Flori - Press

Mire se vini ne faqen tone virtuale "Flori-Press" te moderuar nga stafi redaktues Flori Bruqi, Engjell Shehu,etj.

e martë, nëntor 15, 2005

Flori - Press

Postuar nga ILIRICUM...

From :
Sent : Tuesday, November 15, 2005 4:49 PM
To : floribruqi@hotmail.com
Subject : Nga Mark Bregu -Artikull
Kur Ismail Qemali deshi ta ndante Shqip�rin� n� kantone


nga Mark Bregu

Po afrohet 28 N�ntori, dita e Shpalljes s� Pavar�sis�, dita q� sh�non shk�putjen p�rfundimtare nga pushtimi pes�shekullor osman. Demokrat�t, k�t� dat� historike (duke e bashkuar dhe me 28 n�ntorin e kthimit t� Gjergj Kastriotit n� Kruj� dhe �lirimin e saj), menduan ta quajn� si nj� dat� unikale dhe p�rgjith�suese, bashk� me �lirimin nga thundra nazi-fashiste (dhe k�tu nuk shoh asgj� negative). Faktikisht, m� 28-29 N�ntor 1944 (ndon�se kam qen� afro 9 vje�) nuk kam qen� n� Shkod�r, por sipas mendjes time asnj� t� keqe nuk shoh n� k�t� mes p�r ��shtjen e dat�s 28 n�ntor, n�se k�t� do ta quajm� dit�n e liris�. Ky konfondim datash m� duket tep�r abstrakt dhe m� shu� se nj� kapri�io. Jam i mendimit se nj� shtet, kur �lirohet kryeqyteti duhet konsideruar i �liruar. Tirana u �lirua m� 17 n�ntor. Mbas k�saj date kemi vet�m 12 dit� luft�, d.m.th. pushtuesi ishte n� ikje. At�her�, p�r t� shuar grindjet me dy forcave m� t� m�dha politike ofroj mendimin q� data 17 n�ntor 1944 t� quhet dita e liris� (ose dita e �lirimit nga okupator�t nazi-fashist�). Kjo ishte n� form�n e nj� paranteze, nd�rsa titullin e shkrimit do t� mundohem ta trajtoj me besnik�ri sipas referencave historike.
M� par� se t� flasim p�r dit�n e shenjt� t� Pavar�sis� na duhet t� kalojm� n� ekranin e kujtes�s ato figura titan�sh q� p�rgatit�n premisat, sepse Pavar�sia nuk erdhi n� m�nyr� spontane, por si nj� anije triumfator�sh q� lundroi p�rmes lumenjve t� gjakut, p�r t� arritur n� bregdetin e Vlor�s.
Rezistenca antiosmane e ka zanafill�n n� vitin 1389 (n� betej�n e Fush�-Kosov�s), kur Drenica trime nxjerr nga gjoksi i saj obeliqin q� ther nj�rin nga sulltan�t m� t� p�rbindsh�m t� Perandoris� Osmane, Sulltan Muratin. Pastaj kemi Kastriot�t, Gjon dhe Gjergj Kastriotin dhe t� gjith� prij�sit e tjer� t� Arb�ris�. Mbi 100 kryengritje antiosmane kemi mbas vdekjes s� Gjergj Kastriotit. Rrethimi i fundit i Shkodr�s sh�non "preludin" e lavdis� s� rezistenc�s supernjer�zore, ku p�r afro nj�vit rrethim (1478-1479) shkodran�t, t� udh�hequr nga Anton Loredani, komandanti legjendar venedikas, shkruajn� nj� nd�r faqet m� t� ndritura t� historis�. Cilit m� par� se k�tij trimi duhej t'i ishte ngritur monumenti n� K�shtjell�n e Rozaf�s?! Q�ndresa e klerikut dhe filozofit Pjet�r Bogdani �sht nj� "zjarr" tjet�r i pashuar q� mban t� ndezur kujtes�n e �do atdhetari t� ndersh�m. Lidhja e Prizrenit �sht� "sirena" m� e fuqishme e zgjimit t� nd�rgjegjes nacionale. Fatosat e k�saj lidhjeje i japin "mesazhin" m� t� fuqish�m Perandoris� Osmane dhe "lajm�rojn�" Europ�n se ne jemi pasardh�s t� ilir�ve dhe jo t� turko-tartar�ve. Iljaz Pash� Dibra, Ymer Prizreni, Sulejman Vokshi, jan� martir�t e pavdeksh�m t� k�tij evenimenti madhor. Lidhja e dyt�, na sjell n� sken� Haxhi Zek�n (1880), shkodranin e madh Hodo Sokolin, q� shkul me p�rbuzje gradat e Stamboll�s p�r t'i kthyer krenarin� Shkodr�s. Internohet n� shkret�tirat dhe burgjet e Anadollit. Kush duhet t� kishte p�rmendore n� Shkod�r para k�tij martiri?! Preng Bib� Doda kalon 29 vjet i internuar n� shkret�tirat e Anadollit (1880-1909). Idriz Seferit i vendoset litari n� maj�n e lisit, por sfidon vdekjen duke u p�rjet�suar n� histori si martir. Kosova nuk hesht. Si nj� feniks ngrihet Isa Boletini, q� dridh portat e Stambollit. Dasho Shkreli me koh� ia ka "zbardhur" faqen Shkodr�s duke e mbushur tok�n me koka asqer�sh turq. �udit�risht edhe ky s'ka monument! Ded� Gjon Luli e Mehmet Shpendi hyjn� triumfalisht n� eposin e kreshnik�ve duke i zbardhur faqen Shkodr�s, Mal�sis�, Dukagjinit e mbar� Shqip�ris�. �udit�risht asnj�ri nuk ka monument!
Si "tufane" ngrihen Dom Nikoll� Ka�orri e Gjin Pjet�r Previzi, nj�ri nga Lura e tjetri nga Kurbini. Ideatori dhe projektuesi i Pavar�sis� �sht� "superstati" i qytetaris� shkodrane, Luigj Gurakuqi.
T� gjith� k�ta "lumenj" zbresin n� Vlor�, p�r t'i v�n� asaj "kuror�n" e liris�. N� Vlor� zbresin trimat nga t� kat�r an�t e Shqip�ris�, t� gjith� me kontributet dhe vlerat e tyre. Ismail Qemali ngre flamurin dhe shpallet mvet�sia e Shqip�ris�. Aktiviteti i Ismail Qemalit p�r Pavar�sin� e Shqip�ris� dhe krijimin e Shtetit t� par� Shqiptar �sht� i njohur dhe askush nuk mund ta mohoj�, por n� t� nj�jt�n koh� ky aktivitet duhet t� vendoset (me shum� kujdes) n� peshoren e historis�, duke i bashkangjitur edhe gabimet e m�dha dhe fajet t� cilat mund t� na japin nj� konstante reale p�r k�t� figur� t� cil�n e kthyen n� "mit" dhe q� n� raport me figurat q� trajtuam m� lart nuk na rezulton si i till� (mendimi im). Duke iu referuar librit t� Profesor Arben Putos "Pavar�sia e Shqip�ris� dhe Diplomacia e Fuqive t� M�dha, 1912-1914", do t� shohim bashk�punimin e fsheht� t� Ismail Qemalit me majorin turk Beqir Gabreneja. Pra, Ismaili b�nte loj� t� dyfisht�, nga nj�ra an� me gjasht� Fuqit� e M�dha, dhe nga ana tjet�r me Port�n e Lart�. D�shira e tij p�r t� sjell� n� Shqip�ri nj� prij�s turk dhe pik�risht Izet Pash�n, �sht� shfaqja m� konkrete e nostalgjis� s� tij p�r Perandorin� s� cil�s i kishte sh�rbyer disa dekada, madje duke harruar edhe shuplak�n q� pati ngr�n� nga Kryeministri turk brenda sall�s s� Parlamentit. K�t� episod dhe bashk�punimin e Ismail Qemalit me majorin turk (t� sip�rp�rmendur) e kam trajtuar gjer�sisht n� librin tim "Shakaxhinjt�" e Nacionalizmit. Por ky episod nuk i kishte p�lqyer nj� mikut tim, dhe m� sugjeroi se burimi historik nga e kisha marr� informacionin i p�rket periudh�s komuniste. Vlen t� theksojm� se ishte pik�risht ky bashk�punim i fsheht� i Ismail Qemalit me Xhon-turqit q� i detyroi Fuqit� e M�dha t� ndalonin �do form� bashk�punimi me Port�n e Lart�, dhe ky vendim u mor m� dat�n 29 korrik 1913, ku citohet: 1-Shqip�ria formohet si Principat� Autonome Sovrane... n�n garancin� e gjasht� Fuqive t� M�dha..."; 2- �do lidhje Syzereniteti midis Shqip�ris� dhe Turqis� p�rjashtohet.
Duke qen� se libri i lartp�rmendur �sht� shkruar n� periudh�n komuniste, dhe q� n� mendjen e mikut tim apo t� ndonj� tjetri �sht� krijuar bindja se �do gj� q� �sht� shkruar n� at� koh� �sht� "antihistorike", mendova q� t� servir nj� fakt tjet�r historik, nga nj� historishkrues mjaft prestigjioz dhe q� askush nuk mund ta akuzoj� si komunist, dhe ky historian �sht� mjaft i njohur: "Historia e Shqip�ris�" (mendimi shqiptar), Tajar Zavalani, 1998, fq.248-249. Citimi i drejtp�rdrejt� i autorit: "Kupa e helmit p�r nacionalist�t shqiptar� u mbush kur Ismail Qemali u kthye n� Shqip�ri pik�risht nd�rsa po luhej akti iu fundit i dram�s shqiptare. Duke ardhur nga Zvicra, ai ishte ndalur n� Rom� dhe ishte takuar me Ministrin e Jasht�m italian, San Ciulianon. Ata bashk� kishin hartuar nj� plan p�r t� zb�rthyer nj�her� e mir� ��shtjen shqiptare. Mbasi zbrit�n n� Vlor�, Ismail Qemali shkoi n� Durr�s, i shoq�ruar nga paria e Vlor�s. N� Durr�s u mblodh kabineti n�n kryesin� e Princ Vidit, p�r t� d�gjuar holl�sirat e planit shp�timtar. Thelbi i projektit ishte q� Shqip�ria t� ndahej n� tri kantone t� vet�qeverisura sipas modelit zviceran. Princ Vidi duhej t� largohej, kabineti t� jepte dor�heqjen dhe Shqip�ria t� qeverisej nga Komisioni Nd�rkomb�tar i Kontrollit (KNK). Princ Vidi, bashk� me t� gjith� ata q� u ndodh�n n� at� mbledhje, duke p�rfshir� edhe Isa Boletinin, e hodh�n posht� me zem�rim dhe indinjat� planin e Ismail Qemalit. Ismail Qemali, kur e pa se nuk i ndezi, u kthye n� Vlor� dhe formoi "Komitetin e Shp�timit Komb�tar" me disa vlonjat� dhe refugjat� nga Shqip�ria e Jugut. Komiteti i d�rgoi nj� shkres� Fuqive t� M�dha, duke k�rkuar q� Komisioni Nd�rkomb�tar i Kontrollit ta autorizoj� k�t� komitet t� marr� qeverin� n� dor� dhe t� instalohej n� Vlor� duke caktuar Vlor�n kryeqytet.
Ta b�nin Shqip�rin�, Zvicr�n e Ballkanit, kishte qen� �ndrra e pionier�ve t� Rilindjes Komb�tare. Por t� krijohen tre kantone autonome n� rrethanat e ver�s s� vitit 1914 nuk ishte gj� tjet�r ve�se t� krijoheshin tri zona influence: Austriake n� Veri, Italiane n� qend�r dhe Greke n� Jug...! Prandaj nuk �sht� aspak �udi q� plani i Ismail Qemalit u kritikua ashp�r nga opinioni nacionalist shqiptar dhe m� n� fund autori u detyrua t� shkoj� n� Itali, ku vdiq m� 1918.
P�r t� shlyer �do acarim ndjenjash mbas k�tij episodi t� vajtuesh�m, Princ Vidi shkoi tin�z p�r t� vizituar Vlor�n, ku u prit me shum� entusiaz�m. Delegat�t e qytetit dhe t� refugjat�ve nga viset e okupuara iu lut�n q� t� kujdesej p�r fatin e tyre. Porsa u kthye n� Durr�s, Princ Vidi mblodhi p�rfaq�suesit e Fuqive t� M�dha duke i porositur t� b�jn� demarrshe pran� qeverive t� tyre q� t� p�rmbushin detyrimet q� kishin marr� ndaj Shqip�ris� dhe ndaj atij personalisht. Por Fuqit� e M�dha nuk kishin nd�rmend t� merreshin me ��shtjen shqiptare, ve�se p�r t� b�r� intriga kund�r nj�ra-tjetr�s. Ato ishin duke z�n� pozita n� parashikimin e luft�s s� p�rgjithshme q� pritej t� fillonte fatalisht me nj� shp�rthim t� vrullsh�m mbas vrasjes n� Sarajev� t� Arqiduk�s Franc Ferdinand, i cili ra viktim� e nj� grupi terrorist serb. Durr�si ngjasonte me nj� vapor q� po mbytej. Rebel�t e kishin rrethuar dhe gati izoluar nga pjesa tjet�r e Shqip�ris�. Fuqit� e M�dha, me p�rjashtim t� Italis�, i t�rhoq�n luftanijet e tyre nga limani. Hasan Prishtina me Isa Boletinin b�nin plane p�r t� filluar kryengritjen n� Kosov�. Italia donte t� shk�puste kon�esione duke p�rfituar nga kriza financiare e qeveris� komb�tare. Austro-Hungaria orvatej t� shtynte Princ Vidin t'i shpallte luft� Serbis�, megjith�se ambasadori i saj n� Lond�r kishte votuar kund�r dhe p�r neutralitetin e Shqip�ris�. Misioni ushtarak hollandez u largua nga Durr�si, ku t� huajt po b�heshin gjithnj� e m� t� rrall�. Edhe Princ Vidin e k�shillojn� nga �do an� t� kthehej n� vendin e tij. Ai nis m� s� pari dy f�mij�t dhe vet� q�ndroi me shpresa se di�ka do t� ndryshoj� n� k�t� situat� q� ishte krijuar. Nd�rkaq, rebel�t okupojn� Vlor�n pa luft�, mbasi Osman Haxhiu i Komitetit t� Shp�timit Komb�tar i bindi se �do rezistenc� ishte e kot�. M� n� fund, Princ Vidi vet�vendos� ta l�r� Shqip�rin� m� 3 shtator 1914. Me nj� proklamat� drejtuar popullit shqiptar, ai shpjegon se po shkonte n� Per�ndim p�r t� vazhduar pun�n q� kishte nisur n� Shqip�ri. N� munges� t� tij, Komisioni Nd�rkomb�tar i Kontrollit do t� merrej me pun�t e Qeveris�. Princi dhe Princesha Vid lundruan n�p�r Adriatik dhe u degdis�n n� Gjermani duke kaluar n�p�r Lugano. Shqiptar�t v�zhgonin me trishtim largimin e mbretit t� tyre sikur t� ishte nj� shpres� q� po venitej. Europa ishte n� buz� t� humner�s dhe Shqip�ria e dizintegruar do t� p�rlahej s� shpejti nga nj� tufan u stuhish�m. ��shtja n�se Ismail Qemali kishte vepruar mir� apo keq, kur ai k�rkoi ta ndante Shqip�rin� n� tre kantone, tashm� besoj se �sht� m� se e kuptueshme nga �do shqiptar i v�rtet�. Ajo q� na �udit �sht� fakti q� k�t� veprim e marrim vesh me kaq vones� dhe �udia e dyt� �sht�: Kujt i intereson t� fsheh� apo t� vjedh� historin�?! Cilido, me t� drejt� mund t� pyes�: Kujt i ka interesuar ta kthej� Ismail Qemalin n� nj� "mit", kur n� "peshoren" e historis� vlerat e tij jan� n�n kuot�n e atyre burrave q� trajtuam q� n� fillimin e k�tij shkrimi. A nuk kemi t� drejt� t� pyesim p�rse n� "Monumentin" e Shpalljes s� Pavar�sis� (t� vendosur n� Vlor�) nuk jan� skalitur figurat e dy personaliteteve nga m� t� shquarat n� Shpalljen e Pavar�sis�, Luigj Gurakuqit dhe Dom Nikoll� Ka�orrit?! Jam i mendimit se q�ndresa ndaj �do pushtuesi ka qen� gjith�p�rfshir�se, q� nga Mitrovica deri n� Gjirin e Art�s. Por, kur flasim p�r figurat e dimensioneve t� larta, nuk duhet t� ndryshojm� "polet" ose e th�n� m� shqip, nuk duhet t'i spostojm� nga Veriu n� Jug. Krahinorizmi, religjionizmi dhe idealizmi duhen respektuar n� m�nyr� proporcionale sepse n� �do krahin�, n� �do besim dhe n� �do ideologji ka kualitete dhe k�to duhen evidentuar pa asnj�lloj paragjykimi dhe shkalla e p�rfaq�simit duhet t� jet� n� proporcion t� drejt� me sasin� numerike t� �do religjioni n� t� gjitha institucionet. Urojm� q� 28 N�ntori, dita e Shpalljes s� Pavar�sis� t� jet� dita e solidaritetit, unitetit dhe bashk�jetes�s si t� barabart�. Urojm� n� t� nj�jt�n koh� nj� rishikim dhe rishqyrtim t� historis�, duke nxjerr� n� drit�n e diellit t� gjitha ato figura t� cilat (padrejt�sisht) q�ndruan n� hije. Urojm� gjithashtu q� Akademia e Shkencave, n� bashk�punim me Ministrin� e Arsimit dhe Kultur�s t� caktojn� nj� komision (kompetent profesionalisht dhe t� denj� moralisht) p�r vler�simin e figurave dhe t� mos ngjasin m� gafa t� tilla, t� hidhet balt� mbi figurat m� t� ndritura t� nacionalitetit ton�. Urojm� q� n� 600-vjetorin e t� madhit Gjergj Kastrioti, t� skuqet sadopak fytyra e atij q� deshi ta baltoj�.
Kam lexuar para dy apo tre vjet�sh n� gazet�n "Shqip�ria Etnike" nj� shkrim t� publicistit Ndue Bacaj, me nj� titull mjaft interesant dhe q� ngjasonte m� shum� si nj� satir�: "Flamuri n� De�iq - shkopi n� Vlor�"! Me sa konstatojm�, autori ka b�r� nj� gjetje mjaft t� bukur dhe t� bazuar mbi vlera dhe fakte historike. P�r t� ngritur flamurin e Arb�ris� mbi Bratil� u derdh gjak i kulluar mal�sor�sh trima, nd�rsa ngritja e flamurit n� Vlor� ishte m� tep�r nj� akt diplomatik, i arritur p�rmes pushk�ve, krismat e t� cilave zgjuan nd�rgjegjen e trazuar t� Fuqive t� M�sdha dhe vet� Ismail Qemali ishte nj� gjetje e k�saj diplomacie p�r t'i treguar vet� Perandoris� Osmane se �sht� pik�risht Ismail Qemali nj�ri nga diplomat�t dhe personalitetet e asaj perandorie q� do t� mbaj� n� dor� flamurin e Arb�ris� dhe q� do ta konfirmoj� shk�putjen p�rfundimtare t� Shqip�ris� nga Perandoria Turko-Osmane.
Ngjarjet e m�von�shme t� trajtuara n� k�t� shkrim me nj� korrektes� ndaj referencave historike, na rezultojn� se Ismail Qemali, nga frika apo nga nostalgjia, e kishte mjaft t� v�shtir� t� shk�putej nga "mitra" osmane. Sido q� t� jet� edhe p�r aq sa mundi t� b�j� p�r Shqip�rin�, duhet t'i rezervojm� respet e mir�njohje, por n� asnj� m�nyr� nuk mund t'i b�jm� "kult" duke e mitizuar. Ai, m� shum� se nj� figur� historike duhet t� mbetet simbolike si shpalos�s i flamurit mbi ballkonin e nj� godine. Nd�rsa ata trima q� e ngrit�n mbi shk�mbinj, mbi shk�mbinj i kan� monumentet.
Ky shkrim duhet t� vlej� si nj� trokitje p�r m� shum� p�rkujdesje n� ngritjen e shtatoreve. Qyteti im, Shkodra, duhet t� pasurohet me monumente duke e filluar me Hodo Sokolin, Dasho Shkrelin, Ded� Gjon Lulin e Mehmet Shpendin. Mbasi t� kemi kryer detyr�n ndaj k�tyre korifejve, at�her� mund t� mendojm� p�r mbrojt�sin hoerik t� Rozaf�s n� rrethimin e fundit t� Shkodr�s, venedikasin trim, komandantin e paepur, Anton Loredani. Monumenti i k�tij miku t� madh t� qytetit ton� duhe t� ngrihet n� K�shtjell�n e Rozaf�s, si d�shmi e kultur�s dhe mir�njohjes shkodrane.




| |