e të mos flasim më për vendet tjera si Çekosllovakia, Hungaria, më vonë pjesë të caktuara të Jugosllavisë (Sllovenia, Kroacia) etj. qarqet letrare e sidomos kritika gjenin mundësitë, që aq sa mundnin të shpëtonin artin nga vënia e tij totale në shërbim të politikës, sistemit, respektivisht diktatorit. Nga ajo luftë e sipër prej modelit primitiv të vlerësimit në baza të doktrinës politike (duke përjashtuar çdo instrument tjetër si jorelevant) të artit u kalua në metodën shkencore materialiste – marksiste, në të ashtuquajturën «Teoria e reflektimit» të realitetit e themeluar nga György Lukàcs. Mund të debatojmë se sa objektive e dëmshme, degjeneruese a fitimprurëse mund të jetë kjo teori, mirëpo nuk mund t’ia injorojmë kualitetet që përmban ajo në segmente të caktuara të vlerësimit. Ajo si metodë është poashtu një formë vlerësimi si të tjerat: previligjon këndvështrimin socrealist gjatë vlerësimit, por megjithatë pa përjashtuar procesin empirik!
Në Shqipëri nuk ecej me kohën. As me kohën e bllokut që i përkiste e lere më me atë jashtë saj. Kritika letrare shërbente klasën politike më me besnikëri se sa «qeni t’zotin». Saherë që ndonjë interpret të humbëte rrugën jashtë oborrit dhe hapaqorras të bënte ndonjë kritikë pa përmendur mëmë partinë dhe burrin e saj deplacohej në logore.
Kur analizojmë «teoritë», «historitë», «recensionet», «studimet» e periudhës 48 – 90 të nënshkruara nga Dalan Shapllo, Koçe Bihiku, Dhimitër Shuteriqi, Klara Kodra, Jorgo Bulo, Razi Brahimi, Jakup Mato e shumë të tjerë nuk përballemi vetëm me një soldateskë ideologjike e të përbetuar (ndryshe ndoshta as që kanë e mundur, përveç se të përfundonin në logore), por edhe me një «elitë» sharllatane, shamateske, pa fije energjie së paku (nëse jo tjetër) për të arrirë të bëjë një kritikë kualitative sipas metodës ortodokse marksiste. Domethënë një kritikë letrare ndryshe nga ajo që kanë bërë; pa fije strukture, rregulla që u përngjajnë interpretimeve të atyre falltoreve (duke përjashtuar zotësinë e parashikimit që e kanë pasur) të kohës së Faraonit.
Se kritika letrare e asaj kohë s’ ka poseduar fije kualiteti shihet kur po të njejtët kritikë – edhe pse kanë pastruar fjalorin e tyre nga partishmëria, heronjtë pozitivë dhe nuk e kanë kokën më nën kamxhikun e diktaturës – shkruajnë tekste: ato nuk janë asgjë tjetër përveç se mozaiqe përsëritjesh, riprodhime fjalësh të autorit pa guximin për të konkluduar apo vlerësuar argumentativisht. Atyre u mungon metoda, ngase atë që ata kanë ushtruar pesdhjetë vjet s’ka qenë e bazuar në ndonjë shkollë me liçensë shkencore, por ka lindur si model për keqpërdorimin e artit në favor të sistemit dhe diktatorit të saj.
Fillimisht edhe në Prishtinë, përkundër se kërkesat e sistemit ndaj kritikës letrare nuk kanë qenë aq të egra si në RPSSH, bëhet vetëm ajo lloj kritike si në Tiranë. Model që, edhe pse më vonë kritikët letrarë të Prishtinës do të marrin udhë të tjera, ka pasur dhe ka ithtarët e vetë. Ndoshta me një masë më të modifikuar dhe përparuar por me thelb të ngjajshëm. Emrat e rëndësishëm të kësaj fryme në Kosovë janë:
Ali Jasiqi, Gani Luboteni, dhe më intensivi Ali Aliu etj. Ky i fundit edhe pse vepër pas vepre zhvillohet (sidomos me përkthimin e studimeve nga serbokroatishtja) në kuintesencë nuk largohet nga formula që ia bën vetes në shkrimin e tij themelor «Angazhimi» (1969). Citat: «...letrari e ka fare të qartë se e vetmja rrugë shpëtimi nga kjo gjendje ...drejt një ardhmërie të lumtur; mandej se shansa ma reale dhe e vetmja për të realizuar këtë besim dhe ideal është doktrina marksiste» dhe ai letrar që bën ndryshe nga ajo që sugjeron Aliu është «...i papjekur dhe nganjëherë edhe menatlitet i sëmurë dhe mikroborgjez». Edhe sot kur mund të spekulohet se kritiku Ali Aliu ka pësuar transformim dhe ka braktisur këtë metodë vlerësimi, nga tekstet e tij nuk mund ta vërejmë këtë gjë, ose po, atë që e vërejmë tek kritikët e tjerë të kësaj «shkolle»: tekstet e tij nuk janë vlerësime, interpretime që zbërthejnë veprat e përgojuara, të pajisura me vlerësime, konkluzione dhe informacion, por më shumë ato kanë karakter autist – biseda me vetveten mbi patosin e autorit.

5. Rexhep Qosja
Historiani, studiuesi dhe romancieri Rexhep Qosja është ai që e krijon kritikën letrare shqiptare dhe ia jep asaj përmasat e «institutit» serioz, të bazuar në parimet universale të vlerësimit. Librat «Kritika letrare», «Episode letrare», «Dialogje me shkrimtarët» etj. janë veprat kryesore ku hidhen themelet e kritikës së angazhuar, pra shembujt e parë se si duhej të dukej kritika letrare.
Qosja dallon nga kritikët dhe teoricientët e tjerë të bllokut socrealist, sidomos sa i përket konceptit teorik të estetikës reflektive që kishte marksizmi ortodoks. Ky nuk e sheh artin thjeshtë vetëm si refleksion të rrethanave shoqërore, përkundrazi, studimet e tija historike, kritika praktike letrare e zhanre tjera të letërsisë ku ai angazhohet, janë një Antithesis e asaj që mbizotëronte ose kërkohej. Më saktë formuluar; kritika e tij aludon në racionalitetin autonom e vetjak të artit e jo në kushtëzimin e paskajshëm të tij me racionalitetin e përvojës shoqërore. Kjo troç dhe shqip do të thotë: Qosja funksionon kundër synimit të idologjisë për të vënë artin në shërbim total të saj dhe atë pa deformuar metodën e analizës dialektiko-marksiste, por duke e hapur këtë metodë (së paku në botën shqiptare) edhe ndaj modernës deriatëherë të refuzuar. Metoda se si vepron Qosja në vitet e gjashtëdhjeta – dhe kjo është interesante – do të «legalizohet» veç më vonë edhe në hapësirat tjera përreth e më gjërë.
Para spekulimit, se Qosja mund të ketë qenë i ndikuar nga neomarksistët apo teoria dialektike kritike e «Shkollës së Frankfurtit» dhe kryevepra së saj «Dialektik der Aufklärung» (1944-47) që ka për autorë Max Horkheimer dhe Theodor Adornon, më bindëse është teza se qëndrimi i tij mund të ketë rezultuar nga përgjegjësia intelektuale që ka ndier ndaj artit e sidomos ndaj etnisë që i takon (të mendojmë në romanin «Vdekja më vjen prej syve të tillë»). Edhe diçka tjetër shkon në favor të këtij konstatimi: estetët e analizës së tekstit sipas metodës ortodokse marksiste refuzojnë kategorikisht artin abstrakt dhe «absurd» modern dhe kapen fortë për realizmit të shekullit 19-të, filozofët dhe sociologët e shkollës së Frankfurtit përqëndrohen më shumë në modernë dhe nuk i përfillin gjithaq teoritë e realizmit. Qosja, ndryshe nga shkollat e përmendura, trajton e analizon në mënyrë të barabartë dhe pa nënvleftësuar ose mohuar (me përjashtime të diktuara nga ideologjia = shih «...Romantizmi») konceptet e realizimit dhe të modernës.
Rexhep Qosja është themeluesi i institucionit «kritikë letrare shqiptare» dhe njëkohësisht bartësi i teorisë neomarksiste e të ashtuqujatur «metoda dialektiko-kritike» në letrat shqipe.
Kritika letrare e Qoses megjithatë nuk do marr përmasat e shkollës. Dhe atë për dy arsye: 1. Ajo nuk përfillet atëbotë nga Tirana dhe 2. Asnjëri nga studentët dhe pasardhësit e tij në Prishtinë e gjetiu nuk arrin t’i afrohet profilit të «profesorit». Ca madje spekulojnë se Qosja ka ndërmarrë gjithçka për të penguar shfaqjen eventuale të ndonjë konkurence, me qëllim që të jetë i pazëvendësueshëm. Nëse shikojmë përtej murreve të këtij spekulimi vërtet habit fakti se ata që kanë ndjekur gjurmët e Qosjes dhe teorisë së tij ose kanë përfunduar në epigonë të zbehtë të tij (me Agim Vincën në krye) ose janë avulluar. Kryesorja; prej tyre nuk ka dalur ndonjë format kritiku me rëndësi relevante.

6. Rugova dhe Hamiti
Dy kritikët Ibrahim Rugova dhe Sabri Hamiti (vitet e 70) nuk i bashkangjiten synimit për të përparuar metodën ortodokse marksiste në favor të lirisë dhe autonomisë të artit. Ata e injorojnë atë komplet. Dhe praktikojnë teori tjera moderne të letërsisë.
Ibrahim Rugova në fillim të veprimit të tij si kritik letrar e deri tek studimi i shkëlqyeshëm «Vepra e Bogdanit – Cuneus Prophetarum» (1982) përdor (jo vetëm, por theksueshëm) metodën hermeneutike. Model që parasëgjithash bazohet në «teorinë e të kuptuarit» të tekstit e që bazën e ka në interpretimet e teksteve të Bilblës që i bëri reformatori gjerman Martin Luter(.......): mënyrë interpretimi që më vonë do të definohet si «interpretimi i botës» nëpërmjet objektit në analizim e sipër (Gadamer: për të kuptuar një tekst, paraprakisht duhet pasur një parafytyrim se ç’është ai tekst, në cilën kohë është e situuar, kush është autori i saj e kështu me rradhë). Në filozofi kjo metodë për pionerë ka filiozofët Wilhelm Dilthey dhe Martin Heidegger.
Robert Elsie në librin e tij «Historia e letërsisë shqiptare» për Sabri Hamitin thotë «si kritik ai ka sjellë nocione dhe koncepte të reja në studimin e letërsisë shqiptare, duke këmbëngulur në një intepretim të pavarur nga proceset jashtëletrare» E njejta gjë, pra, para mund të thuhet për Rugovën ose për të dy bashkë dhe më shumë: Rugova dhe Hamiti janë themeluesit e Hermeneutikës dhe Strukturalizmit në letrat shqipe - për shkak të krijimit (zbulimit) të formulave interpretuese pa të cilat do të përjashtohej tipiciteti dhe natyra e karakteristike e letërsisë shqiptare, nëse këto teori do të merreshin një për një, dy studiuesit e përmendur nuk mund të konsiderohen thjeshtë vetëm si përçues të këtyre metodave nga gjuhët e huaja, siç aludojnë indirekt dhe me gjysëmzë ca kritikë.
Rugova dhe Hamiti - për dallim nga kritikët ideologjikë të Tiranës, të cilët analizën e mbështetshin në luftën e klasave dhe neomarksistët e Prishtinës, të cilët përpiqen të zbulojnë formulën e fekundimit apo ç’fekundimit të reales me imagjinaren dhe anasjelltas – «nuk çajnë kokën» me faktorët jashtëletrarë siç bënin neomarksistët ose nuk vërdallen pa cak e qëllim siç bënin teoricientë të ndryshëm në planin universal për t’i dhënë primatin njërës nga metodat e shumta intepretuese (hermeneutike, biografike, psikanalitike etj), por në këtë aspekt ata bëjnë ashtu siç bënë formalistët rusë dhe përqëndrohen ekskluzivisht në tekstin letrar, të ashtuquajturit «fakt letrar». Themeli i kësaj lloj analize qëndron në pyetjen: Çka e bën një vepër artistike të tillë?
Mëtej metoda e tyre interpretuse shihet se për bazë ka teorinë strukturaliste të Claude Lévi Strauss, Roland Barthes, Claude Bremond, Gérard Genette etj, e të iniciuar nga gjuhëtari gjenevas Ferdinand de Saussure (.......) sidomos me «Cours de lingusitique générale» (në shqip «Kursi i Gjuhësisë së Përgjithshme», përkthyer nga prof. Rexhep Ismajli, Prishtinë 1977).
Strukturalizmi niset nga parimi themelor se fenomenet nuk shfaqen të izoluara, por në lidhshmëri me fenomet tjera. Detyra kryesore e metodës është që të zbulohet kjo lidhshmëri: Fenomenet gjatë shfaqjes së tyre krijojnë një lidhshmëri të strukturuar. Në këtë e sipër struktura konstruohet nga vëzhguesi (intepretuesi) në model. Sipas kësaj teorie, struktura nuk ekziston në nivel të realitetit, por vetëm në nivel të modelit vetë.
Epiqendra e strukturalizmit shkencor është analiza e shemës formale të renditjes së figurave, analiza e kompozicionit rrëfyes dhe domethënieve retorike e figurative në tekst e parasëgjithash – siç u cek më lartë – hulumtimi i letraricitetit specifik në tekstet estetike dhe dallimi nga tekstet e natyrave të tjera.
Duo-ja prishtinase përveç se është shkaktarja e thyerjes së monopolit të kritikës marksiste e neomarksiste (dialektikës materialiste) dhe sjellësja e dy metodave të elaboruara më lartë, ajo siç shihet fut edhe pluralizmin si mundësi të re studimi në «pallatin e institutit të kritikës letrare».

7. Ramadan Musliu
Si kritik i rëndësishëm me stil të vetin, pas këtyre dyve, dalllohet Ramadan Musliu me recensionet e botuara viteve të tetëdhjeta dhe nëntëdhjeta (pjesërisht të përmbeldhura në librin: «Konfuguracione narrative», Prishtinë 1996) për romanin shqiptar. Analizat diskursive të Musliut janë shembulli tipik se si mund të harmonizohen metodat e ndryshme të interpretimit në një katalog unik vlerësimi.
Interpretimet e Musliut varrësisht nga tema, lënda dhe autori i referohen herë njërës e herë tjetrës metodë vlerësimi e gjykimi. Është kjo mënyrë vlerësimi rezultat i formimit universal të autorit apo aksion i qëllimshëm i tij për të krijuar një «metodë personale vlerësimi» duke përzier suksesshëm elementet e shumë shkollave në një, nuk ka fare rëndësi. I rëndësihëm në këtë plan është efekti i kësaj mënyre intepretimi. Që në kritikën shqiptare shfaqet për herë të parë si e tillë.
Këtë metodë, që tek shumëkush ka dështuar në fazën e eksperimentimit, Musliu (me tekstet e përmbledhura në librin «Konfiguracione narrative») e finalizon dhe «legalizon» si sistem të suksesshëm vlerësimi. Pikërisht për këtë – që nga zanafillat e saja, nëpër baltën e banalitetit ideologjik, në institucionalizimin dhe pluralitetin e saj – metoda e Musliut, që akumulon dhe përbashkon shkollat në favor të një sistemi specifik për vlerësimin e një letërsie poashtu specifike, është me rëndësi shumë të madhe për qenien, zhvillimin dhe studimin e kritikës letrare shqiptare.

8. Të tjerët
Natyrisht se kritikët që përmendëm më lartë nuk janë të vetëm. Numri i autorëve që janë marur dhe po meren me vlerësimin dhe interpretimin e letërsisë është gati po aq i madh sa edhe numri i autorëve të gjinisë më të përhapur ndër shqiptarë – ai i vjershëtarëve! Përveç brigadës së sporadikëve ekziston edhe ajo e atyre që janë marë ekskluzivisht me këtë «zanat» të përvetësuar nga mjeshtër të ndryshëm, por pa lënë gjurmë të dukshme, pa sjellë ndonjë praktikë të veçantë studimi e analizimi të arteve.
Tashmë të përballur me këtë aksiomë, me këto informacione ne nuk mund të shesim poza duke mohuar ekzistencën e institucionit të kritikës letrare, por mund të debatojmë për zhvillimin e saj qëkëndej e tutje, pozitën, gjendjen dhe rëndësinë saj aktuale. Me rëndësi kapitale në këtë kontekst është që të dijmë se cilat janë funksionet qenësore të kritikës letrare në kushtet e së sotmes. Çka e arsyeton ekzistencën e saj?

Funksionet e kritikës
A luan si duhet kritika letrare shqiptare rolin që ka? Assesi! Pse?
Pas viteve të nëntëdhjeta, që atëherë kur de facto u hoq cenzura ideologjike, filloi një prodhim i pakontrollueshëm dhe masiv i veprave «letrare». Erdhi koha e «të shtypurve»?! Si pasojë e kësaj çdo autor, magazinier e parelinj ngriti një ndërmarrje botuese, fillimisht më shumë për të botuar shkirmet e veta e pastaj edhe për të luajtur rolin e botuesit. Pas një heshtjeje jo edhe të shkurtë me reagimet e tyre u shfaqën të previligjuarit e hierarkisë së vjetër kundër vërshimit të kiçit, shundit që përlau bibliotekat gjysmëtërrënuara shqiptare. Alarmet e këtyre autorëve dhe të tjerëve në lidhje me rreziqet që sjellte akulturimi u morën si «britmë e fundit e kalit para se të ngordhë». Në realitet reagimi i tyre ishte me vend edhe pse shumica e tyre do t’i kishin bërë vetes më mirë të mbanin gojën mbyllur, sidomos ata që në të kaluarën kanë qenë tepër aktiv si «redaktorë e recensent» në vijë të proletariatit e partisë. Kjo gjendje orteku i përheshti edhe ato pak kritikë të specializuar që ishin. Nga njëra anë për arsye të prodhimit masiv e nga ana tjetër për shkak të kushteve të reja sociale e ekonomike me të cilat u ndeshën krijuesit pas deformimit të shoqërisë – si në Shqipëri ashtu edhe në Kosovë.
Kritika letrare si shumë segmente tjera të jetës kulturore u vu në pozitën stand by. Edhe sot pas pesmbëdhjetë viteve gjendja ka mbetur pothuaj e njejtë.
a) Edhe sot kritika letrare ende nuk ka arritur të luaj rolin e saj informues e orientues duke dhënë një pasqyrë mjaftueshme mbi botimet e reja. Edhe poqëse ky qëllim të ekzistonte ajo një gjë të tillë do ta kishte të pamundshme si për shkak mungesës së mediumeve të specializuara ashtu për shkak të mungesës së një sistemi koordinues ndërmjet botuesve e mediave.
b) Si pasojë e së parës ajo nuk mund të luajë rolin e seleksionimit, duke veçuar e zgjedhur vepra që meritojnë të recensohen, vlerësohen e t’iu ofrohen lexuesve poetencial si literaturë e vyeshme që duhet blerë e pasur në bibliotekë. Ato pakë kritikë të specializuar pa pasur shteg tjetër i janë përshtatur ligjit të xhunglës dhe janë detyruar për shkaqe ekzistence të shlirojnë nervat dhe të vlerësojnë sipas «vendit e kuvendit», kështu duke përjashtuar çdo parim serioz profesional.
c) Funksionin e saj didaktiko-ndërmjetësues kritika letrare e ushtron (?!) vetëm nëpër shkolla, institute e fakultete. Publikut më të gjërë një mundësi e tillë i është uzurpuar qëmoti nga rrethanat mbizotëruese. Opinioni, pra masa e lexuesve jashtë katedrave, nuk do e marë vesh kurrë (nëse vazhdohet kështu) se ç’risishë vijnë në letrat shqipe, cilët autorë e autore trajtojnë një problem të përgjithshëm që duhet njohur e ditur e që është me rëndësi për çdo qytetar apo për shtresa të caktuara të shoqërisë. Lexuesit nuk i bëhet e qartë se cili autor është vërtet «gjeni i lindur», e cili imitator i pararendësve dhe shkrimin bukur e trajton si zeje. Masa nuk merr shpjegime nga kritika se si duhet kuptuar veprat e reja dhe ato të retushuara të Kadaresë; ç’na sjell të re Dërvishi me dramat e tij ekcesive; si duhet kuptuar famën e madhe të Ardian Kristian Kyçykut në Rumani e gati mospërfilljen e tij në atdheun e tij; pse është interesant për t’u përkthyer romani «Shkëlqimi i huaj» i shkrimtarit Beqë Cufaj në gjermanishte e jo i shumë autorëve tjerë që shqiptarët i konsiderojnë elitorë, e shumë, shumë çështje të tjera.
d) As në rolin e saj didaktiko-sanksionues që për prodhuesit e letërsisë (autorët dhe botuesit) është e një rëndësie të madhe kritika letrare nuk luan asnjë rol. Kritikët nuk merren parasyshë si referencë që do të ndihmonin në dallimin e prodhimit kualitativ letrar dhe atij të pavlerë dhe të pasuksesshëm në treg, gjë që do të ndihmonte dukshëm në përmirësimin e kualitetit të botimeve të reja. Janë të rralla ato shtëpi botuese që në redaksinë e tyre kanë lektorë profesional ose recensentë që do të bënin vlerësimin dhe gjykimin e veprës para se të vendosej botimi apo mosbotimi i saj. Shumica e shtëpive botuese përbehen vetëm nga pronari i saj e në të shumtën e rasteve nga një staf redaktorësh që vallëzojnë sipas xhepit të pronarit e jo sipas kriterieve të vlerësimit profesional.
Këto janë vetëm disa nga kushtet që duhej t’i plotësonte kritika letrare për tu pranuar si institucion koherent dhe serioz si dhe për të arritur që të stimulojë masat për më shumë lexim dhe të rikthejë imazhin e humbut të letërsisë artistike.

Sferat e angazhimit të kritikës
Për të përfituar nga kritika – në favor të përmirësimit të kualitetit të letërsisë si dhe popullarizimit të letërsisë në masë – duhet që asaj t’i mundësohet pjesmarrja në institucionet e prodhimit letrar si dhe mbikqyrja në procesine punës së këtyre institucioneve. Kritiku duhet të jetë pjesë vitale dhe e pashmangshme e institucioneve të prodhimit letrar: ai është i vetmi kompetent që mund të vlerësojë autorin konkurues dhe t’ia oforojë botuesit, i cili pastaj e drejton për në shtypshkronjë dhe kujdeset që produkti i tij të plasohet e trajtohet si e sa duhet në mediat masive.
Prezenca e kritikës në zgjedhjen, botimin dhe vlerësimin publik të një vepre letrare ndikon edhe në punën e institucioneve të distribuimit: libraritë informohen për prodhimet e reja dhe vihen në kërkim të mallit për konsumatorët e vetë. E njejta gjë vlen edhe për stendat trotuareve e nën shi si dhe për bibliotekat.
Një vepër që ka sukses në këto dy faza dhe që kritika e vlerëson si pozitive dhe të rëndësishme domosdo se zgjon interesin edhe të institucioneve të përpunimit si; teatri, filmi, televizioni e radioja, punën e të cilave e ndjek kritika në çdo faze dhe formë të prezentimit të veprës.
Është deytrë e kritikës që të luajë rolin primar në instuitucionet e zhvillimit siç janë konkurset, shpërblimet e bursat e jo e autorët vetë dhe kryesitë e shoqatave siç ndodhë aktualisht. Sidomos aty ku synohet legalizimi dhe popullarizimi i një çmimi ose ruajtja e seriozitet që ka një çmim tradicional.
Edhe në institucionet e komunikimit si univerziteti, shkollat e larta dhe institutet tjera kritika letrare ligjërohet pa sistem, në mënyrë konfuze dhe e papërcaktuar, për të mos thënë edhe më troç se janë pikërisht këto institucione që nuk kanë arritur ose nuk arrijnë të kualifikojnë kuadro të përgatitura që do të ndikonin në zhvillimin e kritikës letrare shqiptare. Teoritë që ligjerohen aty nuk kanë ndonjë sistem që do të mund të formonin kritikun e shkolluar, shkencor dhe praktik. Prej aty dalin do melezë (në kuptimin profesional) që nuk e dijnë se për ç’janë formuar saktësisht për teorikë, gjuhëtarë apo për mësues të letërsisë nëpër shkollat e mesme, kështu që më në fund përfundojnë në vjershëtarë ose komentatorë politikë. Ato pak emra që dallohen si kritikë të specializuar nuk janë të tillë për shkak të fakultetit që kanë kryer, por më shumë falë angazhimit të tyre personal e autodidakt.
Një arsye tjetër që ka sjellë në këtë gjendje institucionet e komunikimit është edhe mungesa e metakritikës. Të krijohet përhstypja sikur asnjëri nga kritikët (me përjashtime) nuk merr guximin të vë nën dioptri punën e kolegëve të tij. (Kjo është e rëndësishme, sepse roli dhe funskioni i kritikës nuk është vetëm intepretimi dhe vlerësimi i prodhimit të letërsisë artistike, por edhe i vetë kritikës letrare si të tillë: si shkruhen recensionet? Nga cila pozitë gjykojnë kritikët e veçantë dhe ata të angazhuar në media etj. etj.)

Teoria dhe praktika sot
Studiuesit e sotëm të letërsisë shqiptare – ata që ligjërojnë ose punojnë në universitete – luajnë poaq roilin e kritikut praktik sa edhe gazetarët dhe fejtonistët nëpër media. Po tu bëjmë një analizë punimeve të të dyja grupeve do të konstatojmë se dallimet janë minimale. Si studiuesi ashtu dhe gazetari, fejtonisti pretendojnë ta ekspozojnë veten me të dyja funksionet; atë të shkenctarit që di të bëjë kritikë praktike dhe atë të gazetarit të pajisur me dijen shkencore. Në të dyja rastet rezultatet janë maksimalisht modeste e në të shumtën e rasteve servohet një sallatë mendimesh që më shumë eksponon snobizmin e autorit sesa vlerësime rreth objektit në trajtim e sipër.
Për të qenë kritik letrar natyrisht se nuk nevojitet vetëm një dije elementare nga shkencat e letërsisë, por edhe një specializim në metodat e vlerësimit si dhe njohje të llojeve të shumta të intepretimeve. Pikërisht mungesa e këtij vetëdijësimi, sistemi dhe mungesa e diskurseve që do të qartësonin kompetencat e roleve ndërmjet shkencës edhe kritikës letrare praktike e zmadhojnë konfuzitetin dhe nuk lënë zhvillimin e asnjërës prej këtyre dyjave në nivel të nevojshëm. Ndoshta këtu duhet kërkuar arsyen se pse kritika shkencore letrare ka mbetur vetëm në nivelin e eseistikës historike mbi epokat, mbi stilet e rrymat apo në nivel të reportazhit monografik për shkrimtarë të caktuar të historisë së letërsisë së arteve.
Natyra eseistike, monografike e reportazheske e trajtimit të letërsisë nuk lejon që të bësh fjalë për kritikë shkencore, por maksimalisht për diskurse hipotetike mbi sfera, çështje dhe personalitete të caktuara të letërsisë shqiptare. Kështu siç edhe e kemi.
Në emër të kritikës shkencore, teorike pra bën jetë stili fejtonistik i (para)gjykimit, (mbi ose nën)vlerësimit dhe (gjoja)interpretimit e në vend të kritikës praktike vepron anarakia e hobi-interpretëve, gazetarëve pa fije përvojë teorike, që ta shpifin cilindo libër që përgojojnë – edhe pse duken si «akte subjektive» të një lexuesi të sinqertë ato tekste s’përmbajnë asnjë argument të vetëm, përpos emrit dhe mbiemrit të autorit me pasionin për t’u bërë publik.
Ngushëllimi i ca prej teorikëve dhe altoparalantëve të tyre se «le të bëhet letërsi e mirë atëherë do të ketë edhe kritikë të mirëfilltë» është infantil dhe poashtu një përpjekje për të gjetur një «fajtor kujdestar» për paaftësinë personale, të cilin edhe e gjejnë qysh në stacionin e parë: shkrimtarët (vetja) se kush tjetër!
Kritikët me talent që mund të bënin e bëjnë analiza objektive dhe kualitative nuk mungojnë. Ajo që mungon është procesi i konceptimit të kritikës letrare brenda zhanrit, dallueshmërisë ndërmjet të të ashtuqujturës kritikë praktike (recensioni, fejtoni, eseu, polemika etj) dhe asaj shkencore (studimore, teorike). Këtu, si duket ekziston një keqkuptim që edhe ka rezultuar në një degradim ku mungon ose dyshemeja ose kulmi.

Format e vlerësimit: Recensioni
Kritika letrare nëpër media (ose praktike) shërbehet me tipe të ndryshme tekstesh që synojnë intepretimin dhe vlerësimin e veprave, epokave, problemeve letrare, autorëve e të ngjajshëm. Gjersa portretet, letrat e hapura, intervistat, esetë, dialogjet e imagjinuara janë raritete dhe sidomos në dhjetëvjetëshin e fundit kanë marë statusin e «species» në vdekje e sipër, recensioni dhe «vitirina e librit» (përshkrimet e shkurtëra për veprat e sapobotuara që i praktikojnë shumica e gazetave të përditshme shqiptare) vazhdojnë të mbijetojnë. Ato bëjnë jetë të hendikepuar, ama megjithatë po mbahen.
Recensionet që i lexojmë në të përditshmet shqiptare si «Shekulli», «Koha jonë», «Koha ditore», «Zëri i ditës» si dhe në revista e website të «specializuara» për letërsi në përgjithësi lënë shumë për të dëshiruar.
Tekstet që vijnë të mbititulluara si recensione ose që sugjerohen si të tilla nuk përmbajnë në vete elementet themelore që duhet të kenë. Të rrallë janë ata autorë që marrin mundin për të përfshirë të gjitha segmentet e nevojshme që kërkon recensioni për të qenë i kompletuar, si:
1.Të dhënat biografike për autorin (ky segment mund të lihet anash vetëm në rastin e autorëve shumë të popullarizuar, mirëpo përsëritja e biografisë është prapseprapë me rëndësi për shkak se biografitë ndryshojnë).
2. Informata në lidhje me veprat e mëpërparshme të autorit si dhe krahasimi i asaj të fundit me më të hershmet.
3. Analizimi i vlerësimeve kritike mbi autorin, vërtetimi, modifikimi apo kundërshtimi i tyre.
4. Krahasimi i veprës së autorit me vepra të autorëve tjerë aktual.
5. Informata mbi temën, përmbajtjen, strukturën, gjuhën, intencionin dhe përgatitjen teknike të librit.
6. Vlerësimi i tekstit dhe
7. Konkluzionet vlerësuese mbi librin.
Nëqoftëse intepretuesi nuk punon sipas këtij katalogu parimor, themelor dhe teksti i tij nuk përmban në vete informatat e sipërradhitura (pavarrësisht renditjes së tyre) ai asnjëherë nuk mund të jetë i bindshëm se di të shkruajë recension, ai nuk do të mund të jetë i besueshëm se ka lexuar, analizuar dhe njeh tekstin që trajton.

Recensioni sipas katalogut që shtruam mungon. Në vend të tij bëjnë jetë intepretimet që mund të emërohen si gjithçka tjetër, por jo si recensione.
Për çdo ditë na bie të hasim ndonjë tekst të mbititulluar si «recension». Lexuesi i privuar nga e drejta e ndërhyrjes, i cili luan vetëm rolin e konsumatorit të fjalës publike, është i detyruar të pranojë atë si të tillë. Me një mbititull të tillë paralajmërohet publikimi i ndonjë vepre të re. Autorët e teksteve të tilla, harrojnë përgjegjësinë që kanë ndaj lexuesit dhe japin konstatime nga më të çuditshmet pa qenë koshient për të arsyetuar mendimin e vetë. Ata thjeshtë shkruajnë; „ky është më i miri“ ose „ai është më i keqi“ pa ndier nevojën për të treguar konkretisht shkakun!
Në fund të një shkrimi, poashtu të mbititulluar si «recension», lexojmë konstatimin; «X është poeti më i mirë i (filan) gjeneratës së shkrimtarëve shqiptarë». Autori i atij shkrimi pompoz që nga shkronja e pare e tekstit e deri në fund shihet se është një injorant i kategorisë së asaj sorte që me shumicë i gjen nëpër mediat shqipe.
Për të demostruar sa më ashpër «dashurinë» ndaj poezisë (ose lirikut vetë), autori kishte rishkruar (besojmë me dorë të vetë) vargjet dhe i kishte futur ndërmjet fjalëve të veta, kështu që më në fund, pas një llogaritjeje të thjeshtë dilte se ai nuk kishte thënë më shumë se sa nja dhjetë fjali të fshehura ndër citatet që përmbushnin pothuaj gati një faqe gazete të formatit klasik. Ato dhjetë fjali, që të gjitha, rrotulloheshin rreth të njejtës gjë; «X. është poeti më i mirë, gjenial, kolosal...».
Nëpër sallone apo në kafene edhe po të kërkoi dikush llogari për ndonjë konstatim të përshpejtuar, mund të refuzosh që të pijsh më tej me të në tavolinë dhe të çohesh e të ikësh, ndërsa fjala e thënë publike të nënshtron përpara një obligimi, përgjegjësie më të madhe, për arsye se çdo konstatim duhet të jetë i argumentuar, i «dokumentuar», përndryshe ai mund të konsiderohet si shpifje. Keqpërdorim i lexuesit dhe mediumit ku plason mendimet.
Autori i konstatimit të lartëshënuar pa fije turpi donte t`i imponojë lexuesit të sinqertë mendimin e tij, pa ndier nevojë që t`i sqarojë atij; përse – sipas mendimit të tij – poeti X është më i miri! Ata që kanë mundësinë ta sigurojnë librin do të shohin se autori i «recensionit» ose është gjetur ngushtë gjatë hulumtimit të vlerave, të cilat ai do t’i bënte shtyllë të tekstit të tij ose nuk e ka lexuar fare librin dhe gjithë frymëzimi i tij fillonte dhe mbaronte në kopertinat e librit në fjalë. Kjo e dyta është më e sigurtë, sepse librat, për të cilat flasin «kritikët» e tillë jorrallë përmbajnë vlera që mund të përfliten, mirëpo me parakushtin që ata, pra «kritikët» së pari duhet t’i bëjnë nervat tok e t’i lexojnë si duhet e mos të flasin përmendsh.
Domethënë kriteriet themelore të vlerësimit nuk janë ato që kërkohen mëlartë por: Lavdërimi i tepruar ose sharrja deri në asht.
Për të mos rënë në pozitën e «recensentit» të përshkruar më lartë kritiku serioz duhet të manovrojë së paku me mjetet themelore të vlerësimit që analiza e tekstit i vë si parakusht. Kritiku i angazhuar dhe serioz asnjëherë nuk e nis intepretimin e tij për një vepër pa përshkuar së pari katalogun e pyetjeve themelore që kërkon analiza e tekstit. Katalog që në sipërfaqe duket skolastik, porqë jo vetëm se është i pashmangshëm por bashkë me çelësat personal interpretues (shih formularin mëposhtë) edhe përcakton nivelin e njohjes së objektit në studime e sipër dhe ajo më kryesorja dëshmon për punën, seriozitetin dhe besueshmërinë e vlerësuesit.

Kritika letrare dhe mediat
Në masmedia mungojnë rubrikat e rregullta, emrat e rregullt që do të përfolnin librat në mënyrë objektive dhe duke iu përmbajtur parimeve të formës së shkrimit (recensionit) dhe kondicioneve profesionale të printmediave, artikuj edhepse me një gjërësi e natyrë gjuhësore ndryshe nga shkrimet publicistike, por megjithatë të ngritura në bazë të atyre pesë a gjashtë W-ve të famshme gazetareske.
Shkrimet «kritike» që botohen nëpër rubrikat apo shtojcat e kulturës nëpër media, dëshmojnë se faji kyresor prapëseprapë nuk është i përgjegjësve të këtyre mediumeve por vërtet stagnuese shfaqet paaftësia e autorëve që përpiqen të merren me kritikë letrare e s’dijnë t’iu përshtaten as rregullave të profesionit që mëtojnë ta ushtrojnë e as atij të gazetarisë. Sidomos gazetat e përditshme (ato që kanë për synim profesionalitetin sipas standardeve) janë të detyruara të tregohen refuzuese ndaj idesë për krijimin e një rubrike të rregullt ku do të përfolej vepra artsitike.
Nga ana tjetër askush nuk beson se këto media nuk mund të sigurojnë për redaksitë e tyre nga dy a tre kritikë letrarë që në mënyrë të rregullt do ta ndjeknin (ama edhe do ta lexonin) librin, pikturën etj. e do ta diskutonin atë publikisht. Le ta marrin shembullin e mediave të huaja: nuk e kziston asnjë gazetë as e përditshme as periodike në perëndim pa kritikun e vetë të rregullt letrar, pa rubrikën e vetë të rregullt për librin.
Natyrisht se, për të qenë mediumet më kualitative duhet të sigurojnë kuadro të përgatitura mirë profesionalisht.
Nuk mungon as përshtypja se problemet apo të arriturat kulturore, sipas mediave që kemi në duar, përdoren vetëm si mjet elozhi, vetkënaqësie dhe onanie personash ambicioz që kanë fatin të jenë afër mediumeve, kështu duke zmadhuar fatkeqësine e kulturës e në veçanti atë të letërsisë shqiptare. Për këtë një përgjegjësi të pamohueshme mbajnë përgjegjësit e mediumeve. Ata duhet të krijojnë ca rregulla që do të parandalonte vërshimin e sojit të pseudokomentatorëve, që manifestohen me gjithë makinacionet e mundshme të akulturimit.
Ndonjë vëzhgues i proceseve letrare dhe punës së mediave në këtë drejtim do të thoshte se gjithë kjo tragjedi ka ardhur nga mungesa e «institucionit» të kritikës si dhe vazhdimit të sistemit të trashëguar socrealist. Mirëpo e vërteta qëndron edhe diku tjetër. Një segment të dukshëm përbën edhe tipi i mentalitetit anadollak i disa shkruesve shqiptarë, të cilët në vend që të punësohen si ofiqarë në ndonjë administratë, aq sa e kanë edhe aftësinë, atyre nuk u vjen fare turp për t`u marrë me kritikë të letërsisë, duke shkruar «recensione» që s’janë gjë tjetër se sa përdhunim i pashembullt i lexuesve, pra aventurierë të tipit siç është shembulli më lartë.

Kritiku – si është dhe si duhej të ishte
U tha: sot kemi shumë pak kritikë të mirëfilltë letrar! Pse është kështu?
Shkollë speciale për kritikë letrar nuk ka. Nuk dihet nëse ndonjëri nga univerzitetet shqiptare ofron ndonjë seminar apo kurs praktik në lidhje me Metodat e Vlerësimit të Teksit, nëse po atëherë ato seminare apo kurse duhet të jenë aq të këqija saqë s’kanë mundur të nxjerin hiçmëshumë se disa veta që mund të numurohen në gishta si profesionistë .
Shumica e gazetarëve që merren me kritikë letrare kanë të mbaruar fakultetin e letërsisë ose janë vetë autorë (shkrimtarë, poetë etj.). Fakultetet e letërsisë janë patjetër baza ku pretendentët e këtij profesioni aftësohen me njohuritë në shkencat e letërsisë, mirëpo kjo nuk do të thotë saora specializim edhe si kritik letrar.
Në krahasim me fushën ku ajo angazhohet, dmth me artet e bukura si vepër e gjenive dhe që nuk mësohet por është e lindur (I. Kant), kritika letrare është një aftësi praktike, zotësi që rrjedh nga dija. Diçka që duhet të mësohet. Përveç njohjes së letërsisë, historinë e saj, teorive mbi të, aktualitetin dhe tregun kritiku letrar, siç dihet, duhet të njohë mirë edhe gazetarinë për të qenë i aftë që të publikojë refleksionet e tij. Institutet ekzistuese – pra njohës të kompletuar të shkencës, arteve të bukura dhe gazetarisë – tashpërtash nuk janë gjendje të nxjerin kritikë të këtij formati. Ndërsa nga përvoja kemi parë se kritikët e këtij kalibri, ata të kompletuarit, në këtë nivel kanë mbrritur falë angazhimit personal në këto fusha të ndryshme si dhe vetinicijativës.
Ky realitet e hedh në erë bindjen infantile të shumëkujt se për të qenë kritikë letrar mjafton fakulteti i letërsisë dhe aftësia për të stilizuar e bërë llafe mbi artet e bukura pa studimin rigoroz të tyre dhe përkuljen para një disciplinë të rreptë e të mundimshme pune.
Si u vjen kritikëve serioz të cilët harxhojnë energji, mund e dije për ta lexuar e intepretuar një vepër arti me përkushtim kur konfrontohen me prezencën e vërshuar të sharlatanëve, të cilët nuk kanë asnjë fije respekti ndaj të bukurës dhe muzës së gjeniut?
Numri i atyre kritikëve që përafërsisht plotësojnë kushtet e shtruara më lart, në letrat shqipe, është më se minimal. Shkaqet që kanë çuar në këtë gjendje janë të njohura ose pjesërisht janë trajtuar edhe në këtë ese.

Morali dhe etika profesionale e kritikut
Përpos këtij deficiti ekzistojnë edhe një mori pengesash tjera që profesionin e kritikut e bëjnë joatraktiv ose edhe të pamundshëm:
Asnjëri medium, madje as edhe shtëpitë botuese në hapësirën shqiptare nuk punësojnë dikë si kritik letrar.
Personi i specializuar si kritik duhet së pari të bëjë punën e gazetarit, lektorit, korrektorit gjuhësor, redaktorit e punë të tjera për të siguruar ekzistencën e pastaj nëse i mbetet kohë mund të kontribojë diçka për profesionin dhe pasionin e tij.
Nuk mjaftojnë vetëm aftësitë për të siguruar një vend në ndonjë medium që të ushtrosh «zanatin» e kritikut. Përveç përgatitjes profesionale duhet t’i takosh ndonjë klani a grupacioni (letrar, rajonal, gjinor e së fundi edhe fetar) që mban nën kontroll institucionin e caktuar. Me sigurimin e kësaj lidhjeje kritiku automatikisht humb pavarrësinë intelektuale dhe ndeshet me pengesa tjera që ia bëjnë të mundimshme punën: klani ose personat që e kanë ndihmuar kërkojnë (edhe nëse nuk e thonë drejtëpërdrejtë, për mentalitetin shqiptar kjo është gjë e natyrshme) mirënjohje në vepër. Me humbjen e kësaj mvetësie kritiku letrar fillon të shkruajë nga pozitat e mikut, avokatit, shërbyesit të grupit apo autorit ( e ka ndihmuar të ngjitet shkallëve) dhe gjykatësit të njeanshëm, «edukatorit» joobjektiv kur bëhet fjalë për vepra autorësh që u përkojnë klaneve konkurente ose në luftë me atë, të cilit i takon (me dashje ose padashje) kritiku letrar.
Ata që veprojnë jashtë këtyre rretheve e grupacioneve duhet të bëjnë luftë të ashpër për të mbetur gjallë publikisht. Se ç’morali dhe etike profesionale duhet të ketë kritiku letrar në këtë rast e përcakton shoqëria me gjithë mekanizmat e saj. Nëse gjendemi në një shoqëri të korruptuar edhe kritiku do të jetë patjetër i tillë, nëse funksionojmë në një shoqëri ku klanet, fiset dhe grupacionet e kanë fjalën kryesore edhe kritiku – se si do të mbijetojë ndryshe – do tëjetë altoparlanti ose falltori i oborrit të njërit nga këto formacione. Me këtë kritiku e ka të kufizuar veprimin e vetë dhe nuk mund të trajtojë në mënyrë të barabartë të gjitha letërsitë e mundshme, por mbetet si kritik special i literaturës primare (të lauruar nga klani si elitore) ose i asaj sekundare ose i asaj margjinale ose i pop-letërsisë ose i asaj literature që prodhon vetëm shefi i taborrit.
Nëse një kritik vendos që të bëjë luftë jashtë sistemit me qëllim të ruajtjes së integritetit personal, etikës profesionale dhe njerzore ai do të injorohet, izolohet deri sa ta gjejë një profesion tjetër ose të heq dorë fare edhe nga publikimi i studimeve të tija.

Kritika letrare sot
Kështu duket sot kritika letrare në pasqyrën e saj të grimcuar. E bërë pikepesë dhe në atë shkallë saqë mund t’i thurrim lemente deri në pakufi. Megjithkëtë, mund të jetë edhe ndryshe. Shpresat nuk janë djegur të tërra. Dhe atë për dy arsye: E para, se edhe mëtutje mund të shpresojmë në aktivizimin dhe angazhimin e atyre kritikëve letrarë që për një apo shumë arsye kanë kërkuar hije nën pyllin e profesioneve tjera dhe ia kanë kthyer shpinën pikërisht asaj që më së shumti ka nevojë për ta. Dhe e dyta arsye, ajo që më së shumti ushqen shpresat, është se në letrat shqipe kanë hyrë dinjitetshëm (përveç brigadave të hobiinterpretëve) edhe specialistë të shkëlqyeshëm të teorive letrare si Agron Tufa, i cili njëkohësisht është edhe eksperti më i spikatur i formalizmit dhe strukturalizmit. Pastaj dy Kujtimët (Shala dhe Rrhamani) nga Prishtina, Ndue Ukaj, Vehbi Miftari e ndonjë tjetër. Ndërsa në fushën e kritikës letrare praktike mund pa hamendje të përmendim Ragip Sylajn, Sali Bytyçin, Gilmana Bushatin e ca të tjerë.
Natyrisht se edhe këta studies e autorë kanë pengesat e tyre gjatë ushtrimit të profesionit të tyre. Edhe kur ata konsiderohen të atillë siç i përshkruam në fillim të kësaj eseje ata përpiqen që të mos i nënshtrohen diktatit social, ekonomik dhe mos bien nën kurthin e ndonjë klase të caktuar politike ose ndonjë sekti fetar që botën di ta shohë vetëm nga perspektiva e ngushtë e religjionit (® interepretuesit e autorëve ekskluzivisht katolikë ose ata që me çdo kusht priviligjojnë shkrimtarët turkofilë islamikë).
Janë këta emra që jo vetëm se dëshmojnë se kritika letrare shqiptare megjithatë ekziston, porse edhe do të mbijetojë duke u ristabilizuar (si para viteve të nëntëdhjeta) dhe duke kthyer imazhin dhe formën e saj institucionale. Nihilstët, (veçanarisht) gjenitë e hutuar të letrave shqipe le të mos brengosen se pas shkuarjes në atë botën tjetër askush nuk do të merret me artin e tyre, përkundrazi kritika do të merret edhe me ata që sa kanë qenë gjallë nuk kanë lënë gurrë pa ia hedhur asaj në kokë. Ky është vetëm njëri nga ato mallkimet me të cilin duhet të jetojë kritiku objektiv.
Flori Bruqi

Cyberletersia shqiptare ne webat shqiptarë

2006-09-19T17:36:00.000+02:00

Në World Wide Web tashmë bëjnë jetë krijimet e rreth 300 «letrarëve» shqiptarë. Cyberletërsia – një formë e re në artin e të të shkruarit?! U bë letërsia hiperfiktive shqiptare? Apo gjithçka mbetet në kufinjtë e vitrinizimit edhe të atij «malli» që më parë «dyqanet e polisit tonë kulturor e letrar» nuk e pranonin për ta ekspozuar.

Krahasuar me mediumet tjera të transmetimit të informacioneve (libri, gazeta, radio, televizioni etj.) interneti ka depërtuar pa ndonjë vonesë të theksueshme në kulturën shqiptare të komunikimit. Edhepse me një intensitet më të vogël se sa mediumet tradicionale, ai është bërë tashmë një segment i rëndësishëm i multimedialitetit. Për arsye se pothuaj të gjitha mediumet e tjera e shfrytëzojnë atë si platformë prezentimi dhe përveç funksioneve të tjera që bart me vete, njëkohësisht luan edhe rolin e metamediumit e kryesisht atë të hipermediumit: aty prezentohet libri, gazeta, telivizioni, radioja dhe çdo medium tjetër ekzistues, me këtë ato automatikisht edhe përbashkohen në një qendër të vetme: nën «tutelën» e megamediumit World Wide Web (www).
Një numër jo i vogël i këtyre mediumeve – për shkaqe të ndryshme – në internet edhe kanë gjetur vendin e vetëm ku zhvillojnë «luftën kundër anonimitetit». Kjo vlen edhe për ata që qëndrojnë pas këtyre mediumeve: autorët, sajuesit, pronarët etj. Veçanarisht krijuesit e arteve të ndryshme përfundimisht «kanë zbuluar» një mjet nëpërmjet të cilit dalin jashtë vetes pa formalitetet tradicionale të promovimit e afirmimit shoqëror e publik. Numri i lietaratëve në internet shtohet nga dita në ditë edhe ndër shqiptarë (ashtu si te të tjerët). Digitalizimi i krijimeve ka bërë që vetvetiu sot të flitet me terminologjinë e tipit: cyber-art, cyber-letërsi, cyber-autorë, cyber-pikturë etj, me një fjalë epoka e digjitalizimit të artit (shqiptar) tashmë ka kaluar fazën e celebrimit.
Si në çdo sferë tjetër edhe në këtë, opinionet mbi rolin dhe rëndësinë e risisë më të re teknologjike, ndahen në drejtime të kundërta. Kemi të bëjmë me një formë të re arti, pra artin digjital? Ndeshet letërsia shqiptare me një formë të re krijuese – atë të hiperfiksionit? A do të dëmtojë pakufishmëria e publikimit kualitetin (sipas standardeve) e artit karshi recipientit? Mbitëgjitha: çfarë risije është interneti dhe cili është raporti i tij me Letërsinë, respektivisht me Letërsinë shqiptare?

1. Retrospektiva
W3 përbëhet nga dokumente hipertekstore. Si noviteti më i rëndësishëm në botën e www – së konsiderohet rrjetizimi i tekstit = hiperteksti, (si term hiperteksti për herë të parë përdoret nga studiuesi Theodor Nelson (1960) eksplorimi i tij, organizimi, ndarja, mbledhja e thërrimave informative, krijimi i lidhjeve të tërthorta, ndërlidhja e paragrafeve dhe kapitujve të ndryshëm nëpërmjet klikimit me kursor në ekran, dërgimi dhe pranimi në zona (dhe jashtë tij) të ndryshme të rrjetit etj. Idé që daton në vitin 1751 me ndërmarrjen enciklopedistëve të mbledhur rreth Diderotit dhe d’ Alambertit që i kishin vënë për synim vetes tubimin e gjithë diturisë së botës në një vend dhe renditjen sistematike të informatave më të rëndësihme. Aksion që veç me ardhjen e teknikës së kompjuterit filloi të dalë nga faza e njomësisë.
Më 1945 Vannevar Bush krijon sistemin e njohur «Memex», i cili nëpërmjet lidhjeve asociative bën sistemin e të dhënave më të rëndësishme nga literatura shkencore. Ky sistem që më vonë u mor si bazë megjithatë shërbente vetëm për segmente të priviligjuara e jo edhe për masat. Sistemi i parë i realizuar që përpunoi strukturat e hipertekstit është projekti i Engelbartit (1965) që u prezentua në «Computer Conference» të San Franciskos. Më vonë, në këtë drejtim do të sjellin zhvillime edhe projekte të reja si ai i Gutenbergut e të tjerë, mirëpo gjithë këto faza zhvillimi në këtë drejtim do të kurrorizohen me zbulimin e «sistemit global të informimit – internetit» nga ana studiuesit Tim Berners – Lee në Institutin CERN të Gjenevës gjatë vitit 1989, i cili internetin e defionoi si «distributed collaborative multimedia information system» që mund të përkthehet si «sistem multimedial, informativ, kolaborues e shpërndarës».
Web-faqet e para shqiptare në internet nuk datojnë hiç më vonë se sa dy tre vjet pas vënies në përdoriim masiv të internetit.

2. Interneti – alternativë e re komunikimi
Në kushtet shqiptare interesante është rëndësia etnokulturore e politike e internetit. Sidomos në lidhje me Letërsinë dhe Artet në përgjithësi.
Zhvillimet politike e demografike në Gadishullin ballkanik kanë bërë që etnia shqiptare të jetë e ndarë në njësi e formacione të ndryshme shtetesh. Ndarje, që edhe pas ndryshimit të situatës politike dhe demokratizimit të një pjesë të madhe të vendeve të këtij rajoni, ende ngushton konsolidimin dhe ndërkomunikimin kulturor të shqiptarëve. Kësaj rradhe jo për arsye të rrethanave politike, por për shkak të mentaliteteve lokaliste, bajraktareske dhe kompleksit të inferioritetit që kanë rajonet ndaj njëra tjetrës. Kjo gjendje e manifestuar në variante të ndryshme pengon që letrarët e njërës apo tjetrës «provincë» të kalojnë kufinjtë, të promovohen e të njihen në të gjitha viset e hartës etnike shqiptare. Gjithçka është e ndarë dhe asnjë institucion e medium serioz nuk ka arritur që t’i lidhë ata. Deri më tani asnjë gazetë, televizion apo diç tjetër nuk ka arritur të dalë jashtë kufinjve të «provincës».
Interneti nuk i përfill as ndarjet politike, as mentalitetet defektuoze e as emocionet e sëmura. Nëpërmjet internetit dhe mekanizmave të tij është i mundshëm një komunikim dhe këmbim informacionesh në nivel intelektual, kulturor e sidomos letrar. Interneti i ofron në mënyrë të barabartë çdo të interesuari informimin virtual mbi zhvillimet letrare në Tiranë, Prishtinë, Shkup, Diasporë e gjetiu. Se sa shfrytëzohet kjo alternativë komunikimi është krejt diçka tjetër. Po sa dhe si është e prezentuar letërsia shqiptare në internet?

3. Faqet personale (Homepage)
Me shfaqjen e internetit shumë autorë menduan se përfundimisht u çliruan nga botuesit, se kaloi koha e kërkimit të mërzitshëm të lidhjeve për të publikuar një vepër letrare. Mirëpo ky hov u zbeh shpejtë, pasi autorët u ndeshën me parakushtet që duhej të plotësonin për të hyrë në zonën e virtualitetit. Përvetësimi i metodave teknike që mundësojnë digitalizimin e teksteve dhe elementeve tjera nuk është dhunti e falur gratis nga perënditë. Ajo duhet të mësohet dhe kërkon nerva. Ja arsyeja e parë përse numri i autorëve që kanë plasuar krijimtarinë e tyre në internet është fare minimal, domethënë i atyre që kanë një faqe personale (Homepage). Falë një alternative tjetër, pra mundësisë së plasimit të një nënfaqeje tek ndonjë «webmaster» ose projekt special ka bërë që në internet sot të jenë prezentë mbi 200 autorë shqiptarë që prezentojnë pjesë të krijimeve të tyre dhe informacione bio- e bibliografike.
Tek web-et ose nënfaqet personale vërehet kultura nismëtare sa i përket kualitetit prezentues: grafikisht janë të ngarkuara mozomakeq – optikisht shpesh alergjike. Pjesa dërrmuese ka rrasur një portret të madh dhe dy a tre «vjersha» në faqe dhe s’jep asnjë të dhënë tjetër se ç’e rastisi të digitalizoj veten ose dikënd tjetër. Një pjesë e tyre figurojnë me emrat e tyre vetëm në indeks e faqen s’e gjen dot. Shumica e teksteve përdhosin çdo normë minimale të drejtëshkrimit dhe gjuhës (pasi adresat më të popullarizuara për publikime janë të huaja ata nuk kanë mekanizma për të kuptuar se sa i plotëson kushtet minimale të komunikimit publik dërguesi).
Hobiautorët dhe pseudocyber-literatët përbëjnë shumicën e parlamentit letrar internetik, kështu që të duhet një durrim më i fortë se ai i mushkës deri sa e gjen një që mund ta printosh për ta lexuar me ëndje.
Nga ana tjetër plasimi (edhe pse pa kriter) i të gjithë atyre që mendojnë se dijnë të krijojnë tekste kreative artistike, në mënyrë të barabartë: krijon mundësinë e zbulimit të talentëve të rinj dhe është shumë i dobishëm për kritikën letrare e artistike.

4. Projektet letrare
Njëri nga projektet dhe adresat më serioze që prezenton krijimtarinë aktuale letrare në www është padyshim ®seguraweb (http://www.seguratech.com) që është krijuar e mirëmbahet nga Senad Guraziu me banim në Holandë. Në këtë faqe krijimet e veta i kanë prezentuar mbi 120 lirikë dhe mbi 30 prozatorë shqiptarë. Hapësira e pakufizuar dhe plasimi i autorëve në mënyrë «autonome» si dhe kujdesi qoftë gjuhësor apo përmbajtësor janë poenta që shkojnë në favor të seriozitetit dhe kualitetit të kësaj web-faqeje, parimisht letrare.
Përpos letërsisë shqipe në këtë faqe janë të prezentuar edhe shkrimtarë klasikë të huaj, piktorë, publicistë dhe debate të ndryshme nga fusha e kulturës.
Seguraweb, sa i përket letërsisë virtuale është shndrruar në një institucion në vete që duhet përkrahur sidomos për shkak të faktit se e justifikon tezën: «interneti do të lidh kulturën shqiptare me shumë se çdo medium tjetër». Projekti i nisur (me iniciativë private) gjatë vitit 2002 është i popullarizuar në të gjitha skajet ku jetojnë shqiptarët e veçanarisht në qarqet letrare dhe ato të kritikës. Aty janë prezentuar autorët që plotësojnë kushtet elementare standarde të paraqitjes digitale e publike. Seleksionimi nuk pason pas një vlerësimi rigoroz sipas teorisë kritike, por pas një vlerësimi sipërfaqësor se a i plotësojnë tekstet e tyre kushtet themelore që të konsiderohen si të tilla. Qëndrim fare pozitiv në kontekst me demokracinë dhe pluralizmin internetik, kështu duke u lënë kritikëve të «çajnë dërrasa» se kush nga autorët ka vlera, kush jo e kë duhet ç’digitalizuar (?). Aktualisht faqja ka vetëm një deficit: shumica e autorëve janë të prezentuar pa informatat themelore bio- e bibliografike, gjë që të pamundëson qoftë gjurmimin e mëtejmë të një autori të caktuar e qoftë lokalizimin e tij gjeografik.
Projekte tjera letrare që me gjithë të metat mund të konsiderohen si të tilla janë edhe www.albapoetry.com dhe www.albacenter.it. Në albapoetry dominant është segmenti historik, pastaj ai «elitor» (sipas këndvështrimit të sajuesve) dhe nuk paraqet ndonjë pasqyrë serioze të zhvillimeve aktuale letrare. Ndërsa albacenter që mirëmbahet nga Albana Temali me banim në Itali përshkohet nga përshtypja e të qenurit faqe «familjare» me një grup krijuesish e autorësh që shërbejnë më shumë si dekoracion se sa diç tjetër. Përkundër kësaj përshtypjeje në këtë web-faqe zhvillohen aktivitete që mund të shërbenin si shembuj për ata që pretendojnë përmasa më të gjëra përfshirëse: deri më tani në albacenter janë zhvilluar dy konkurse letrare. Ka edhe projekte të tjera lokale, botëkuptimisht të kufizuara etj. etj. por pa rëndësinë as minimale për letërsinë.

5. Prezentimet në gjuhë të huaja
Bota di për Letërsinë shqiptare vetëm nga këndvështrimi dhe kualiteti kadarian, që do të thotë se jashtë nuk njihet fare për të, por vetëm një autor i saj. Një autor i mirë, por ama vetëm një autor që sido që të jetë asnjëherë nuk mund të jetë absolut dhe as akumulator i vlerave të mbarë një letërsie. Dhe ku ta dijmë po të ishin kushtet pak më ndryshe (poqëse ministritë e kulturave do të angazhoheshin po aq intensivisht për Letërsinë, ashtu siç bëjnë për zgjedhjen e bukurosheve dhe organizimin e festivaleve të këngëve) e të përktheheshin edhe ca shkrimtarëve tjerë (e t’ua ofronim SHB-ve jashtë si manuskripte), ndoshta më nuk do të flitej e respektohej vetëm një «autor nga një vend i prapambetur i ballkanit ku mbizotëron ende Vendeta (Koment për Prillin e thyernë një revistë gjermane)», por do të niste një interesim mobilizues i kulturave tjera për autorët shqiptarë e me këtë pra për Letërsinë e «një populli në jug të kontinentit që bën letërsi të përmasave universale», po ashtu siç ndodh me letërsi të popujve të ndryshëm të globit. Mund të ketë skeptikë që mund ta trajtojnë këtë «dëshirë» si romantizëm, mirëpo një gjë atëherë është e qartë: ata sigurisht s’dijnë të lexojnë në gjuhë tjera përveç asaj amtares.
Interneti është një shans i mirë në këtë drejtim. Faqe gjithpërshirëse (serioze) letrare siç është Seguraweb në shqip nuk ka në ndonjë gjuhë tjetër.
Nëse një i huaj ka ndërmend të informohet për letërsinë shqipe përballet me dy adresa (serioze), me atë të studiuesve dhe përkthyesve të shqipes dr. Robert Elsie (www.elsie.de) dhe Hans Joachim Röhm (www.joachim-roehm.de). Web-et e këtyre dy përkthyesve – secila për vete – sjellin një informacion themelor për autorë të ndryshëm, të cilët janë prezentuar me pjesë nga krijimtaria e tyre. Atyre ju ofrohet një pasqyrë edhe pse personale por e përshkuar me kritere serioze vlerësimi e seleksionimi, pra me autorë të dëshmuar e mirënjohur për nga vlerat që kanë si krijues. Nuk mund të thuhet se ato mund të përdoren si referenca definitive për të mësuar se ç’është Letërsia e shqiptarëve, mirëpo sipas autorëve të zgjedhur e përkthyer aty, vizituesi nuk del i zhgënjyer, përkundrazi ai nxitet për të gjurmuar mëtej.
Edhe në këtë drejtim nuk mungojnë piratët. Natyra «parlamentare» e internetit nuk lejon ndalimin e një «deputeti letrar» që ai ta prezentojë një «letërsi personale» në gjuhë të huaj, në web ashtu siç ia kap mendja atij, por do të ishte mirë që prepotentët e tillë t’iu hudhnin një sy faqeve të lartpërmendura e ndoshta jep Zoti të ndërgjegjësohen e të heqin dorë nga prezentime që më shumë dëmtojnë se favorizojnë Letërsinë shqipe.

5. Projekte informative mbi letërsinë
Si projekte informative qendrore janë revistat letrare si dhe ato revista të pasura për nga rubrikat për kulturë, të cilat pas printimit, të plota ose fragmentarisht, digitalizohen. Revista krykëput letrare ose për Letërsinë, materialet e të cilave menjëherë pas botimit (në letër) publikohen edhe në internet janë: Haemus, Fjala dhe Ars.
«Haemus» (www.revistahaemus.home.ro), e cila botohet nga profesori dhe shkrimtari i mirënjohur shqiptar me banim në Bukuresht Ardian-Christian Kyçyku ka një karakter më special se sa vetëm atë të pasqyrimit të Letërsisë shqipe. Ajo kryen edhe funksionin e këmbimit të mendimeve mbi kulturën, letërsinë e artin ndërmjet popujve të ndryshëm, e në veçanti atyre ballkanikë. «Haemus» gjithashtu është shndrruar në një urë komunikimi për lëvdatë ndërmjet zhvillimeve kulturore e letrare rumune dhe shqiptare. Revista dygjuhëshe (rumanisht dhe shqip) ka mbledhur rreth vetes shkenctarë e letrarë të gjuhëve të ndryshme të cilët botojnë prodhimet e tyre dhe diskutojnë tema rreth elemeneteve përbashkuese që çojnë vlerat e këtyre kulturave të veçanta drejt universalizimit. Një punë që është e përmallë dhe që vetevetiu duhej të nxiste edhe sfera tjera ku gjallojnë shqiptarët jashtë hapësirës së tyre etnike.
«Fjala» (www.yahoo.com – kërko: gazetafjala), që del si shtojcë e gazetës «Tema» në Tiranë në krahasim me «Haemus», e cila është periodike, publikon në internet çdo të diel materialet e saja të printuara. Me gjithë spekulimet rreth «tendenciozitetit dhe karakterit të saj ekcesiv» që frekuentojnë si opinion kryesisht nga konkurenca dhe të «rrahurit me çekan në kokë» nga kritika e mprehtë e autorëve të kësaj reviste – e sidomos sajuesit të saj, autorit të romanit të mirënjohur «Dueli» Agron Tufa – ajo është e pasur si për nga kapitali ashtu edhe për nga kualiteti që përmban. Përfshin rregullisht dhe pa pretendime anësimi autorë të të gjitha pjesëve të letërsisë shqiptare dhe nuk le përshtypjen e një «organi» nën ndikim të ndonjë rryme apo klanokrature të veçantë kulturore a letrare. Në të diskutohet pa dorrëza, prezentohet edhe ajo letërsi që jo patjetër mban në ballë «vulën» e skenave «zyrtare» letrare dhe hera-herës rebelshëm e guximshëm then tabu e shablone mendimesh të ngulitura mbi probleme të ndryshme kulturore në asisoj mënyre që nuk e has tek homologet e saja. E do të ishte keq për zhvillimin dhe ecjen përpara të Letërsisë shqipe po të mungonte edhe opozita ndaj të adaptuarës e të trashëguarës. Pra një revistë letrare që u përngjan këtyre të perendimit në aspektin gazetaresk, diskutues e tematizues mbi dhe për letërsinë.
«Ars» (www.geocities.com/arsalbania) është revistë mujore që në internet digitalizon vetëm fragmente nga përmbajtja e saj. Kryesisht editorialin, eseun nga një shkrimtar ose gazetar shqiptar dhe dosjen për një shkrimtar të huaj. Pasiqë kjo revistë, poashtu e rëndësishme, kualitative, gjithpërfshirëse dhe debatuese digitalizon vetëm rubrikat e përmendura dhe kopertinën e revistës ka ndikim më shumë se të kufizuar si në konsumim ashtu edhe në distribuim të mendimeve mbi letërsinë dhe letërsinë vetë në internet.
Një revistë që nuk ka karakterin e projektit letrar ose mbi letërsinë, por që sjell në internet një rubrikë (gati sa një projekt letrar vetë) kulture dhe informacione të pasura letrare është edhe revista «Lobi» (www.lobi.com.mk) nga Shkupi, e cila veçohet për nga profesionalizmi dhe pasqyrimi i gjërë i aktualitetit kulturor e letrar shqiptar, por edhe botëror.

www.babel.com.al , www.botimpex.com (të cilat rrallë ndonjëherë hapen si duhet) si dhe libraria virtuale «Ura» janë disa nga adresat që mëtojnë të informojnë në lidhje me produksionin letrar në gjuhën shqipe. Sigurisht për shkak të mungesës së kontakteve ndërmjet shtëpive botuese dhe pronarëve të këtyre faqeve vërehet një reklamim e prezentim parcial i botimeve të reja. Duket sheshazi përqëndrimi vetëm në letërsinë e shtëpive botuese «kryesore» në Tiranë apo diku tjetër (varrësisht nga domicili i pronarit) dhe tendenca për të promovuar vetëm ato libra që faqembajtësi i konisderon si «elitore», pra webmasteri indirekt çohet e vetshpallet në kritik të letërsisë ose edhe më keq në cenzor. Mbivlerësim funksioni. Narcizëm! Përshkrimet që bëhen mbi librat në këto faqe janë të varfëra, pa informacionin e nevojshëm, domethënë nuk thonë më shumë se titulli.

6. WEBArti dhe Letërsia
Një gjë të re digitalizimi ka sjellur: formën e re të plasimit. Ose të të ashtuquajturin WEBArt. Një formë e re që rradhitet në fushën e arteve vizive, por pa i ikur natyrës së kufizuar të saj – përkohshmërisë dhe varësisë nga kombinimi dhe kolaborimi digjital!
WEBArti është i varrur dhe jeton vetëm në kolaboracion me artet tjera, pra nuk e ka autonominë ekzistenciale si teksti, piktura, grafika dhe format tjera të shprehjes artistike. E që të gjitha këto janë krijuar dhe ndodhin jashtë hapësirave të rrjetit internetik.
Komunikimi nëpërmjet shqisës optike me një tekst apo objekt tjetër të prezentuar si art në ekran është njëri nga shkaktarët e parë për krijimin e lidhjes me recipientin: se a do ta mbyll ai menjëherë web-faqen apo do të gjej kënaqësi për të mbetur aty. (Gjithashtu një proces i rrezikshëm: ka mundësi që recepienti të magjepset me bukuritë dizajnore të WEBArtit dhe në vend atë e konsideron tekstin si dekorim përplotësues). E këtu, në këtë kontekst, shohim madje ekzistencën dhe rolin estetik që ka i ashtuquajturi WEBArt: prezentimin e produksionit intelektual në formën sa më të bukur që është e mundur.
Teoritë dhe diskutimet rreth «karakterit të këtij lloj “arti” të ri» (në plan universal) janë në fazën e paragjykimeve dhe hipotezave, pra në nivelin e diskutimeve të kahmotshme: «pasi kemi art të të gatuarit, pse të mos kemi edhe tv-artin, video-artin, artin e të thithurit të... duhanit...etj», domethënë përpjekja rreth përdefinimit të fenomeneve kulturore e tekonologjike vazhdon dhe nuk do të përfundojë edhe për një kohë të gjatë. Varrësisht nga këndvështrimi se si një individ ose institut i caktuar (që merren me shkencat adekuate) e konceptojnë nocionin «Art».

7. Kualiteti dhe kuantiteti
Në internet mund të publikoj çdokush tekste. Çdonjëri mund ta quaj veten autor, poet, shkrimtar e kështu me rradhë. Përveç lexuesit (vizituesit) askush nuk bën vlerësim apo zgjedhje kualitative të teksteve të shkronjësit. Kjo gjendje natyrisht që ndikon mjaftë në vlerën e asaj Letërsie që ndeshim në www. Edhe njëherë: duhet një këmbëngulësi dhe durim gjatë gjuetisë pas autorëve të rinj me vlera të konsoliduara artistike. Ata që i njohim s’kemi nevojë tu ngarrendim pas. Autorët e etabluar hapësirën internetike e përdorin vetëm si edhe një medium përplotësues e jo më shumë.
Ndër autorët e prezentuar me web-faqet e veta ose me nënfaqe gjenden «krijues» që falë internetit ia kanë dalur më në fund të publikohen diku. Nuk mungojnë as ata që depërtimin e tyre e kanë provuar me mediume tjera (libra) e me gjithë numrin e shumtë të botimeve s’kanë arritur të shpërthejnë e të dalin nga qelia e anonimitetit. Këtyre dy kategorive as interneti (si formë vetmenaxhimi për famëzim), as dizajni, as dekorimi e ilustrimi nuk iu ndihmon të ngjiten në ato shkallët e «namit» që e kanë si synim e ëndërr.

8. Konkluzione
Është e vërtetë se me shfaqjen e internetit ka ndodhur një ndryshim i madh sa i përket sasisë, numrit të emrave që vërdallen e djersiten oborit të Letërsisë, ashtu siç është e vërtetë se cilësia, në vija të përgjithshme është po ajo e njejta siç e kemi pasur edhe pa internet (me ndonjë përjashtim spontan).
Do të ishte gati absurde të besonim se internetizimi do të ndikojë në procesin e krijimit të artit, do të ndryshojë konceptet mbi të ose do t’i japë formë më të këndshme përjetimi; poezisë, prozës apo ndonjë gjinie tjetër letrare. Kreatorët e www-së as që kanë dhënë sinjalin më të imët të një pretendimi të tillë. Qëllimi i tyre ka qenë dhe është i qartë: botës letrare e intelektuale interneti i bën një shërbim të madh duke i dhënë një mekanizëm të pazevëndësueshëm informativ për të centralizuar linket e autorëve të ndryshëm në një vend, të bëjnë katalogizmin e veprave si dhe komentimin dhe vlerësimin e tyre me qëllim që lexuesit t’i jepet një orientim sa më efikas rreth asaj që ndodhë brenda Letërsisë dhe Arteve në përgjithësi. Një aksion që tek shqiptarët është ende në pubërtet, ose më saktë: në fazën e foshnjërisë.

Letërsia shqiptare nuk ndeshet me një formë të re krijuese! Elementet si: eliminimi i kriterieve të publikimit, plasimi digital, komunikimi virtual (leximi dhe krijimi i tekstit në ekran) me tekstin letrar, dekorimi grafik i web-it, mundësit e manovrimit nga një pjesë në tjetrën të tekstit (hiperteksti) nuk janë komponentë që ndikojnë në vlerat artistike të Letërsisë. Ashtu siç nuk kanë ndikuar as në letërsitë tjera me gjithë eksperimenetet e tyre (që për shmebull mund të përmendim nismat e ndryshme hiperfiktive të autorëve gjermanë e amerikanë për të krijuar një roman ku shkruanin 14 autorë së bashku dhe atë me intervenimet dhe sugjerimet e lexuesve, një aksion që përfundoi në një sallatë stilistike, gjuhësore e përmbajtësore...pra mbrriti aty ku edhe mendohej të vijë – në hiç). Vetëm distribuimi i lajmit mbi shtimin edhe të një emri në listën e shkronjësve nuk sjell automatikisht edhe afirmimin e tij, gjithçka çka mund të dal nga prezenca e informacionit është ballafaqimi, i cili, sipas përvojës më shumë përfundon në zhgënjim se sa në «zbulim» të këndshëm.
Teknika kompjuteristike deri në përsosmërinë e saj më të robotizuar do të mbetet në kufinjtë e aftësisë së kolaborimit, kombinimit, distribuimit dhe sistemimit dhe nuk do të mundet asnjëherë të zevëndësojë burrimin themelor nga del arti – frymën humane! Poezia, proza, drama, e gjithçka tjetër letrare, janë arte që dalin ekskluzivisht vetëm nga ajo frymë. Ky është ligj që s’besoj të ndryshohet ndonjëherë. Dhe mos u ndryshoftë kurrë!

Flori Bruqi

Isuf Sherifi

2006-09-19T17:30:00.000+02:00

Simfonia e dielltë e qenies

Nuk duhen shumë llogaritje për të bërë të dukshme piramidën e krijuar nga Isuf Sherifi që ka këtë destinacion: autoidentitet (themel) – universalitet (bota e kulturave, zhvillimi kulturor) – art (kulmi i piramidës, poezia). Kështu është i ndërtuar Olimpi në veprën “Ndarjen nuk e nënshkruaj”(Shtëpia Botuese “Rozafa” –Tiranë).

Harta e udhëtimit të poetit Isuf Sherifi i përngjan një skalpeli që çanë lëkurën e trashë të ndërgjegjes humane. Trup që nuk pikon gjak, por një lëng të çuditshëm ngjyrëdielli. Poeti ia heq kokën species me dy këmbë, që rastësisht është pagëzuar me emrin Njeri dhe ia zëvendëson me një bërryl.
Ai nuk durron dot lajkat e maskave dhe bashkë me kokën e tij të mbuluar me plis i hypë në majë të kryes globit për ta çtaktizuar atë. Globi ka nevralgji ndaj kupolës së tij të bardhë. Misioni i tij është gjigant dhe pothuaj i parealizueshëm; ai do që me diellin - që shtrrngueshëm e mban nën sjetull - ta shkrijë akullin që mban nën pushtet epokën, që ka ngrirë lëvizjet e shpirtit të saj të shtangur në një stacion të vetëm të jetës.
Kush përveç poetit është çmendur të ndërmarrë një hap të tillë? Kush përveç kësaj qenieje fatale i shpall luftë Vdekjes?
Ky rebelim, kjo protestë është vetëm njëra nga dimensionet që gjenden në përmbajtjen e veprës "Ndarjen nuk e nëshkruaj" të poetit Isuf Sherifi!

1. Biografia ose banori i adresës së dënuar me shuarje
Për herë të parë, tetovari i lindur më 1967, u paraqit në vitin 1992 me përmbledhjen e poezive "Plisi", pra në moshën e tij njëzet e pesë vjeçare. Libër që sjellte në pah; shpërthimin e mllefit të një shpirti që ishte robëruar e rrahur me qëllim për të ndaluar funksionimin e tij, një sanksionim që kishte për synim automatizimin, robotizimin e tij. E prekim këtë segment me qëllim për ta bërë sa më qartë historinë biografike e psikologjike të autorit - faktor tejet i rëndësishëm për ta kuptuar sa më qartë gjuhën poetike të tij. Isuf Sherifi është rritur në një adresë, të cilën shteti e ka konsideruar si burrim të dramës, të shuarjes, të kobit të tij. Pra në një adresë që me çdo kusht është dashur të shuhet! Ky presion e ka shoqëruar poetin Sherifi deri në largimin e tij nga vendlindja, së cilës ai i këndon një këngë krejt ndryshe nga ato siç i thurrin shumica e kolegëve të tij. Kjo është arsyeja, përse ky poet në asnjë moment nuk mund ta ndajë veten nga gjeneza, rrënja, etnia dhe fati i përgjithshëm i hartës kulturore e nacionale të origjinës së tij. Dhe ashtu siç është konstatuar që nga kohët homerike, eskiliane e niçeane: muzika e bukurisë së shejntë: Arti lind nga shpirti i tragjikës! Dhe kështu lind vepra poetike "Ndarjen nuk e nënshkruaj", kështu lindin vargjet e Sherifit! Me "Plisin" ai sjell vulën e mbijetimit të identitetit të tij nacional e kulturor, ndërsa me "Ndarjen nuk e nënshkruaj" ai sjell vulën e përkatësisë së tij në botën e artit të përbotshëm të poezisë.
Aktualisht, nga kritika e çinstitucionalizuar, e degraduar në nivelin e salloneve (si në atdhe ashtu edhe në diasporë) Isuf Sherifi injorohet për shkak të bindjeve të tija politike. Ndaj tij si dhe ndaj shumë krijeusve të tjerë të ambientit letrar shqiptar – pra një kriter tejet jashtëletrar – ushtrohet një anatemim i heshtur për shkak të përkatësisë së tij ideo-politike.
Që prej disa vitesh Sherifi jeton në Zvicër.

2. Tematika
Tematika në librin "Ndarjen nuk e nënshkruaj" mund të ndahet në tre pjesë kryesore; a) në atë të identitetit kulturor të autorit ; b) në atë trajtimit të çështjeve universale dhe c) në atë metapoetike.
Për këtë, me disa përjashtime të vogla, duhet lëshuar një kompliment në adresë të sistemuesit të veprës, recenzentit, redaktorit a vetë autorit.
Në të gjitha pjesët përbërëse të tematikës së veprës Sherifi del i kompletuar dhe qëllimor, d.m.th. i arrirë si për nga aspekti artistik ashtu edhe në atë ideor.

a) Identiteti
Autori, me poezitë e përfshira në ciklin "Zjarrmi” konfrontohet me disa nëntema që përbëjnë boshtin kryesor të preokupimit të tij meditues; duke filluar me poezinë e parë të këtij cikli, nëpërmjet së cilës flet për raportin shqiptar-botë, ose më saktë thënë e përshkruan statusin e tij në sytë botës kur ai ndëshkohet nga invazionet “e korbave” që është sinonim për robëruesit; pastaj duke vazhduar ecjen e tij nëpër hartën e identitetit të copëzuar shpalon gjendjen e vetë shpirtërore prej poeti duke diskutuar me qenien, Zotërat dhe faktorët tjerë që mbajnë të rrethuar jetën e tij. Një poet i kohës së tashme që flet e mendon për identitetin shqiptar e nuk bie në grackën e domosdoshme të temës së mërgimit, vërtet duhet të gjendet aq i ngulitur në fiksion sa që më të mos jetë në gjendje të ballafaqohet me realitetin, veçanarisht autorët që vetë janë pjesë e atij fati. Sherifi në këtë cikël, ose strukturë tematike, endet herë në vendlindje, për të cilën ndjen dhimbje, e herë në vendin ku ai është duke jetuar, atje, pra në Zvicër, i fshehur nga dielli i tij natyror, pas hijeve të alpeve zvicerane.
Cikli përmbyllet me poezinë “Monolog i shekullit XX”. Një epilog jashtëzakonisht i qëlluar sa i përket kësaj tematike, sidomos për shpjegimin e rëndësisë së identitetit kulturor të një populli dhe varrësinë e asaj “kulturës mondane”, pra universale, nga ky identitet kulturor. Nëse identiteti shqiptar i poetit Isuf Sherifi është në krizë apo para asgjësimit, atëherë ajo është një humbje për atë të përgjithshmen, atëherë është si një fillim i fundit të kulturës universale, e cila si parim qëndror e kryesor të saj ka; mbrojtjen e lirisë dhe qenies së kulturave e identiteteve kulturore si pjesë përbërëse të - siç e kërkon të quhet moda postmoderne – kulturës universale. Mjeshtria nuk qëndron vetëm në theksimin e kësaj problematike aq të përfolur teoretikisht, por në mënyrën ndërlidhëse, sistemi se si ndërtohet tema nëpërmjet simbolikës, figuracionit poetik të autorit. Sherifi ec mjaftë i releaksuar nga udhëkryqet e identitetit të tij kombëtar në epilogun e kësaj teme, të cilën njëkohësisht e shfrytëzon si portë për në temën tjetër, pra në temën:

b) Preokupimet universale
Cikli „vertikalja e vështirë“, me disa përjashtime fare të imta, të cilat janë një intermeco apo përplotësim i temës së përfolur më lartë, është një dokument shpirtëror kushtuar problemeve universale, ekzistenciale e që kalojnë kufinjtë e një gjuhe, populli a kulture. Peozia e parë që në plan të parë duket se prek në nerv vetëm tre elementet; karrierizimin, anatemizmin dhe mediokritetin (si policia speciale antiart), në vete përmban një dimenzion më të gjërë filozofik, një dimenzion që tradita e letërsisë e ka trajtuar me veprat madhore si “Gjeniu” i Drajzerit, “Idioti” i Dostojevskit, “Pater Sergej” i Tolstojit, “Feliks Krull” i Thomas Manit, “Zhozef Fushe” i Shtefan Cvajgut, “Ujku i stepave” i Hesses, etj. Isuf Sherifi i rrumbullakson refleksionet e tij në lidhje me këtë temë, që më shumë ka karakter psikologjik, në një poezi të vetme dhe kjo është ajo mjeshtria që finalizohet me vulën e kualifikimit të një vepre me titullin “artefakt”, pra një poezi e përkryer.
Përveç përshkrimit psikanalitik të pozitës së qenies në tre elementet e sipërmendura Sherifi kapet edhe për problemeve tjera që shoqërojnë jetën, duke cekur probleme me të cilat përleshet përvdekshëm rendi botëror në çdo plan të organizimit shoqëror; ai ndeshet me mjerimin (vertikalja e vështirë), lumturinë (“Kënga për të mrrekullueshmen”- e cila është titulluar gabimisht, sipas mendimit tim ajo është “Simfonia e dielltë e qenies”), fatalitetin apokaliptik dhe me trokétë e kuajve (njëra nga poezitë që shpërthen kufinjtë gjinore të poezisë, sentencës, proverbit dhe definicionit filozofik mbi fiziologjinë shpirtërore të njeriut) etj.
Përsëri përmbyllëse e temës është një poezi që ka të bëjë me shekujt. Kalimin nga tema e parë në dytën, nga identiteti në universalitet, Isuf Sherifi e bën nëpërmjet të rentgenimit të shpirtit të epokës së shekullit njezet, pra duke i qëndruar besnik së tashmes, ndërsa kalimin në stadin tjetër, për të cilin do të zgjerohemi më poshtë, ai bën duke shpërthyer njëkohësisht kohët.
Cili është ai stad ku nuk vlejnë më konditat mbi matjen e kohës, e as problemet e fiksuara kulturore, sociale e të ngjajshme të qenies humane?
Ne njohim vetëm një hemisferë të tillë; Artin vetë.

c) Metapoezia
Poezitë; “Fletarrest”, “Letër Xhevahirit”, Statistikë kryeneçe”, “Poezia që pret ta përfundoj”, “Arratisja e poetit”, “Mbrojtja” etj. Merren drejtëpërdrejtë me majat, përplasjet, krenaritë, raportet që zhvillohen në botën e poetit. Ose më drejtë; janë vjersha që sjellin një imazh se sa e koklavitur është jeta me poezinë, bashkëjetesa me figurat, metaforat, simbolet dhe inspiracionin dhunues që të shtyn të dalish nga disciplina e moralit të çdo kohe a kulture që preferojnë turmat . Një ritëm jete që të suspendon nga çdo përjetim banal i përditshmërisë, për të cilën padyshim që edhe poeti ka nevojë. Sherifi e ka kuptuar gjendjen dhe rolin e tij kur klithë me gojën e armiqve të artit; “ç`ka njerzore në të / Mbytjani” (Fletë-arrest) ose; “Dhe sa herë duke u thirrur në njerzoren / Plagosëm kuptimin e emrit njeri” për të përfunduar me pledoajenë “Mbrojtja”: “C`thua ti, vargu im/Do të gjenden kund/ Lajka e maska/ Diç fataliste do të gjendet/ Që mund të na vrasë/ Pasi të kemi bërë Poezinë/ Që nuk vritet”! Ky është edhe realiteti që është drejtëkuptuar nga Autori, duke krijuar në këtë mënyrë botëkuptimin, teorinë mbi metapoetikën nëpërmjet gjuhës së tij artistike, fare të thjeshtë e me një forcë mega-depërtuese në vetëdijen e çdo sorte të trurit njerzor.

3. Struktura, simbolika dhe statusi i autorit
Nuk duhen shumë llogaritje për të bërë të dukshme piramidën e krijuar nga Isuf Sherifi që ka këtë destinacion: autoidentitet (themel) – universalitet (bota e kulturave, zhvillimi kulturor) – art (kulmi i piramidës, poezia). Kështu është i ndërtuar Olimpi në veprën “Ndarjen nuk e nënshkruaj”. Kjo strukturë përmbajtësore na bën të qartë sistemin e disciplinuar dhe të arrirë artistik të autorit si dhe meritën për ta konsideruar si poet me një shkallë të lartë kulture, gjë që automatikisht na bind se nuk kemi të bëjmë me një poet, siç do ta quanin anglezët të “Minority literatures”, por kemi të bëjmë me një krijues të rëndësishëm të letërsisë shqipe.
Ajo që më së shumti bie në sy qoftë si element krahasues, qoftë për të dëshmuar situatat interliterare si simbol është “Dielli”. Dielli si kryesimbol i gjuhës poetike të Isuf Sherifit. Në çdo aspekt ai ka karakter pozitiv, duke mos përjashtuar edhe atë të forcës, të gjiantizmit të tij sundues mbi tokën e ftohtë. Tek Sherifi nuk kemi të bëjmë me një poet që merr me qira simbolet nga pararendës, por me një krijues që legjitimitetin e vetë nuk do ta ndajë as me traditën as me të tashmen. Një botë me parime dhe strukturë të vetë mendimi e veprimi artistik.
Dominante dhe diçka e veçantë në mbarrë poezinë e Isuf Sherifit është dhuntia e të qenurit konkret. Shkruar më përafërt: Isuf Sherifi përdor një fjalor të thejshtë e konkret, i cili kuptohet e përpihet nga çdo shtresë, për të krijuar imazhe të përmasave fascinuese artistike e filozofike, imazhe me një vlerë të madhe artistike, që do të thotë se poeti ka zbuluar se cilat janë mjetet që mundësojnë përkryerjen e një poezie; gjuha e pangarkuar me terminologji dhe krijimi sa më i qartë i imazhit brenda tekstit. Që të dyja ai i ka arritur. Një lirik konkret që rrallë e gjenë në poezinë e sotme shqipe.

Isuf Sherifi: «Udha e kripës», botoi «Mëmëdheu», 2002, Sankt Gallen.

Njeriu vdes kur sheh veten në pasqyrë. Fytyrën e tjetrit as që e durron. Marshi i madh pas lirisë ka rënë para këmbëve të tregtarëve të frymës (ajrit). Atmosfera e luftës ka ndrruar vendin, ajo ka ikur nga kodrat agresive të mendjes humane për në faqet e gazetave, të cilat do ta riformulojnë, rifreskojnë për ta kthyer sërish atje ku ishte. Rotacion. Lojë e paracaktuar. Teatër, ku rolin kryesor e luan njeriu, i cili është: «formaliteti i fundit i zotit / sa për sy e faqe të djallit».

Ky është «moratoriumi i vdekjes», ose afati i fundit që vdekja i ka lënë njeriut për të paguar borxhet ndaj botës para se të «lëpihet nga qentë» e të shndrrohet në «kufomë», në gjendjen më produktive të njeriut si qenie – në atë të palëvizshmërisë.

Edhe në përmbledhjen e tij të tretë «Udha e kripës», Isuf Sherifi, si në dy të parat është tragjik, i dëshpëruar dhe plot nerv. Një lektyrë që duket si një Rregullore e ndonjë kabineti qeveritar për të ndaluar festat, dasmat e njerzve. Sepse, njeriu ka dështuar në çdo plan të ekzistencës së tij. Filozofi që njihet: njeriu është dreqi vetë që duhet t’i përulet Zotit për të mos u shqyer nga djalli. Është ky boshti i artit të Isuf Sherifit në përmbledhjen e tij të tretë?
Jo ky është realiteti human, të cilin Isuf Sherifi, na sjell parasyve sa herë që të çohemi në mëngjes për të parë veten në pasqyrë. Poezia e tij nuk është vetëm tragjike, por edhe festive, optimiste.
Ajo që irriton botën jashtë artit është fakti se poeti ka koncept fare tjetër mbi festën; përderisa banorët e planetit jashtë Parnasit me festë nënkuptojnë anarkinë totale deri në delirium, poeti kulmin e festës e sheh në edukimin e frymës nëpërmjet artit. Jo nëpërmjet moraleve religjioze e filozofike, të cilat nuk i përballojnë dot fuqisë së egërt të shpirtit të “lirë” njerzor.
Sherifi, si temë trajtuese, përfaqëson një filozofi që nuk është e panjohur, mirëpo kjo nuk ka rëndësi, kryesorja është se ai këtë e rezonon ndryshe, e sheh shqip dhe ka ditur ta poetizojë në çdo segment me sukses. Gjë që flet për një poet me kapital intelektual dhe për një poet me frymë të pasur.
Një poet që kërkon nga arti thyerjen e hapësirës hermetike të vdekjes për ta gjetur jetën përtej, atje ku fillon kënga e tij, kënga e amshueshme e të së bukurës. Ajo e bukur që do të triumfojë mbi shëmtitë e humanitetit dhe do t’i prishë rregullat e kozmosit. Rregulla, që Isuf Sherifi i urren sepse i duken sikur ia ngushtojnë veprimin, e bëjnë të burgosur njerëzimin, pra e parandalojnë lirinë të cilën ai e sheh «sa një top të vogël tenisi».

Për të mbrritur deri te suksesi i krijimit të një përmbledhjeje me këtë kualitet, siç është vepra «Udha e kripës» Isuf Sherifi ka kaluar nëpër stade të ndryshme: Nga ajo e çiltërsisë naive dhe papërcaktueshmërisë stilistike (Plisi, 1992), nëpër eksperimentimet e suksesshme me formën dhe përkatësinë tematike (Ndarjen nuk e nënshkruaj, 1996) e deri tek vepra e tij e fundit e kompletuar në çdo plan «Udha e kripës», që e kurrorizon një proces, i cili kualitativisht është vertikal, gjë që nuk don të thotë se dy të parat kanë qenë të dështuara, përkundrazi vepra e tij e dytë «Ndarjen nuk e nënshkruaj» është poashtu një libër shumë i sukssesshëm, i cili e promovon Isuf Sherifin si poet serioz në kuadër të letërsisë shqipe.
Në «Udha e kripës» ka edhe një segment tjetër që përforcon skajshmërisht origjinalitetin e autorit të veprës; heqja dorë nga eskurzionet nëpër idole, nëpër pararendës, frymëzues, domethënë mbyllja totale në qelinë vetjake për të krijuar unin pa ndikimin e rreshjeve të modës krijuese jashtë. Ose siç merr edhe qëndrim vetë: « Refrenet: Qofshin të mira a të liga / I urrej / Pjellë monotonie».
Poezia e Isuf Sherifit tashmë nuk ka nevojë për promovime fillestare, ku duhet të sqarohet prejardhja, struktura, përkatësia, gjuha, stili e kështu me rradhë, sepse ajo ka kualitetin e stampuar dhe ka fituar autoritetin e nevojshëm artistik. Këtë edhe dëshmon libri i tij më i ri «Udha e kripës». Dëshmon kualitetin e një poeti konkret realist që është mjeshtër i punës që bën.

Shënime biografike:

Isuf SHERIFI ka lindur më 17 09. 1967. Ka studiuar në Fakultetin Filozofik në Prishtinë. Ka qenë i burgosur politik. Në vitin 1992 ka botuar përmbledhjen me poezi «Plisi», ndërsa në vitin 1996 «Ndarjen nuk e nënshkruaj». Ky është libri i tij i tretë. Libri ka 136 faqe, i ndarë në pesë cikle dhe është ilustruar me grafika. Isuf Sherifi jeton në Zvicër.
Flori Bruqi

Demush Bajrami

2006-09-19T17:22:00.001+02:00

Duke interpretuar vëllimin me poezi "Roja Gratis" të Demush Bajramit ndeshemi me fizionominë tonë të përgjakshme ndër shekuj. Ky poet, me një varg të vetëm është i aftë të na përshkruaj një proces të tërë psikologjik që ia ze frymën kohës. Poezia e tij është pasqyrë e përkryer, ku ne mund të shohim pastër fytyrën e kohës dhe detyrimeve tona ndaj ardhmërisë.

Çdo përpjekje për të studiuar, përjetuar apo interpretuar poezinë, na detyron të lëshohemi në një botë të veçantë përkushtimi, koncentrimi e përgjegjësie. Shkëputemi tërësisht nga sistemi dhe mënyra e shijimit të jetës individuale duke hyrë thellë në stadin e konvencioneve dhe kërkesave ndiesore të krijuesit. Guximi për të pranuar një botë të veçantë artistike, pa mos llogaritur rrezikun nga përhumbja dhe shndërrimi në Heruspik të veprës, nuk vjen thjeshtë nga gatishmëria për sakrifikim apo kurreshtja për të përjetuar gjithçka, por nga vlera, e cila na tërhek dhe na bën për vete. Aretalogjia e vetë ndjenjës dhe brendisë nga vjen krijimi të nxit dëshirën dhe përpjekjen për tu marrë, patjetër me te. Ky përvetësim, që krijuesi e bën nëpërmjet veprës së tij, nuk është kurgjë tjetër përpos një fakt që dëshmon për aftësinë dhe ekuilibrin e tij si artist të suksesshëm dhe ndikues. Kjo përjetohet, që nga lexuesi e deri tek kritiku më i rreptë,në poezinë e krijuesit shqipëtar Demush Bajrami, i cili në vëllimin e tij katërciklësh "Roja gratis" na bind për një botë të re dhe origjinale, që ai e zbuloi nëpër thellësitë e shpirtit të tij poetik.

LIRIA QË KËRKOHET ME FRIKË
Betonim fati. Sa herë që të shtrohet plaga jonë kombëtare në tavolinën e shqyrtimit, ajo kultivohet edhe më shumë në zemër të gjeneratave dhe krijon frikë për të ardhmen. Dashuria për liri ndjeket nga përbindshi i frikës dhe pasigurisë. Dhe me këtë, në vend të zgjidhjes përfitojmë vazhdimin e tragjedisë kolektive. Tragjedi që mbetet dhe stagnon vetëdijen tonë kombëtare për të parë veten pa maskë në pasqyrë. Dashuria ndaj lirisë zëvendësohet me hipnozën e frikës dhe kështu, vuatja siguron qëndrim të përjetshëm në fytyrën tonë të stërmunduar historike. Kjo dhimbje e vërbuar nga rrufeja e realitetit shpalos ecjen në drejtim të gabuar. Ecje në kahje të ndryshme, si zogj të përgjakur, pas një principate të premtuar nga parlamenti zoologjik i kohës së sotme politike. Zogjt me kokë dhe këmbë të përgjakura pikturojnë lirinë e vetë të fluturimit sipas një modeli, që për qëllim final ka zhytjen në pafundësitë e humnerës së ndërtuar enkas për ta. Errësirën e kemi gratis. Kryqëzimet dhe arkivolet na jepen në vend të përshëndetjes së fundit me lirinë që tërë jetën e kërkojmë, dhe që kur nuk kemi ditur ta përdefinojmë kërkesën se si duhet gjetur ate dhe ku? I kotë është imitimi aktrues i profetëve popullor pa konceptin e pastër mbi kërkesën, që na parashtron fati. Artsiti si individ, pavarësisht nga forca e tij shpirtërore dhe ndikuese tek psikologjia e kohës, nuk ka shumë mundësi të shpëtojë kohën nga ky konfuzitet. Përpjekja e tij mbetet e gjallë vetëm në botën e artit dhe pasionit të lartë krijues të një universi të pastër dhe pa maska. Kjo padyshim se edhe poetin Demush Bajrami e ndjek, e përjashton nga hallkat e fatit të betonuar në një stinë vjetore, ku jo të gjithë mund të shkojnë, pra, në Stinën e Pestë...

FËMIJËT JETIMË DHE KOPSHTI MELANKOLIK
Jo gëzimi, por mjegulla melankolike, e lëshuar përtokë bën natyrën e stinës së pestë të turbullt. Edhe aty ligjin e bëjnë profetët me një vetull. Poetit iu premtua sallon pritje deri në ditën e ndërgjegjësimit të masës për të kuptuar kërkesën për liri...e ç`gjeti ai: vajin e një korbi që s`duron dot vetminë. Kurthin e qyqes që ua përgatit zogjve këmbë-përgjakur e kokë-zvarrur. Skelete gjysëm të thyera-viktima të Revolucionit të Tetorit. Dhimbja bëhet edhe më e madhe, edhe më depërtuese. Kërkohet nga poeti që të gurrëzohet në statu me dekoratë dhe të regjistrohet në katalogun e akademisë për çembrionizimin e frikës nga stina e pestë. Ikë! i tha vetes poeti duke u strehuar në një shtëpi fëmijësh pa prindër. Pranoi të bëhet Roja gratis i pranverës së tyre të vonuar. Grisi kujtimet që mbetën pasojë nga jeta në stinën e pestë. Përsëri në mes dhimbjeve dhe frikës, por kësaj radhe, jo frikë nga liria dhe demokracia fallco e njeriut të pandërgjegjësuar, që nuk ec dot me kohën,por, frikë për ardhmërinë e fëmijve të paprindër, të kërcënuar nga atentatorët e territ dhe indoktrinimit nga heroizmi modern, që s`ka asnjë tjetër rezultat përveç hapjes së varreve në mes të oqeaneve të tmerrit. Ikja nga këta rreziqe, atij ofrohet vetëm nëpërmjet një treni të çmendur, pa orar, që ec binarëve të ndryshkur të shpresave të varrosura të pavetëdijes humane. Ku do të bëhet strehimi i fëmijëve jetimë? Poeti nuk ka zgjedhje tjetër përveç Kopshtit Melankolik.

ATDHEU I DËNUAR PËRJETËSISHT ME NATË
Dita-shekull po përsëritet. Zymtësia përpiqet të pushtojë forcën shpirtërore të poetit për të mbijetuar. Poeti nuk don të prosodojë me zymtësinë dhe fatin e ngecur. Rezistencën kundër melankolisë e manifeston me dashurinë ndaj atdheut. Cilit atdhe? Atij me fat të betonuar, apo atij që ai është duke e kërkuar tërë kohën? Herronjtë çlirimtarë kanë ngrirë, kurse dielli injoron përjetësisht paraqitjen mbi kokën e asaj toke, ku qyqet dhe korbat që rrëmbejnë e vrasin zogjtë e kanë fjalën e parë. Pikësynimi bëhet antagonik me magjinë e të mbijetuarit. Poeti braktis mendimet dhe meditimet mbi atdheun dhe kapet për degëve gjysëm të thyera të humnerës së shekullit për të dalë jashtë, që në praktikë të aktivizojë qenien në interes të atdheut. Kopshti melankolik, viktimë e të cilit poeti qëndroi më se një shekull, u trnasformua në xhungël poshtërimi e përhumbje. Gjatë ngjitjes lart, po atyre degëve të thyera poeti ëndërron për dritën që do ta shohë, për ndryshimet jashtë thellësive të botës së tij. Për përsosjen e kërkesës dhe ndërgjegjes së masës. Paralajmërimi simbolik: do të shemben të gjitha kalatë e mendimit të vjetër është i gëzueshëm. Ndërsa, padukshmëria e mendimit të ri në horizont, shqetëson shpirtin dhe le ate pa mos u konsoliduar me dritën që mbetet jashtë humnerës. Poeti mbetet ende varrur nëpër degët e shekullit që përsëritet, kurse jashtë mbetet mëngjesi. Mëngjes i vetëdijes së pushtuar nga errësira e natës së përjetshme të vetëdijes njerzore.

PËRSËRITJA E SHEKUJVE
Heshtja është perandori absolut i mëngjesit të parë. Akrepi i orës ecën nga e prapa. Imagjinata e poetit fillon t`i dramatizojë tingujt e pazëshëm të ajrit. Asgjë që prish zhurmën. Kalorësit sillen rreth e rrotull. Këmbanat lëvizin sikur thërasin besimtarët e Himerës përallore. Cytanikët shpifin njerëzit e uniformuar. Në qiell një qenie pa konstrukt paralajmëron lirinë. Gjithë këto lëvizje nuk zhurmojnë aspak. Heshtje varri. Poeti s`kupton asgjë. Teatër i çmendur i Zotit kundër djallit. Album telegramesh kob-zi. As ky mëngjes nuk shpëton poetin nga pushteti i imzotit-diktator. Edhe ky mëngjes i pazëshëm është i dedikuar atyre që çoroditen duke bërtitë si copëlanë e askush nuk i dëgjon. Dëshprimi krijon nyjen e rifillimit të frikës: mos vallë duhet të përjetoj edhe një shekull kaq të gjatë për të pritur mëngjezin tjetër? Si?!? edhe këtë shekull duhet përsëritur...?!!

POETI I REALIZMIT MODERN
Stili, rima, inspirimi dhe mënyra e ndërtimit të poezisë së Demush Bajramit na jep një fizionomi për të parakuptuar kushtet, në të cilat ajo është krijuar. Egoja e poetit është e padukshme, por gjithmonë prezente dhe pandalë ndikon në menjanimin e dilemës dhe skepsit gjatë interpretimit të vargut dhe dozës simbolike të përdorur me shumë mjeshtri.
Shëtitja nëpër plagët, ndjenjat dhe kërkesat e një poeti zgjatë sa një shekull. Veçanarisht kur spiritualiteti i tij artistik është i kapshëm dhe harmonik. Gjatë këtij eskurzioni njeriu ndahet nga zakonshmëria e realitetit-monotonia e jetës. Marshimi nëpër sferat krijuese të poetit Demush Bajrami na bën të mësojmë për pafundësinë e domëthënieve në një vepër të arrirë si në planin artistik ashtu edhe në ate ideor. Dyluftimi im me fjalën e tij, nuk lindi thjeshtë nga natyra ime e ashpër prej gjykatësi, po thjeshtë nga forca e shpehjes së tij poetike, që lehtë ngulet në çdo vetëdije, e cila pranon realitetin e kohës pa syze, ashtu siç është. Ai pranon në emër të kohës se njeriu i sotëm ka frikë nga liria. Kjo frikë manifestohet nëpërmjet krenarisë boshe të arsyes së përbotshme të mbijetimit, dhe përqafimit të turpshëm të jetës në humnerë.
Vetëdijshëm dhe me bindje të plotë mund të mbroj se poeti Demush Bajrami i takon gjeneratës së krijuesve seriozë, duke shpresuar në qëndrimin e tij në origjinalitetin që ka.
Flori Bruqi

Demush Bajrami

2006-09-19T17:22:00.000+02:00

Bujar Salihu

2006-09-19T17:21:00.001+02:00

Eksodi, dashuria, lumturia, krimi, vdekja, atdheu, dështimi, ngritja dhe përplasja janë stacionet gërryese nëpër të cilat kalon poeti Bujar Salihu për të ndërtuar planetin e tij të dashurisë "Më pak se jetë".

Pas përmbledhjes së parë me poezi "Në xipat e vetmisë" (shqip dhe frengjisht), poeti kosovar me qëndrim në Zvicër, Bujar Salihu kohëve të fundit botoi edhe një përmbledhje tjetër që titullohet "Më pak se jetë".
Në përmbledhjen e parë vërehen dukshëm përpjekjet e para të një autori, i cili gjendet në kërkim të stilit, origjinalitetit dhe pavarësisë së vetë si krijues. Ndërsa për përmbledhjen e dytë nuk mund më të flasim me një gjuhë të tillë. Përmbledhja e dytë "Më pak se jetë" është vepër që i jep të gjitha përgjigjet e duhura për ta quajtur atë si të arrirë artistikisht. Kjo vepër dëshmon se Bujar Salihu është një poet i merituar lirik me një stil dhe gjuhë të veten.

LIRIKA
Eksod ndjenjash. Luftë në mes teorisë mbi vyrtitet dhe realitetit armiqësor ndaj dashurisë. Udhëtime të gjata për të mbrrirë në majat e ëndrrës për lirinë. Dështim. Dhembje për "qentë" e vrarë nga eksperimentet e pamëshirshme të jetës. Shëtitje nëpër të gjitha sferat e paprekshme e të errësuara të vetëdijes për të gjetur dritën e kuptimësisë dhe arsyes për ekzistencën e urrejtjes ndërhumane. Dhe më në fund përsëri kthim në kthetrat e Uni-t. Kthim tek humnera më madhe dhe shkaktare e gjithë eskurzioneve të tmerrshme që shpirti i krijuesit detyrohet për t`i përjetuar padrejtësisht. Poeti i ri (natyrisht, për nga mosha) Bujar Salihu me përmbledhjen e tij të dytë "Më pak se jetë" e ka bërë këtë ecje nëpër labirinthet e stërmundueshme të universit ndiesor duke mos dalë jashtë kufijve të ashpër të Uni-t. Pasi Uni është ai që atij si poet ia ruan përkatësinë lirike.
Un-i nuk është elementi i vetëm që përcakton një poezi si lirike, por kryesori. Në kuptimin e "poezisë ndiesore subjektive" lirika është monolog i një njeriu, i cili ndjejshmërinë e përshkruan me fjalë. Ai demostron gjithë luftën e tij të brendshme shpirtërore duke e pikturuar atë me fjalë. Identifikimi i gjithë kësaj karakterizohet nëpërmjet formës shprehëse të Uni-t. Pas Uni-t një rëndësi të veçantë luan edhe muzika e fjalëve; ritmi dhe tingulli. Salihu në mënyrë kompetente ka shkrirë Botën, Sendet dhe Uni-n në një njësi të vetme. Pse e diskutojmë këtë fakt kaq gjatë e nuk kalojmë menjëherë tek vlerat e poezisë së këtij autori të merituar? Ja përse! Kohëve të fundit jemi mësuar pa bërë një a dy ta kualifikojmë një poezi si lirike vetëm pse autori vazhdimisht potencon involvimin e vetes me "objektin" komunikues të poezisë së tij. Gjë që nuk do të thotë se automatikisht me këtë ka lindur një Un i formuar dhe meritor. P.sh: një poet i këndon një "objekti" të caktuar, të marrim Kleopatrën ose Pulëbardhën (e stërpërsëritur të poetëve shqiptarë të kohës së sotme). Edhe pse poeti vazhdimisht është prezent me formën e tij rrëfyese të ndjenjave ai hyjnëzon Pulëbardhën. Pra pulën me penda të bardha. Ose Kleopatrën famoze për shkak se ai ndjen një dashuri të madhe ndaj saj dhe gjithë atributet erotike që ia mvesh kanë të bëjnë me përkryerjen tërrësore të kultit të dashnores së tij shpirtërore dhe fantazeske. Prej këtij përkushtimi të madh ndiesor, pretenduesi që ka për qëllim të bëjë një poezi lirike zhytet në vetën tjetër pavërejtshëm kështu duke humbur sovranitetin e Uni-t të tij dhe krijon një Odè, një gjini tjetër letrare, si ato të Klopshtokut, Holderinit dhe Weinheberit, të cilat shumica e studiusve i konsiderojnë si himne. A është Bujar Salihu poet lirik? A ka mundur të ruajë këtë sovranitet të Uni-t? Këtë na e dëshmon pjesa më e madhe e poezive të tij në përmbledhjen "Më pak se jetë", sa për ilustrim mund të citojmë vargjet e poezisë "Prano të vdesim herët" fq. 55 ku thotë; Prano të vdesim herët e dashur/ sepse është njëlloj si të mos vdesim kurrë/. Një verzion tjetër. Pse Salihu nuk thotë; "Më thuaj të vdesim herët e dashur/ sepse është njëlloj sikur të mos kisha vdekur kurrë/. Edhe vargjet e improvizuara plotësojnë kushtet e të qenurit lirikë të poezisë. Aty ka muzikalitet, ndjenjë, tingull dhe është e përzier veta e autorit. E vetmja gjë që i mungon është forca e Uni-t. Pra është dashnorja e cila duhet të vendose se a do të vdesë apo jo poeti. Ajo duhet të thotë fjalën e fundit e jo krijuesi. Në këtë mënyrë forca e Uni-t do të kalonte kushtimisht tek ajo. Mirëpo fatmirësisht, fakti është ndryshe, krijuesi i imponon "personazhit" të tij një veprim në mënyrë urdhërore, kështu duke mbajtur të drejtën e superioritetit sundues; Uni-n në poezi. Ai është faktori që ka vendosur se si duhet të duket jeta e dy dashnorëve në të ardhmen. Bujar Salihu është poet i formuar lirik, pa rrëshqitjen më të vogël.

FIGURACIONI DHE SIMBOLIKA
Eksodi është një ndër preokupimet e trajtuara në poezinë e Bujar Salihut. Një nga segmentet e tematikës së gjërë në poezinë e tij. Duke filluar me poezinë e parë të përmbledhjes "kapelat e eksodit", pastaj me "Mërgimi", "Pritjet e...","Dhëmbësutë" "Udhëtimi i ëndërt" e deri te "asgjë nuk lexoj dy herë", të cilat gjenden në përbërjen e dy cikleve të para. Ne për çdo ditë shohim turma njerëzish që lëshojnë atdheun e tyre dhe nisen në një rrugë të pafund ikjeje. Asgjë e re! Një lëvizje e tillë ka historinë aq të vjetër sa vetë zanafilla e teorisë mbi ekzistencën e universit. Informacion i zakontë; njerëzit shpërngulen dhe kaq. Kështu do të interpetonte poezitë e B. Salihut ndonjë kritik i mërzitur nga librat e porsabotuara. Ose poezinë "Kapelat e eksodit" do ta kuptonte si një pasaportë individuale të gjendjes sociale të poetit. Edhe ai është vetë i eksoduar dhe nuk do t`i lexonte fare shënimet biografike në fund të librit. Mirëpo poeti nuk ka për qëllim që ne si përjetues të poezisë të na informojë në lidhje me eksodimin e njerzve. Qëllimi i poetit është që të bëjë zbërthimin e lojës në prapaskenë të këtij fenomeni. Ç`ndodhë përveç marshit të qetë të njerzve në ikje e sipër. "Rreth bardhësisë së qetë të yjeve sillet terri" (poezia "K. e eksodit" fq 5.) Simbolika e këtij vargu është figurativisht shumëkuptimëshe dhe kontradiktore me realitetin shkencor të përvojës. Ne dijmë që yjet fluturojnë nëpër terr, e jo errësira të sillet rreth yjeve. A mund të ndjek dielli pas plisat e poetit që shkojnë drejt perëndimit- për nga aspekti astronomik i fjalës kjo lëvizje del si një nënçmim i fshehur i një shpirti rebel që do të ndrrojë rregullat e lëvizjes në orbitë. Po nëse deshifrojmë errësirën në fat, yllin me një të ikur dhe rrugën e diellit deri në perëndim me një udhëtim rrotullues, do të zbulojmë realitetin e një rotacioni të përjetshëm të gjithësisë tonë: Fati i errët sillet vazhdimisht rreth të ikurve që shkojnë drejt perëndimit. Ata ecin në një rreth formëdielli dhe gjatë tërë historisë deri sot ky marsh nuk u ndal kurrë. Shpërngulja këtu na del si proces i përjetshëm mondan. Kështu duhet kuptuar gjuhën e poetit . Në mbrëmje mbaron rruga e diellit, por vetëm për diapazonin e banorëve të tokës. Ndërsa për ligjet mbiplanetare rruga e tij vazhdon në rreth deri në pambarim. Kështu është edhe fati i të ikurve në plan të gjërë. Poeti Bujar Salihu e vizaton këtë realitet me gjuhën lirike që rezulton nga shpirti i përgjakur i një qenie tejet sentimentale. Ai ka arritur në mënyrë artistike me kompetencë ta shkruajë peozinë e një vaji të madh të fatit njerëzor të të gjitha kohërave- eksodin e shpirtërave të përndjekur.

FILOZOFIA E TEKSTIT
Që një qenie të vëhet në procesin e ikjes duhet të jetë e shtyrë nga ndonjë faktor. Kryesisht shkaku i detyrimit të ndezjes së mendjes për të ndërmarrë këtë hap ka karakterin social. Karakter ndërlidhës ndërmjet poezive të Bujar Salihut mbi eksodin me ata "Reprizë", "Pamje Migjeniane" etj. që kanë të bëjnë me dhimbjen e poetit ndaj viktimave të çrregullimeve sociale. Migjeni në letërsinë shqipe është i njohur si "poet social", ndërkaq në gjuhën poetike të krijuesve të kohës së sotme është edhe një personifikim i vuajtjes dhe padrejtësisë sociale bashkë. Autori i veprës "më pak se jetë", studimin e vet mbi poetin Migjeni, pra monografinë e tij e shkruan me 56 shkronja dhe një pikëpyetje; "Nga kolla e keqe/ edhe sonte në lagjen time/ vdiq një fëmijë/ po Migjeni?". Migjeni vazhdon të rilind në vdekjen e çdo foshnje të kohës pasmoderne. Vdekje që shkaktohen nga ndarja e padrejtë e ushqimit. (Ka mundësi që këtë poezi Salihu ta ketë shkruar kur ka dëgjuar për faktin se qindra milionë fëmijë anembenë botës janë të rrezikuar nga vdekja për shkak të mungesës së ushqimit dhe asistencës mjekësore). Autori drejtësinë sociale e konsideron si një kusht për mbrojtjen e dinjitetit të qytetëruar, e jo si ndonjë utopi të ngarkuar me parime ideologjike të njërit apo tjetrit botëkuptim të dështuar. Thirrja e tij për këtë drejtësi ka më shumë të bëjë me vetëdijen e shëndoshë të qytetëruar që ndjen përgjegjësi për bashkëqenien e vetë, pa pasur nevojë për ndonjë koncept teorik dhe ideologjik, por thjeshtë me ushtrimin e shpirtit për të qenë i bardhë dhe solidarë. "Po sosen kandilat/ dhe uni vazhdon" janë këto dy vargjet e fundit të poezisë "Pamje migjeniane" (fq.59) të Bujar Salihut. Kandilat mbarojnë dhe drita e jetës shuhet. Vetëm Uni mbetet si trashëgimi shpresëdhënëse për një jetë tjetër, më të mirë dhe më të drejtë nga kjo e para. Është po ai Un për të cilin folëm në mënyrë të zgjeruar lartë.
METODA E MEDITIMIT POETIK
Dashuria, Lumturia, Krimi, Vdekja dhe Atdheu janë pesë komponentë tjerë që previligjohen në veprën "Më pakë se jetë". Atyre u bëhet një operim për të qenë të tejdukshme që nga rrënjët e deri te shpërthimi i kulmtë dhe masiv.
Në faqen 48 të përmbledhjes ka një poezi që titullohet "Planet dashurie". Miliarda faqe letër kanë shkruar poetët për të shpjeguar udhëkryqet, lartësitë, dështimet, plagët, zjarret, kulmet, humnerat, lumturitë, epshet, kënaqësitë, tragjeditë që sjell dashuria. Dhe përsëri nuk është mjaftë. Pothuaj nuk ka qenie që nuk ndeshet me problemin e përpjekjes për të kuptuar dashurinë. Edhe vetë monstrumët më të mëdhenj të mbamendjësisë njerzore janë ndeshur me "vesin" e të dashuruarit. Duke pasur parasyshë gjithë këtë përpjekje të madhe universale poeti Bujar Salihu ua bën të qartë pasardhësve që do të vazhdojnë të kenë po të njejtën tendencë që mos të dorrëzohen gjatë këtij kërkimi fisnik. Dashuria duhet kërkuar përjetësisht sepse; "ne do t`u shfaqemi si ëngjuj/ t`u themi/ se planet dashurie jemi...". Gjithë ata që ecin pas kërkimit të dashurisë përbëjnë planetin e poetit të quajtur "Më pakë se jetë". Përkundër vetpranimit të autorit se kjo nuk do të thotë edhe lumturi. Ai është skeptik në gjetjen e formulës së lumturisë së përgjithshme; "Cdokush e dëshiron lumturinë/ pse atëherë/ kaq shumë të palumtur/" (fq. 56). Vargjet pyetëse, nga pasardhësit, duhet të merren si një nxitje për gjetje të jetës së lumtur shpirtërore pavarësisht nga rrethanat e ashpra që i imponon mekanizmi plotë thika i jetës.
Daktiloskopimi i gishtave të krimit mbi kokën e poetit bëhet nëpërmjet nxehtësisë shkrirëse të diellit. Jo atij dielli, me kënaqësinë e rrezeve të të cilit ne qeniet e rëndomta përjetojmë shumim të hormoneve, por me atë diell që posedon forcën e terrorit nëpërmjet rrezeve ultraviolete për të krijuar miliona kancere nëpër trupin tonë prej mishi e gjaku. Autori e ka titulluar poezinë "Përmasë krimi" me qëllim për t`i ikur përcaktimit definitiv të efektit të krimit. Pse? Pse poeti nuk thotë që; "ky është kulmi i krimit ndaj Uni-t tim"? Sepse, sepse edhe vetë shkaktari i këtij krimi të madh është një qenie- viktimë që keqpërdor diellin për të dëshmuar prezencën e tij në kozmos. Ndjenja e inferioritetit, e trashëguar epokë pas epoke. Poeti Salihu ka mëshirë për viktimat e çdo lloji. Ai e quan mëkat atë që s`bën kurrgjë për atdheun e vet, sepse nga kjo lindë çoroditja dhe sëmundja për të shkatrruar atdheun e tjetrit. Ai që di të dojë atdheun e vetë nuk ka forcë shpirtërore për të shkatrruar lirinë e tjetrit. Kështu që krijon dy viktima përnjëherësh, atë të të robëruarit dhe atë që robëron. Në këtë lëmsh vdesin që të dy brenda një luftë që s`ka asnjë kuptim. Kjo është poezia "Mesazh" e Bujar Salihut në faqe 51. Ajo ka merituar plotësisht titullin që ka. Atdheu është pronë e pakontestueshme dhe shejntëri që s`duhet cënuar askujt, pavarësisht nga karakteri i tij diversiv apo tejtolerant.
I vetmi komponent që nuk e trajtuam këtu mbeti Vdekja. "Vdiset / në pritje të gjatë/ vdiset për të përmbyllur/ funksionin invers të jetës/". Është kjo poezia "Mbi vdekjen" në faqe 70. C`të themi mbi vdekjen. Bujar Salihu e ka bërë antologjinë e shuarjes së jetës me këtë poezi. Njeriu nuk është i koncentruar, ç`është e vërteta, gjatë jetës së tij vetëm në atë se si dhe kur të vdes, mirëpo ai jeton gjithmonë me të vërtetën në kokë se një ditë do të duhet të shkojë në një botë tjetër. Kjo e bënë atë që të mendojë krahas luftës për të gjetur dashurinë edhe mbi vdekjen. Funksioni invers i jetës përmbyllet. Cka pastaj? Varret nga ajo se ç`ke ndërtuar gjatë gjithë atij funksionimi të "gjatë" në jetë. Vetmohimi i shterpë në këtë kontekst nuk kërkohet. Ajo që kërkohet është efekti pozitiv i produktit që qenia sjell deri në momentin e mbylljes së "perdeve të jetës". Po ai produkt përcakton amshueshmërinë apo vdekjen e përhershme të Uni-t të çdokujt. Prandaj poeti me vargjet e tij, të cilat po i vëzhguam vetëm sipërfaqësisht, do të na duken si meditime filozofike, kërkon këmbëngultasi të drejtën e jetës pas aktit të fundit të dramës. Pas epilogut përpiqet të ndërtojë një variantë tjetër të jetës së asaj drame apo komedie. Në qoftë se ai vazhdon luftën, siç e ka filluar, në këtë mënyrë, nuk është fare larg rezultati i kërkuar.

STILI
Gjuha dhe përmbajtja në poezinë e Bujar Salihut krijojnë një harmoni muzikale dhe të pasur në planin ideo-artistik. Tematika është e gjetur dhe jo e imituar apo ribërë në bazë të një versioni ekzistues, të ndonjë paraardhësi që mund të konsiderohet si frymëzues i drejtpërdrejtë i krijimtarisë së tij. Salihu është origjinal dhe i pavarur. Ajo që dukshëm vërrehet tek ky poet është zgjedhja e fjalëve dhe fjalëformimi kompetent, kombinacion që atij i jep statusin personal në aspektin tekstual të ndërtimit të vargut dhe gjuhës në tërrësi. Pra ka fjalët e veta, të ndërtuara nga pasioni për të krijuar një "mjet personal të komunikimit" poetik. Vepra "më pak se jetë" është dëshmia se në Letërsinë Shqipe në mënyrë dinjitoze hyri edhe një poet lirik i kompletuar dhe kompetent për atë që bën. Për nga tematika dhe stili poeti Bujar Salihu është një zë tejet origjinal i kohës së sotme me mesazhe për të ardhmen dhe njëkohësisht njëri nga zëdhënësit e një gjenerate të re poetësh pa seli të përcaktuar sociale e gjeografike.
Flori Bruqi

Bujar Salihu

2006-09-19T17:21:00.000+02:00

Valdet N.Berisha

2006-09-19T17:19:00.000+02:00

Valdet N. Berisha: "Përtej së dielës" botoi "fjala" Prishtinë 1995.

BOTA PËRTEJ SË DIELËS
Ecja pas një bote, në të cilën nuk do të kishte ndikim tragjedia dhe pikëllimi, do të thotë gjurmim pas një hapësire të veçantë, karakteri dhe koncepti të ri krijues. Njëkohësisht,krijohet një raport i ri, më modern dhe pa fiksacione në mes komunikimit poetik dhe efektit shpirtëror . Poeti Berisha kërkon trollin e vet ende të paprekshëm. Kërkon botën, në të cilën impulset e jetës nuk përzihen me emocionin e deformuar të kohës e as me tragjiken si burim të vetëm frymëzimi.
Në Stinën e pestë, diku përtej së dielës, del poeti dhe thërret Zotin për të shembur gjithçka që është ngritur mbi përbindëshat e moralit hermetik të rregullores abstrakte të së kaluarës. E lutë ate për shembjen e gërmadhave të vjetruara, dhe ate pikërisht të dielën. Aty ku mbaron java. Java e tmerreve të krijuara nga morali që shtrëngon vetëdijen e kohës dhe le ate pafrymë. Kjo është parimorja, që paracakton origjinalitetin krijues te ky poet. Daljen nga bota e rrënduar dhe e pakuptimtë, në të cilën tragjedia është përshëndetja e parë e ditës. Ai nuk e bën këtë me mjetet e zakonshme që përdori njeriu i historisë njerëzore, por, me një armë krejt tjetër; "Ditën e diel/ dalim nga albumet/ kryengritës të buzëqeshjeve". Buzëqeshja i jep atij forcën e çlirimit nga çdo shtrëngim, valëvitje dhe përhumbje nëpër labirintet depresive të shpirtit të ngrirë, që mbizotëron njeriun e këtij fundshekulli.
Nga gjithë kjo mund të parakuptojmë domethënien e simbolikës "Java", e cila në mënyrë perfide është shtjelluar me plotë precizitet nga poeti Berisha. Java është epoka e dështimeve tona historike. "E diela", momenti vendimtar kur duhet të ndërgjegjësohemi për të kaluar në një konstrukt tjetër shpirtëror dhe mendor. Thirrja serioze e poetit e bën njeriun e këtij shekulli të mendojë për karakterin e rrugës se vet jetësore, se a do të vazhdojë të jetojë si përbindësh dhe nostalgjik ndaj ndjenjës së poshtëruar, apo do të zgjedh rrugën për ate botë që e ka zbuluar poeti; Botën e stinës së pestë, përtej së dielës. Botën e mbretëruar nga arti i të bukurës, të ndërtuar nga fjala vizionare e shpirtit poetik.

ARTI NË STINËN E PESTË
E tërë fuqia shprehëse e autorit është e shoqëruar me një tonacion të matur mirë dhe ritëm të përmbajtshëm. Filozofia e vargut është definitive, nuk mbetet asnjë mendim i përgjysmuar, gjë që demonstron formimin dhe kompetencën për të krijuar pa pasur ndonjë kompleks të përsiatjes dhe stagnimit në krijim (një ndër problemet më të dukshme tek krijuesit e tjerë të kohës). Asnjë varg nuk ndërtohet mbi themelin e paragjykimit. Konstatimi; "U zgjuam në mëngjesin e sëmurë..." (motivi i pafund) dëshmon për aftësinë organizative të poetit për të sintetizuar një histori në një varg të vetëm. "Cila këngë është djegur më së bukuri " (Ju nuk e dini), është një perlë që mund të lind vetëm nga shpirti i pastër e i virgjër i një poeti të merituar. Poeti edhe në sakramentin, terrorizimin më të madh që i bëhet atij, kur i digjet kënga, ai kërkon bukurinë si shtyllë të vetme ngushëllimi. Kjo argumenton bagazhin e madh dhe integrativ të poetit në rrënjët e misionit të arteve të bukura në mendjen njerëzore. E gjithë alkimia e fjalës poetike është e përafërt konsiderueshëm me stilin autentik të poetit, i cili jo vetëm artistikisht di të përpunojë idenë para plasimit, por edhe nga ana e teknikës shkencore nuk lejon asnjë zbrazëtirë, asnjë gropë që mund të na jepte dozën skeptike gjatë të ndierit të poezisë.
Vëllimi poetik "Përtej së dielës" është një libër që krijon një botë të re në vete. Mundësia e vetme e realizimit të kërkesave që i parashtron poeti qëndron vetë në vargun e tij "...njerëzit janë gjethe nëpër hënat dhe kryqet e varreve" (Gjeografi).

UDHËTIMI PËR NË AMSHIM
Poeti Berisha me vëllimin e tij "Përtej së dielës" bëhet një ndër përfaqësuesit e denjë të poezisë postmoderne shqiptare e sidomos rëndësi të veçantë ka ajo e përfaqësimit në botën e jashtme (në diasporë). Prandaj edhe poezia e Berishës meriton përkthimin, kështu që poezia shqipe të prezantohet denjësisht në poezinë botërore, e jo në ate mënyrë duke përkthyer (si deri tani) "bejte odash" të shekullit XII vetëm për arsye se autori ka simpati tek klani i privilegjuar nga kushtet materialo-politike.

Duke kuptuar tendencën, identitetin dhe stilin jashtëzakonisht të mprehtë e personal të poetit mund të sigurohemi për vazhdimin e këtij misioni nga ana e krijuesit. Por, siç shkruan edhe vetë: "Udhëtimet e mia / zgjasin si misteret...si heshtja/ si dashuria e humbur/ zgjasin...". Udhëtimi për në amshim është i gjatë, aq i gjatë sa vetë kulmi i poezisë së Berishës!
Flori Bruqi

Bajram Sefaj

2006-09-19T17:17:00.000+02:00

Bajram Sefaj: «Parisi kot», roman, botoi «Rilindja», Prishtinë

«Parisi kot» është një tregim ngushëllues universal për gjithë ata që kanë braktisur padëshirë vendin e tyre. Për ata që janë «çrrënjosur» nga epiqendra e jetës së tyre, siç del Kosova në këtë rast, kur lexojmë romanin e Bajram Sefajt.

Romani «Parisi kot» i Bajram Sefajt, shkrimtarit kosovar me banim në Francë, degëzohet në dy drejtime paralele rrëfimi; në atë të përjetimit personal gjatë emigrimit, shtegtimit nëpër vende e kultura të huaja dhe përshkrimit të gjendjes shpirtërore, sociale e fizike të migracionit shqiptar në Perëndim.
Skenat figurative, meditimet dhe përshkrimi i situatave me një sinqeritet deri në pakufi e bëjnë udhëshkrimin të gjallë dhe të kapshëm jo vetëm për recipientin që është konfrontuar personalisht me fenomenin e ekzodit, por edhe për atë që s’ka qenë i detyruar të ndeshet me një «traumë» të tillë gjatë jetës.
Bajram Sefaj rrëfen bukur, lehtë, qartë dhe harmonishëm. Pa stres. Me frymë të balancuar. Çelësi i këtij suksesi sigurisht se qëndron edhe në stërvitjen e disciplinuar e të skalitur shpirtërore të autorit (ky është libri i gjashtë i tij në prozë) që i bën ballë hovshmërisë gjatë krijimit, mirëpo tiparet karakteristike që më së shumti ndikojnë në cilësinë e prozës së autorit janë: Amplifikimet e suksesshme, zbehja e qëllimshme e intensitetit traumatik nëpërmjet sarkazmës dhe humorit, fjalitë e përmbyllura në aspektin sintaksor (epifrazat – të cilat u japin mendimeve karakter finalizues), përdorimi i qëllimshëm dhe fragmentar i epikës së vargëzuar (virgjiliane për nga forma) në favor të vallëzimit ndiesor gjatë leximit si dhe integrimi i dozuar (por i hapët) i segmentit erotik.

Elia biblik dhe Ndreci nga Prishtina
Ndreci mezi siguron biletën nga një biznismen mashtrues (kush të jetë vallë ky?) për t’ia mësyrë botës. E ndodhë që ai të udhëtoj pikërisht në ditën e varrimit të motrës së tij. Asociimi i këtyre dy «rastësive» brenda një kohe, një dite, ia përcaktojnë pothuaj ngjyrën rrëfimit prej fillimit e deri në fund, duke i dhënë dramës, veprës, një titull krejtësisht tjetër: «Udhëvarrimi»!
Po si Elia i Paulo Coelhos edhe Ndreci i Bajram Sefajt që nga momenti i parë i daljes jashtë territorit të vendit të tij fillon luftën shpirtërore e psikike me dëshirën e dhunshme të kthimit. Dashuria e flakshme që i dhurohet nga gruaja e tij parandarjes, termini i varrimit të motrës, dhimbja për t’u ndarë nga Kosova, frika nga të panjohurat që e presin vendeve të huaja janë «lugetërit» që i vërtiten përreth dhe ia bëjnë udhën vertet si një korridor që çon drejt Hadit. Megjithatë Ndreci nuk ec prapa. Nga Prishtina në Sofje, përmbi Rumani e alpe të panjohura aterron në Mastrich. Ec nëpër Belgjikë e Luksemburg për të përfunduar në Parisin – qendrën e kulturës oksidentale, siç e njeh ai nga bisedat tavolinave të kafeterive prishtinase apo nga librat që ka lexuar. Dhe ja Ndreci, ish – gazetari i mediumeve kryesore të vendit të vet kah po endet po atyre rrugëve kah ka ecur Balzaku në gjueti pas ndonjë aristokrati truthatë për t’ia tharë kuletën.
Ndrecit nuk i mbetet shumë kohë për t’u përballur me realitetin: bën dashuri me shtretërit e klubeve të shqiptarëve ku para tij kanë fjetur zonjat e estradës shqiptare; në vend të endjeve nëpër shkallët e Louvre –it ai baltoset rrugicave të lagjeve që gjenden nën pushtetin e dilerëve, prostitutave, pedofilëve, bashkëvendësve agresivë «që tallin përditë» Katarjen (Kadarenë). «Eskurzione» që s’kanë se si përfundojnë ndryshe përveç se me ndonjë arrestim nga ana e policisë parisiene. Emigrantit Ndreci kurbeti i shfaqet nga ana më e poshtër e tij. Ai urren çdo gjë nga bota së cilës s’ia njeh gjuhën: emrat e qyteteve, qentë dhe laviret plaka që i heqin pas...ai urren veten dhe fillon të mendoj për vetevrasjen, fillon të jetojë «qençe». Nis të shkruaj duke bërtitur «Rroftë tirania për të shkëlqyer letërsia». U jep personazhëve të hanë çorbë të ftohtë dhe sa më shumë nikotinë e verë të prishur deri sa të plasin, të fryhen e të shporen në lumin Sena.

Modestia dhe Uni
Po a pëlcasin personazhët fiktivë? Jo, sikur të ishin të tillë, pra fiktivë. Romani është realist. Ndreci është Bajram Sefaj, i gjatë 1.64 cm, ish – gazetar i RTP, shkrimtar dhe emigrant në Francë. Kjo është edhe arsyeja që jorrallë Bjaram Sefaj bie në konflikt me Ndrecin gjatë ligjërimit, flet në emër të tij për «...popullin tonë...shkrimtari ynë....ne...» e të ngjajshme. Domethënë e humbë distancën me personazhin e tij, duke irituar lexuesin për të mos e ditur se kush – në momente të caktuara - është duke folur, ndier e menduar në atë mënyrë? Se Ndreci ikë nga skena kur Bajram Sefaj fillon të ligjërojë tezat paushale të tipit «...pjesa më e madhe nga këta veprimtarë të vetëquajtur, ishin bashkëpuntorë të shërbimeve sekrete të ambasadave dhe të organizmave të ngjajshme» duket sheshazi.
Bjaram Sefaj në «Parisi kot» është më modest se sa i lejohet një narratori dhe është poaq i pamëshirshëm ndaj vetes sa edhe ndaj atyre «spiunëve» të shumtë që ia zënë frymëmarrjen nëpër diasporë. Përkulshëm krijon skena për shkrimtarë e poetë (me emra realë) që sillen Parisit po si Ndreci. Ky si një «shkrimtar i vogël» i «parëndësishëm» ka fatin të zhvillojë biseda e të bashkëkuvendojë me njerëz të mëdhej si Kadare, Mustafaj e të tjerë. Nga njëra anë ai e transformon prozën vende-vende në një reportazh gazetaresk dhe nga ana tjetër ia zbeh intensitetin Unit, veçanarisht për shkak të faktit se romani është autobiografik. Jo për arsye se Bajram Sefaj na qenka «më i madh ose më i vogël» se të përmendurit, porse dëmton integritetin e Ndrecit fiktiv megjithatë me kulturë dhe intelektualitet për respekt dhe e katapulton atë në një figurë statike që s’e di se pse gjendet në këtë botë .
Prapëseprapë rrëshqitjet e këtilla nuk dobësojnë kontinuitetin e nivelit artistik si tërrësi (deri te «postscriptumit» i instaluar kot) në roman, sepse janë të pakta dhe gëlltiten disi.

Rëndësia e origjinës dhe identitetit
Ndreci ka një mesazh për atë botën tjetër, për atë që ka ndejtur në tokë të vet: që mos të lejohet më «braktisja e vendlindjes në ditën e varrimit dhe të kthehet në ditën e vdekjes». Ëndër e çdo migranti të lidhur ngushtë me vendin e tij të origjinës (kjo dallon nga kombi në komb). Ndreci vdes me shpresën se hirin që ia hudhin në lumin Sena, një ditë, një herë, nëpërmjet valëve të tij të puqet me ujërat që do të lagin tokën e atdheut të tij dhe kështu grimcat e hiut, copëzat e qenies së tij do të kthehen po aty prej ku kanë dalur. Imazh prekës, therrës. Bajram Sefaj e dashuron aq fanatikisht Kosovën e tij saqë: «njeriu as i vdekur nuk duhet mbetur jashtë atdheut të tij». Kjo është simbolika. Ajo që Sefaj nëpërmjet prozës së tij don të arrijë është efekti tek lexuesi, vetëdijësimin e tij për rëndësin e identitetit, qëndrimin në rrënjë, pra mosasimilimin.
Është fakt se pas leximit të librit të Sefajt ndjenjat ndaj atdheut – vendit të lindjes, në këtë rast Kosovës marrin një formë më stabile, më të fortë.

Ep për ekzodin
Për letërsinë (me temë) e ekzilit romani «Parisi kot» është një lektyrë e mirëpritur dhe e rëndësishme. Pasi tema e ekzilit shqiptar ende nuk është lëvruar si duhet në prozën shqipe dhe pasi që është tepër aktuale (siç ka qenë gjithmonë) botimi i veprave të mirëfillta letrare si kjo e shkrimtarit Bajram Sefaj luajnë një rol konstruktiv në njohjen e fenomenit të emigrimit. Pra, kush do që të ndjej më përsëafërmi dhe të kuptoj drejtë botën shpirtërore e psikike të emigrantit, kushtet, dramat dhe traumat e qenies së mërguar, romani «Parisi kot» është një pasqyrë dhe një vepër që mundëson depërtimin e thellë në atë botë, nëse jo më shumë atëherë në botën e një shkrimtari të suksesshëm siç është Bajram Sefaj.
E para së gjithash: «Parisi kot» është një tregim ngushëllues për gjithë ata që kanë braktisur padëshirë vendin e tyre, për ata që janë «çrrënjosur» nga epiqendra e jetës së tyre, siç del Kosova në këtë rast kur lexojmë romanin e Bajram Sefajt.
Flori Bruqi

Arbër Ahmeti

2006-09-19T17:15:00.000+02:00

Fletëhyrje për në varr-botoi SHB "Dardania" Tiranë.

Kush do që të futet, vërtet në ferrin e jetës, mund ta sigurojë pasaportën e krijuar nga Arbër Ahmeti "Fletëhyrje për në varr". Ai është shkrimtari numër një i një qyteti që ende nuk është konfrontuar me fuqinë e pushtetit therrës të realitetit artistik. Pra, një prej atyre që duhet të çajë rrugën për të arritur që të fitojë respektin e meritueshëm të prostitutes, poashtu numër një të qytetit. Ballafaqimi me vdekjen, nëpërmjet letrave që i vijnë nga nëntoka, detyrimi për të lexuar listën e plehrave të pafundshme të njerzve, bashkëbisedimi me ndjekësit e tij që duan t`ia shkurtojnë gjuhën e t`ia thejnë gishtat që ky më mos të ketë mundësi të shkruaj etj. stërmundojnë Ahmetajn për të hequr dorë nga mendimet zbukuruese mbi jetën në skenën e teatrit tragjikomik të realitetit ku njerëzit, për shkak të sevrilitetit dhe plehrave që prodhojnë, nuk janë tjetër gjë veç se skeletë të ndryshkur që dokumentojnë identifikimin e humanitetit nëpërmjet ekzistencës së varreve. Ndeshje me vetveten në kushte të mungesës së dritës zbukuruese!
Arbër Ahmetaj, i lindur, një Zot e di se në cilin skut të Shqipërisë, ka dashur të bëhet aktor dhe ka përfunduar në mjek farmacist. Ai nuk është e vetmja viktimë në këtë drejtim. "Po të shkruaja në libër plot me gabime, papastërti dhe dobësi njerzore mu duk një punë fort fisnike: Ja ku e keni Fletë-hyrjen"- thotë ai në fjalën e atij autoriale që e ka në fund të librit krahas portretit. Ç`do të bëhej sikur njerëzit të ishin të sinqertë para vetvetes siç kërkon autori?
Përpjekja për të mbledhur materialin e duhur për të krijuar një roman imagjinar, i jep mundësinë Arbër Ahmetajt të bëjë një novelë të bukur e artistike mbi realitetin e jetës. Një prozë eseistike që na vë përballë një pasqyre tejet të çlitër për të parë veten të xhveshur, pa ato mbulesat e tekstilit apo të lëkurës që tentojnë të fshehin konstruktin tonë të thyer prej qenie vegjetuese.
Natyra e shkrimit në këtë prozë eseistike, në letërsinë shqiptare është e re. Lirisht mund të thuhet se përpjekjet e mëparshme në këtë drejtim, në këtë stil të rrëfimit artistik të realitetit, pa marrë si objekt materie të huazuara, ka qenë i dështuar. Ahmetaj arrijnë që të bëjë një hap tejet interesantë dhe dobiprurës për letërsinë shqipe. Segmenti tejet i rëndësishëm që poashtu duhet potencuar në kontekst me këtë vepër është ai i metodës së përdorimit të gjuhës; Ahmetaj fletë me një gjuhë fare të lehtë, pa bastisur fjalorët dhe enciklopeditë, me një gjuhë të përditshmërisë që është e kapshme për të gjitha shtresat, aksion që padyshim se kërkon një mjeshtri të mprehur mirë dhe një aftësi prej shkrimtari të arritur.
Libri vërtet meriton një lexim të përkushtueshëm. E vetmja gjë që mund të konsiderohet si negative në këtë vepër është përgatitja teknike e librit, e cila është bërë nën çdo nivel. Ajo duket si një pamflet i ndonjë partie politike në brendinë e së cilës ka programe e statute, njejtë si katalogu i dështimeve, dobësive dhe praptive njerzore. Kjo vepër nuk e ka merituar një botim aq të keq, sepse është në kundërshtim me vlerat që ka brenda. Propozimi për lexuesin; leximi i kësaj vepre është tejet i dobishëm për të krijuar një kontrollë sa më efektive mbi vetëdijen në situata të ndryshme gjatë raporteve me rrethin, natyrën dhe vetveten. Ajo përmbush dy kërkesa që janë të rralle në shumicën e veprave të fundit; Fletëhyrje për në varr plotëson maksimalisht kërkesat e lexuesit në aspektin artistik dhe në atë intelektual, paralelisht.

Sabit Gecaj

2006-09-19T17:13:00.000+02:00

Sabit Gecaj: "Hijet e shiut", botoi "Rilindja"- Prishtinë

1. Libri
"Hijet e shiut" është rezultat i një krijimi më se dhjetëvjeçar. Shumë poezi që gjenden në përmbajtjen e librit datojnë qysh para dhjetë viteve, të botuara nëpër revista e gazeta të ndryshme të hapësirës shqiptare. Një poezi, e cila që në shfaqjen e saj të parë publikisht zgjon interesim. Njëri nga poetët më të mirënjohur të elitës së letërsisë shqiptare, Ali Podrimja, në recensionin e tij shprehet kështu: "Qysh para një dekade kam pasur mundësinë të lexojë poezinë e Sabit Gecajt me dëshirë që ta hasë atë sa më shpesh". Nga kjo kuptohet se ka qenë vlera ajo që ka ndikuar që librin e tij ta përgatisin anëtarët e elitës së poezisë shqipe si; Shkreli, Podrimja dhe Beqiri. "Hijet e shiut" si vepër është e arrirë në çdo segment, gjë që të detyron patjetër të zhytesh në botën e mistershme të shkrimit të saj të bukur.
Nuk mjafton të themi vetëm se; ky libër është i këtij apo atij niveli pa argumentuar rëndësinë e vlerës së tij, pa ia hulumtuar rrënjët, lidhshmërinë me traditën, kohën dhe pa hapur fondin e argumenteve që na sjellin deri tek një konstatim kaq të rrezikshëm e njëkohësisht të detyrueshëm e domosdoshëm.

2. Jeta
Pse, një njeri, i lindur si gjithë të tjerët në shtëpinë e mbushur me qirinj a fenerë apo në shtratin e ndonjë Spitali të Mitrovicës vendos të torturojë fizikun e vetë e bëhet poet? Jo! Njeriut Sabit Gecaj nuk i është bërë ky previlegj nga Perëndia apo ndonjë fuqi tjetër mbinatyrore, atij nuk i është dhënë mundësia e zgjedhjes së "profesionit" të poetit. (Ky është keqkuptimi historik i shkollave të ndryshme nëpër kohë ndaj poezisë. Nuk ka shkollë që mund të të stërvit për të qenë poet. Është një dhunti që si derë hyrjeje shfrytëzon Shpirtin e Lirë. Ndërkaq fabrika për instalimin e Shpirtit të Lirë në brendinë e qenies njerzore nuk ka! Akt i kryer: Je ose s`je poet! Fat i pashpirtshëm por i pandryshueshëm!)
Tridhjetë e shtatë vjeçari Sabit Gecaj, librin e tij e bën paralelisht me ecjen e tij nëpër stade të ndryshme të formimit dhe ngritjes; si student i filozofisë, sociologjisë dhe gazetar apo si intelektual që çdo triumf mbi modën e kohës e kurrorëzon me një poezi. Pra poezia si rezultat triumfi mbi konditat e kohës dhe imponimet e jetës. Ndoshta këtu marrim edhe guximin për të konstatuar se ky është çelësi i suksesit të poezisë së Sabit Gecajt. Ai shtyn Jetën vetë ta shkruaj e vizatojë Ardhmërinë e saj - sipas arkitekturës shpirtërore dhe kërkesave konceptuale që i ka autori për Universin dhe Qenien Humane. Egoiste? Totalitare? Po që se Sabit Gecaj si mjet manipulimi (kupto: emancipimi) kishte zgjedhur ndonjë "zeje" tjetër (krejt njerzore) e jo poezinë, atëherë mund të dyshonim në pozitivitetin e qëllimit të tij, mirëpo pasi që ai si instrument ka poezinë, e cila priret kryekëput nga e Bukura, çdo dyshim asgjësohet.
Sabit Gecaj është edhe një dëshmi për parëndësinë e selisë fizike të racës së poetëve dhe njëherit për pamundësinë e "grumbullimit" të tyre në një copë të caktuar të Globit. Ai jeton në Zvicër aq sa jeton edhe në vendlindjen e tij në Kosovë, në Olimp, Parnas, apo diku tjetër.
Gjithë ky realitet na bën të qartë një gjë: Njeriu Sabit Gecaj është hija e poetit Sabit Gecaj!

3. Tematika / Botëkuptimi
Nëse një libër poetik projektohet me program - pa ia mohuar vlerën që mund të ketë - i përngjan një traktati ose ndonjë statuti organizativ partishë. Merr ngjyrë statike që do të thotë përdhunim i natyrshmërisë së subjektivitetit; i kushtëzohet tema duke ftuar në ndihmë titujt e poezive (të cilat shpesh janë të paqëlluara) dhe e maskon realitetin e procedurës së krijimit të veprës. Me këtë kritiku është i detyruar të pranoj temën e imponuar nga autori. A e ka bërë këtë Sabit Gecaj? Jo. Për fat ( nëse e krahasojmë me bashkëkohanikët e tij). Sepse po të kishte fiksuar veten në një teme, do të kufizonte punën tonë për të zbuluar në mënyrë të meritueshme botën e pasur të poezisë së tij për nga tematika. Nuk do të mundeshim të identifikojmë stacionet se kah ka ecur Gecaj dhe të argumentojmë se është një poet me formim të nivelshëm intelektual me një filozofi universale të mendimit.
Ja disa nga stacionet nëpër të cilat ka kaluar Sabit Gecaj për të sjellë veprën "Hijet e shiut":
Poezitë "Embrioni" (f. 58), "Për jetën" (f. 21) deshifrojnë meditimet e poetit për procesin e paralindjes, pastaj "Teatri absurd" (34), "Meditim" (25), "Vetmia" (36), "Vetëm" (37), "Më dhemb" (24) etj. janë pasqyrë e mendimeve të poetit në lidhje me lindjen dhe ballafaqimin me egërsinë - nganjëherë të padurueshme - të jetës. Poezitë "Raport" (13), "Metamorfozë"(27), "Blasfemi" (51), Përrallë (50) janë rrugët e detyrueshme të arsimimit të njeriut me ligjet e moralit kolektiv të kohës. Poezitë që në mënyrë tejet të çiltër japin diagnozën psikologjike të njeriut në shkallën e sotme të qytetërimit - duke mos kursyer në këtë kontekst as ata që mbajnë veten si paria e krijimit të kanuneve morale të kohës - dhe që dalin si përshkrim tepër i saktë i sjelljes humane ndaj vlerës janë: "Miku nga treni" (22), "I humbur" (38), "Credo" (41), "Statujë e qatetërimit" (42), "Lakenjtë" (49), Narcistët (55) etj., duke bërë më në fund si kryetemë dhe paralelisht një antologji të këtij procesi që nga zanafilla e deri në majë me poezinë: "Nata e trembëdhjetë" (15). Poezi që kërkon një trajtim të veçantë dhe që ka një ecje që nga koha kur s`ishte njeriu, atëherë kur u shfaqën heroglifet (si simbol i paraqitjes së domosdosë për komunikim) e deri tek identitet e shumta që lindën si domosdo dhe kriter i dallueshmërisë dhe pasurisë së universit. Pastaj vjen; Lindja, Dashuria, Vdekja, Pozicionet e ndjenjës, Kohët, Jeta Tjetërsimi, Amshueshmëria (Poezia "Atëherë vdiq poeti" (26) etj).
Këto janë vetëm disat nga temat. E bëmë këtë rradhitje për të argumentuar mendimin se kur flasim për librin e Sabit Gecajt nuk mund të flasim për një temë, por për një botë temash të pafundme ashtu siç është vetë jeta dhe njëherit për të përshkruar sadopak nivelin intelektual të Gecajt dhe thellësinë e mendimit në poezinë e tij. Poashtu për të argumentuar tezën se nuk mund të flitet për një "libër poezishë me sistem". Poezia nuk e njeh sistemin ashtu siç e ka shpallur mendja matematikore e njeriut të sotëm, sepse ajo është ndjenjë. Ajo përveç mënyrës së të menduarit linear (perëndimi) e njeh edhe atë të të menduarit në rreth (lindja), por për vete mban sistemin e vet të madhërishëm që ia ruan sovranitetin për të mos rënë në mëshirë totale të kritikës shkencore; duke menduar herë në rreth, herë vertikalisht, në formë lineare, horizontale etj. qëllimisht duke irituar modelet e paafta për të definuar atë përfundimisht.
Gecaj është poet i mendimit të thellë filozofik. Sabit Gecaj është poet i Jetës, me të gjitha të ngritjet dhe dështimet e saja. Ai do që ta përmirësojë atë duke ia treguar rrugët pozitive për t`i dalë përpara ardhmërisë, prej së cilës vdekshmërisht ka frikë.

4. Transliterariteti
"Syve / dehen murret e botës / Maten ikjet / Mitet. Pikturat nuk kanë dhëmbë/ Nuk flasin/ Në buzë/ u copëtohet zemra?!. ("Në pikturë" fq. 67). Sa e gjallë është kjo poezi? Ja skena: X futet në një galeri dhe përballet me një pikturë të varrur në murr. Nuk e kupton dhe ikë jashtë. Piktura vetë nuk i tregon dot atij se çka në botën e saj (aspekti ndiesor). Ajo arkivohet pa të drejtë sepse X nuk e ka kuptuar për ta blerë. Ai nuk ka pasur mundësi t`ia njohë vlerat asaj sepse koha ia ka ngushtuar atij diapazonin optik dhe ndiesor. Sa herë në ditë ndodhë kjo? Gecaj e zbërthen këtë problem historik me 16 fjalë, dy lidhëse dhe një folje vendore. Mirëpo, tendenca kryesore është se Gecaj nëpërmjet poezisë sqaron gjendjen e pikturës, një arti tjetër të shprehjes, nëpër kohë. Ai nëpërmjet gjuhës e bën metapikturën. Ai e bën edhe skenën; sa herë e keni gjetur veten në një pozitë të tillë?!
"Ti natë / As këngët s`i di/ ... Nuk i di as rrugët/ E tehut të shpatës / Nuk je pjesë e këngës / që s`e di" ("Natë" fq. 77) dhe "Në sytë e tu / Një plagë e thellë / Isha / Lot në faqe/ Mbeti dashuria" ("Isha" fq. 89) Në çastin e parë na duken si këngë të një dashurie të dështuar që mund të përdoren në stile të ndryshme të muzikës. Por mbi të gjitha ato janë poezi - me të gjitha elementet përbërëse. Këtu qëndron edhe mjeshtria e poetit Sabit Gecaj; marrëdhënien tejet të përkryer me artet tjera që ai i sjell nëpërmjet imazheve, gjallërisë që ne, madje të kemi mundësinë që gjallërishëm ti parafytyrojmë ato. Gecaj arrijnë si askush tjetër që të vë lirikën në korrespondencë aq të dukshme me artet tjera (= transliterarireti) si: Teatri (skena), Muzika, Piktura etj. Ai bëhet një Onomatopeist i mrekullueshëm, sepse ka arritur që me anë të ndihmës së dimensionit akustiko-tingullor të fjalës ta kushtëzojë domethënien e gjithë poezisë me qëllim për ta bërë atë të parayfytrueshme, për të na dhënë ne mundësinë që jo vetëm me mendje ta lexojmë por edhe ta shohim të gjallë si skenë e ta këndojmë në shpirtin tonë si një këngë dashurie. Sabit Gecaj ka bërë diçka që deri tani ka qenë një "zonë rreziku" për shumë krijues; ai ka krijuar tingullin e brendshëm pa përdorimin e rregullave të rradhitjes së zanoreve e bashkëtingulloreve.

5. Simbolika
Nuk është gjithaq i gabueshëm mendimi; "Simboli ia jep kartën e identitetit një poeti". Vetëm se është tejet me rëndësi se a është simboli konvencional apo personal (privat - e quajnë anglezët). Në poezinë e Gecajt ka edhe simbole konvencionale si; Skënderbeu, Kali i Trojës, Nestori, Talia, Orfeu, etj., mirëpo këto që të gjitha mbeten në plan sekundar. Simboli qëndror mbeten Hijet. Aspekti psikologjik i hijeve kërkon një trajtim të veçantë psikoanalitik, besoj se me kosntatimin e sipërshënuar "Njeriu Sabit Gecaj është hija e poetit Sabit Gecaj! është thënë shumëçka! Gecaj ka bërë një simbol aq të gjërë dhe të pazbuluar deri tani në lirikën jo vetëm shqipe. Hijet janë amblema identifikuese (edhe pse shumë e gjërë) e poetit. Edhe në këtë domen ai përforcon pavarësinë e tij qoftë nga tradita e qoftë nga modelet krijuese të ditëve të sotme.

6. Stili
Gjuhësisht Gecaj është gati i përkryer. Ai është poet lirik = akt i kryer. Këto dy atribute i plotëson një rresht i gjatë poetësh të kohës së sotme të Letërsisë Shqipe. Çka s`kanë e nuk kanë pasur poetët e poezisë shqipe deri tani në mënyrë të kompletuar e çka sjell të re poezia e Sabit Gecajt? Ja elementet kryesore:
Aspekti gjuhësoro - përmbajtësor = Diksioni i përkryer, figurat e kompletuara retorike dhe Toni harmonik - jo në fund të vargut por në përmbajtje.
Aspekti vizuelo - optik = Poezi konkrete që mund të shihet në skenë. Imazhe fare të qarta. Pikturë e gjallë gjuhësore. Lirika si "verbal icon" (imazh gjuhësor).
Aspekti ritmiko-akustik= Rima dhe Metri në funksion të melodisë. Muzikë në vete.
Aspekti simboliko-identifikues e tematik = universaliteti (shkëputja nga tradita ~ jo nga etnia), Hijet si amblemë dhe identitet (e të tjera që në këtë punim të kufizuar s`i sqarojmë dot).
Sabit Gecaj është poeti i parë kryekëput imazhist i Letërsisë Shqipe (kjo nuk do të thotë se asnjë poet tjetër, ndonjëherë, nuk ia ka qëlluar duke bërë (pa)vetëdijshëm një "imagio", mirëpo deri tani askujt nuk mund t`ia "mveshim" këtë si stil).
Çka është "imagio" dhe imazhizmi i njohur si rrymë e lirikës së shekullit XX e që ka një autoritet të lartë në kulturën pasmoderne? Sqarimin mund ta gjejmë tek definicioni i Ezra Poundit (1885- 1975) të vënë në "Manifestin" (1913) të saj: "Imagio është ajo kur një poet, një komplkes të lartë emocional e intelektual di ta paraqesë me shkrim shkurtë e për një çast (...) shumë më mirë është të prodhosh një "imagio" se sa vëllime të shumta veprash". Sabit Gecaj është i tillë. Për temën që bashkëkohanikët e tij bëjnë vëllime librash ai e mbledh dhe e formulon me elegancë në dy vargje, të cilat shpesh luajnë rol sekundar në temën e një poezie që ai ia dedikon një problemi tjetër madhor e intelektual të kohës.
Flori Bruqi