Flori - Press

Mire se vini ne faqen tone virtuale "Flori-Press" te moderuar nga stafi redaktues Flori Bruqi, Engjell Shehu,etj.

e enjte, tetor 27, 2005

Ardian Zejnaj :Fokusi javor-Interviste me Prof.Dr.sc.Enver Hasanaj

Kosova drejt statusit, rruga që duhet ndjekur:

  1. “Fokusi”: Sot për Kosovën u dha drita jeshile në KS të OKB-së, për t’i hyrë fazes së saj më të vështirë, definimit të statusit. Cilat janë detyrat e kosovarëve tani?

HASANI: Detyrat e kosovarëve tani janë që të qelin sytë për të mos bërë gabime të cilat më pastaj u kushtojnë gjeneratave që vijnë pas , në të njëjtën mënyrë sic na kanë kushtuar neve gabimet që janë bërë në vite ’70 të shekullit të kaluar.

  1. “Fokusi”: A jemi gati për t’u përballur më të gjitha argumentat që gjatë procesit mund të dalin kundër pavarësisë së Kosovës?

HASANI: Nuk besoj se jemi të gatshëm për një gjë të tillë dhe ate për dy arësye. Në rend të parë, simpatitë që ka pasur Kosova gjatë kohës së Millosehviqit tanë janë zbehur dhe nuk ka ndonjë memorie institutcionale në Perëndim për të favorizuar kërkesat tona. Përvec Toni Blair-it, thuajse të gjithë liderët tjerë perëndimor janë jasht detyrës së tyre. Përvec kësaj, konjukturat politkek ndërkombëtare kanë ndryshuar rrënjësisht që nga ajo kohë. Në rend të dytë, në planin e brendshëm Kosova ka qenë e hendikepuar për faktin se është dashur të shpenzojë energji në ndërtimin institucional dhe në punët politike, të cilat veprime kanë shtuar përqarjen ekzistuese në korpusin politik shqiotar, pa llogaritur këtu gjendjen e trashëguar inteletktuale nga e kaluara.

  1. “Fokusi”: Sipas disa pjesëmarrësve të Konferencën së Rambujesë, në këtë konferencë nuk është arrit asgjë sa i përket definimit të statusit të Kosovës, por ajo ka qenë shpëtim ose dalje nga situata e atëhershme. A e konsideroni këtë fazë si më kritiken dhe përcaktuese, që nga viti 1999, për të ardhmën e Kosovës?

HASANI: Sigurisht që Rambujeja ka qenë nja hap ëpr të dalur nga situata tragjike e kohës. Kjo nuk duhet vënë në dyshim. Në të njëjtenë kohë duhet thënë se gjendja e rënd në Kosovë në atë kohë nuk ka asryetuar veprimet politike dhe sjelljet tona atëherë. Politika duhet të jetë e kujdesshme dhe e përgjegjeshme deri në fund, pa marrë parasyshë rrethanat. Gjendja e sotme në të cilën jemi, sa i përket statusit, nuk ka asnjë dallim jo vetëm nga vitit 1999, por edhe nga koha kur filloio shëprbërja e ish Jugusllavisë më 1991. Cdo gjë ka mbetur në vend sa i përket statusit. Nuk ka dallim në letra. Dallimet faktike që neve në duken se janë përmbajtësore, me kalimin e një gjenerate mbesin aty ku kanë qenë, pra më 1991. Pwr mw tepwr, unw do tw thija se gjendja whstw dhe mw keq nw aspektin e tw drejtws ndwrkombwtare, cka wshtw jetike pwr njw popull. Dy janw arsyet pwr njw gjw tw tillw. E para, mw 1991, Serbia nuk ka pasur asnjw sovranitet mbi Kosovwn tw njohur nga bashkwisa ndwrkombwtare. Shteti i ish Jugosllavisw ishte nw shpwrbwrje e sipwr dhe shanset tona pwr tw dalw nga sovraniteti serbd he jugosllav kanw qenw shumw tw mwdha. Serbia nuk ka pasur kurr sovranitet mbi Kosovwn as mw 1912-13, as mq 1918, e as mw 1991 kur u prish ai shtet. Sw dyti, dhe nw vijim sa mw sipwr, tani rreizikojmw qw Serbisw me dorwn dhe politikwn tonw t’ia njohim sovranbitetin mbi Kosovwn tw cilin ajo me letra, pra nga aspekti i sw drejtws ndwrkombwtare kurrw nuk e ka pasur. Kjo shihet nga shumw veprime, sic janw Marrwvehsja pwr Unionin Sebri dhe Mali i Zi, e cila te ne nuk merret seriozisht, pastaj nga invoilvimi vetwm i Serbisw nw ceshtjene Kosovws, e kwshtu me radhw.

  1. “Fokusi”: Kjo do të thotë se pala kosovare nuk ka “qare” pa u ulur përball palë serbe për t’i sqaruar gjërat dhe për të biseduar për të ardhmen e Kosovës?

HASANI: Është shumë e sigurtë se kosovarët nuk mund t’i ikin dialogur, dhe nuk duhen t’i ikin sepse me të do të dëshmonin se kanë ndërgjegjje të vrarë. Ne udhet të bisedojmë sepse argumentet janë në anën tonë, por duhet të jëmi të kujdeshsëm dhe të përgjegjshëm para atyre që vijën pas nesh. Duhet të bisedojmë me mend, sic thotë populli. Alternativë e bisedimeve është dhuna.

  1. “Fokusi”: Nëse ulen të dy palët në bisedime përball njëra-tjetrës më ndërmjetësim ndërkombëtar, a do të thotë kjo se aty do të këtë një kompromis, ose zgjidhje të ndërmjetme?

HASANI: Cdo bisedim ka brenda një kompromis, dhe kjo nuk don filozofi ëë madhe për t’u sqaruar. Pikërisht për këtë, kosvoraët duhet të ndërtojnë një platformë minimale për bisedime. Nuk mjafton vetëm të thuhet, sic thuhet, se jemi për pavarësi të Kosovës dhe pikë. Kjo kështu si bëhet nuk është serioze sepse kërkesa për pavarësi mund të bëhet shumë shpejtë pikë referimi për rigrupime të reja politike dhe për përqarje serioze, të cilat më vonë mund të esklaojnë në dhunë politike në mes të “patriotëve” dhe “tradhëtarëve”. Pwr tw evituar njw gjw tw tillw, mendoj se duhet tw hapet debat i gjwrw nw Kosovw pwr sa i pwrket gjendjes sw statusit tw Kosovws sot, pozitws dhe qwndrimit real tw cilin e ka bashkwsia ndwrkombwtare ndaj statusit tw Kosovws, jo vetwm sot por qw nga vitit 1991, cilat janw aftwsitw tona dhe mundwsitw reale, dhe kwshtu me radh. Nwse nw kulmin e luftws nw prag tw nwnshkrimit tw Rambujesw wshtw kwrkuar bekimi i kosovarwve dhe wshtw hapur njw lloj debati pwr Marrvwehsjhen e Rambujesw, nuk ka pse kjo tw mso ndodhw tani kur jemi tw lirw. Kosovarwt janw tw arsyeshwm dhe shumw besoj se kuptojnw cdo gjw qw wshtw nw interest afatgjatw tw Kosovws, me kusht qw gjendja paraqitet ashtu sic wshtw, sado qw mund tw jetw e hidhur pwr Kosovwn. Sa mw heret tw kuptohet kjo, mw mirw do tw jetw pwr tw gjithw. Tek e fundit, jam shumw i sigurtw se liderwt tanw do ta bwjnw njw gjw tw tillw heret a vonw, mirw atwherw ajo mund tw tingwllojw si kwrkesw e tyre pwr tw mbuluar fajin dhe dwshtimet.

  1. “Fokusi”: Çfarë mund të pranoj dhe ofroj pala kosovare gjatë bisedimeve për definimin e statusit të saj?

HASANI: Gjykuar sipas asaj që është thënë në raportin e fundit të Kai Aide-s, i cili mund të mos na pëlqejë në shumë pika, në strukturat ksoovare instituucionale dh epolitike ka korrupsion të madh. Korrupsioni, sic dihet, është një krim dhe ata që kryejnë ate janë kriminel. SI aktivitet shoqëror, ai është joligjor dhe i papranueshëm, pa marrë parasyshë nësë shoqëria e ndëshkon ate në mënyrë efektive. Kryerja e tij don kohë, mund, organizimin dhe përpjkeje, kurse fshehja e gjurmëve të korrupsioniot si krim don më shumë kohë, mund dhe organizim. Kjo don të thotë se pala kosoavre ka pak gjasa të mbajë ndonjë qëndrim dijnitoz gjatë bisedimeve, gjykuar sipas asaj që ka tënë Kai Aide për nivelin e korrupsionit në sturktrat kosovare, instituicionale dhe politike.

  1. “Fokusi”: Po pavarësia e kushtëzuar, a mund të jetë zgjidhje për Kosovën dhe çka realisht mund të përmbaj ajo brenda vetës, si kushtëzim për Kosovën?

HASANI: Pavarësia e kushtëuzxra nuk është koncept që e njeh ligji ndërkombëtar e as praktika politike ndërkombëtare e deritanishme. AI ëhstë një koncept politik që është krijuar për të adresuar probleimin e Kosovës ashtu sic ëshët tani për tani. Pavbarësia me kush, ndërkaq, është dickla tjetër. Në këtë rats, pra në rastin e pavarësië me kush, një entitet njihet si shtet ndërkombëtarsiht dhe pranohet si anëtar i barabarët i bashkësisë ndërkombëtare, me kusht që gjatë jetës së tij si shtet të plotësoj disa kushte, sic janë njohja e gjuhëve të minoriteveve dhe i fesë së tyre (rasti i Serbisë dhe Malit të Zi më 1878) , i shkollave minoritare (rasti i Shqipërisë në Lidhjen e Kombeve) , ndërrimi i flamurit (rasti i Maqedonisë e kështu me radhë. Thuajse mbi nëntëdhjetë për qind të shteteve që njihen, njihen me ndonjë kusht, në vecanti kur është fjala për shtetet e vogëla. Pavarësi ae kushtëzuar , ndërkaq, nuk njeh entitetin e ri si shtet, pra nuk bëhet fjalë pë pranimin e një entieti si anëtarë të bashkësië ndërkombëtare, por fjalë është për një gjendje ku entieteti të ri mund t’i thuhet kështu: “do të bëhesh shtet në një kohë të pacaktuar nëse i plotëson këto ose ato k ushte”. Pra, këtu fjala nuk është për krijimin e shtetit të ri, por për kushtëzimin e krijimit të tij në kohën e pacaktuar, kushtëzimi i icli mund të tërhiqet në cdo moment. S ai përket pyetjes suaj të drejtpërdrejtë, pra nësë pavarësia e kushtëzuar është zgjidhje për Kosovën, kjo mvaret nga vetë palët që negocojnë: nëse pala kosovare pranon një gjë të tillë, sigurisht se ajo është zgjihdje për Kosovën, dhe anasjelltas. Problemet që lindin më pasjtaj gjatë fazës së implemetnimit të statusit të tillë të ardhshëm të Kosovës janë një gjendje me të cilën Evropa dh ebota e qytetruar mudn të jetëojë dhe paraqesin dukuri normale në marrdhniët ndërkombëtare.

  1. Këto ditë u shkrua se edhe pala kosovare mund t’i ofroj bashkësisë ndërkombëtare si zgjidhje “ndarjen” e Kosovës, dhe njëherit definimin e kufinjëve ballkanik, si lojë politike për t’i detyruar ata të pranojnë pavarësin e plotë të Kosovës. Sa realë është ky opsion?

HASANI: Paraqitja eventuale e një opsioni të tillë nga ana kosovare nuk tregon vecse nivelin e njohejs së problimit, të kohë snë të cilën jetojmë, të detyrave të të përgjegjësisë që kanë para Kosovës , sot dhe nesër. Në fakt, një opsion i tillë nuk është vecse tallje, jo serioz dhe naiv deri në fund. Po të ishte ashtu, problemi i Kosovës do të ishte zgjidhur në fiulim të luftës në ish Jugosllavi, dhe Millosehvqii do ta kishte kryer një gjë të tillë më mirë se cdo kush tjetër sot.

Ardian Zejnaj

“Fokusi”


Leter e prof.dr.Enver Hasanit

Me lejoni te them fare dy fjale per sovranitetin, i icli ketu nder ne ngaterrohet me pavaresine. Pavaresia dhe sovranbiteti jane dy gjera fare te ndryshe. Nder ne thuhet nate e dite se tnai nuk ka me shtete sovrane dhe kjo eshte naive per mendimin tim, synimkryesor i te cioles eshte pergaditja e terenti qe kur Kosova te mbetete ne Serbi te thuhet:"Ja, mos keni merak se sovraniteti i te gjitheve ehste ne Bruksel". Ketu ka nje dallim te madh me tjeret, sepse tjeret do te hskojne direkt ne Bruksel e ne permes Serbise, ngjashemn sic ka ndodhur me Qipron, pjesen e saj veriore. Sovraniteti ka kuptim vetem kur shteti eshte i pavarur e pvaraesia eshte gjendje te cilen e njeh ose nuk e njeh "klubi shteteve" (sic thote Kalevi Holsti). Sovraniteti ehste kategori juridke, pra produkt i mendjes se njeriut, kurse pavaresia jo. Sovraniteti humbetr ose fitohet jo me sasisen e detyrimeve qe kane nje entitet (Kosova ka nje milion detyrime, nje milion marreveshje ne mer te saj), por me cilesine e tyre , sic thote Morgenthua. Eshte cilesia e marrvehsjeve e jo sasia ajo qe detrminon kur nje shtet e humb ose fiton sovranitetin. Ne vijim te kesja, me lejoni poashtu t'ju them edhe nje gje tjeter: pavaresia eshte gjendje faktike, e ke ose nuk e ke, kurse sovraniteti eshte nje gjendje juridike, te cilen e mban (ruan) shteti pa marre parasysdhe nese ka kontroll efektiv mbi territorin e vet. Keshtu, ta zeme, Shqiperia ka qene shtet sovran ne okupim pas vitit 1939, ish Jugosllavia pas vitit 1941, dhe te gjitha vendet ne okupim gjerman gjate LDB. Okupimi dhe konbtrolli efektiv jane gjendje te perkoheshme dhe faktike, te cilat nuk prodhojne efekte juridke ne te drejten nderkombetare. Kurse sovraniteti prodhon efekte juridke pa marre parasyshe se kush kontrollon terriotirn (qeverite ne ekzil, ta zeme, gjate LDB). Aj qe ne e qujam sovranitet, nuk ehste vecse juridiksion, e drejta per te ushtruar kontroll dhe fuqi rrgeulluese te jetes ne nje terriotr te dhene. Kete ne do ta kemi sa te jete toka me njerez dhe e kemi pasur edhe gjate historise sepse ai vend me ligje eshte qevrisur, sado te mira ose te kqija te kene qene. te qenit sovran dhe i pavarur jane dy gjera te ndryushme dhe ajo qe quhet sovranitet eshte i lidhur me konceptin e shtetit territorial ose Vestfalian, per te cilin ne si naiv qe jemi besojme se ehste demoduar si koncept. SOvraniteti eshte kategori dinamike dhe permbajtja e tiuj ka ndyrhsura dhe ndrsyhon, por ne esence ai mbetet e njejet. Ta zeme, ambasadat, anetaresimi i plote ne OKB sdhe ne disa organizata tjera, pasja e privilegjeve dhe imuniteteve diplomatike, dhe keshtu me radhe jane kategori absolute te cilat kurre nuk ndryshojne sa te kete shtete ne kete bote. MBi te gjitha sovraniteti ka kuptim vetem athere kur je shtete nderkombetarisht i n johur. Relativizimi i tij, sic behet te ne, ka kuptim vetem kur ka subjetktivitet shteteror te njohur nderkombetarisht. Kjo si bjem ne eshte fare naive mendoj une. Si zakonisht, ne operojme me terme qe tjeret nuk i njohin dhe relativizimi i sovranitetit ne konteksitn e Kosoves eshte njera prej tyre. Tjeter manipulim politk me terma eshte "statusi final i Kosoves", kurse krej bota thote se fjala do te jete "per statusoiin e ardhshem te Kosoves". Ketu ka dallime si nata me diten. Nderkombetaret po synojne qe ne te kemi nje status tjeter, te ardhem, e ne thomi jo, keto biseda jane per statusin final, duke nenkuptuar pavareisn e Kosoves. Nese bisedat jane per statuin e ardhehm, e une them se po, atehere krejt logjike ehste se statusi final eshte nje ceshtje e mbyllur dhe keto biseda kane per qellim kriujimin e enje staus qquoje tjeter, sa per te fituar kohe nja njezete vite tjera e pastaj ne do te jemi tjere dhe raportet do te ndryshojne. Kjo mund te duket futurizem, por jam shume is igurte, gjykuar nga pervoja ime me pune me lideret e Kosoves, politik dhe institucional, ata shume shpejte do te thone se "ja, edhe kjo eshte gjendje e perkohshme statusore, por qe tani na duhet te jemi perkohesisht ne Unionin Serbi dhe Mali i ZI, deri ne nje kohe te pacaktuar kur te plotesojme kushte e pavaresise". Ne kete nderkohe, Kosova duhet te dergoj ne Beograd deputete, diploat me kuten nnacionale, dhe keshut me radhe, e kjo do te prezantohet para qytetareve si fitore dhe si dicka qe ia vlene per hire te nje cmimi me sublim qe do te vije pas nje kohe te pacaktuar. Kur Groci ka bere vepren e tij "De Jure Belli et Pacis", ne fund te saj, me 1625 nese nuk gaboj, pat thene se "nese lendoj konvencionet, o Zot me fale". Edhe une keshtu po e mbylli dhe cofsha i gabuar.
SInqerisht dhe me falni per gjatesine. E kam vetem prej frikes dhe hallitt te perbashket qe e kemi te gjithe ne, si dalim faqebardhe dhe te fitojme Kosoven e pavarur dhe sovrane.
Enveri


=====
Enver HASANI, PhD
Professor of International Law and International Relations
Profesor i se Drejtes dhe i Marrdhenieve Nderkombetare
Phone: + 377 44 540 015 (mobile)
E-mail address: enver_hasani@yahoo.com

c/o 1500 OAK AVE App. 5c
Evanston , ILLINOIS 60201
Fullbright Scholar
Northwestern University/Center for International and Comparative Studies
(+) 847 32 888 52 (home)
(+) 847 49 144 81 (office)
(+) 281 45 107 72 (mobile)
E-mail address: e-hasani@northwestern.edu


Yahoo! FareChase - Search multiple travel sites in one click.

=====
Enver HASANI, PhD
Professor of International Law and International Relations
Profesor i se Drejtes dhe i Marrdhenieve Nderkombetare
Phone: + 377 44 540 015 (mobile)
E-mail address: enver_hasani@yahoo.com

c/o 1500 OAK AVE App. 5c
Evanston , ILLINOIS 60201
Fullbright Scholar
Northwestern University/Center for International and Comparative Studies
(+) 847 32 888 52 (home)
(+) 847 49 144 81 (office)
(+) 281 45 107 72 (mobile)
E-mail address: e-hasani@northwestern.edu